ГОСТ 7338-90 бойынша техпластиналардың қаттылығы: нақты торап үшін М, С және Т таңдау

Техникалық резеңке пластинасын таңдағанда сатып алушылар жиі тек қалыңдығы мен Shore A қаттылығына қарайды. Алайда тығыздағыштың істен шығуына көбіне материалдың жұмыс ортасына сәйкес келмеуі себеп болады. Мұнай, дизель отыны, қышқыл ерітінді, ыстық су және ашық ауа әртүрлі резеңке қоспасын талап етеді.

ГОСТ 7338-90 техникалық резеңке пластиналарының негізгі талаптарын, өлшемдерін, қабылдау және сынау тәртібін белгілейді. Стандарт бойынша бұйымды таңдау кезінде пластинаның тағайындалуы, резеңке қоспасының тобы, қаттылығы, температура диапазоны, қысым және механикалық жүктеме бірге қарастырылады. Қазақстанда ГОСТ құжаттары КО техникалық регламенттерімен, кәсіпорынның СТ РК немесе ТУ талаптарымен қатар қолданылуы мүмкін, сондықтан нақты нысанның техникалық шартын тексеру қажет.

М, С және Т белгілеулері нені білдіреді?

Практикада М, С және Т әріптері материалдың жұмыс ортасына бейімділігін қысқаша сипаттайды. Бірақ жеткізушілердің каталогтарында белгілеу ГОСТ, ТУ немесе зауыттық спецификацияға байланысты толық жазылуы мүмкін: мысалы, МБС, ТМКЩ, майға төзімді немесе жылуға төзімді резеңке. Тапсырыста тек бір әріпті емес, толық марканы, қалыңдықты, қаттылықты және жұмыс шартын көрсету дұрыс.

Бұл кесте бастапқы бағдар ғана. Мысалы, қышқылдың концентрациясы, температурасы және ағын жылдамдығы материалдың химиялық төзімділігін түбегейлі өзгертеді. Сондықтан «С тобы кез келген қышқылға жарайды» немесе «Т тобы кез келген ыстық ортада жұмыс істейді» деген қорытынды дұрыс емес.

Қаттылықты қалай таңдаған жөн?

Техпластинаның қаттылығы әдетте Shore A шкаласымен бағаланады. Жалпы өндірістік тәжірибеде жұмсақ қоспалар шамамен 50–60 Shore A, орташа қаттылық 60–70 Shore A, ал қатты қоспалар 70–80 Shore A аралығында кездеседі. Нақты мәні резеңке маркасына, қоспа құрамына және өндірушінің техникалық құжаттамасына тәуелді.

• 50–60 Shore A: фланец бетінің ұсақ кедір-бұдырын жақсы толтырады, төмен және орташа қысымды қосылыстарға ыңғайлы. Бірақ артық қысылғанда саңылауға сығылып шығу қаупі жоғары.
• 60–70 Shore A: көпшілік өнеркәсіптік фланецтер үшін теңгерімді нұсқа. Мұнай базалары, сорғы агрегаттары және жалпы құбыр арматурасында жиі қолданылады.
• 70–80 Shore A: жоғары қысым, болтпен қатты қысу және экструзия қаупі бар тораптарға тиімді. Беті тегіс әрі фланец геометриясы дәл болуы керек, себебі қатты пластина ұсақ ақауларды нашар өтейді.

Негізгі инженерлік ереже: алдымен жұмыс ортасына төзімді резеңке тобын таңдаңыз, содан кейін қысым, фланец саңылауы және монтаж күші бойынша қаттылықты белгілеңіз. Қаттылығы дұрыс, бірақ ортаға төзімсіз материал ұзақ қызмет етпейді.

Нақты тораптарға арналған таңдау алгоритмі

1. Жұмыс ортасын анықтау

Сұйықтықтың немесе газдың атауын ғана емес, оның құрамын жазыңыз: мұнай, күкіртті мұнай, дизель, NaOH сілтісі, тұз қышқылы, ыстық су, қаныққан бу немесе абразивті суспензия. Мұнай-газ кәсіпорындарында, соның ішінде «ҚазМұнайГаз» жүйесіндегі объектілерде, мұнай өнімінің температурасы мен қысымы материал таңдауға тікелей әсер етеді.

2. Температура мен қысымды есепке алу

Резеңкенің рұқсат етілген температурасы үздіксіз және қысқа мерзімді режимге бөлек қаралады. Қазақстандағы қыста Астана, Қарағанды және Теміртау алаңдарында сыртқы құбырлар −30 °C-тан төмен температураға ұшырауы мүмкін. Алматы мен Шымкентте күн қызуы, шаң және ультракүлгін әсері маңызды. Сондықтан төмен температурада иілгіштігін сақтайтын марка және дұрыс сақтау шарттары қажет.

3. Фланец пен монтажды тексеру

Фланец бетінің кедір-бұдырлығы, саңылау ені, болттардың орналасуы және тарту моменті белгісіз болса, қатты пластинаны бірден таңдауға болмайды. Жұмсақ материал тығыздауды жеңілдетеді, бірақ шамадан тыс қысылса, ішкі диаметрге қарай ығысады. Қатты материал экструзияға төзімдірек, алайда фланецтің қисықтығын компенсацияламайды.

4. Қалыңдық пен конструкцияны белгілеу

Қалың пластина әрқашан жақсы тығыздамайды. Фланец саңылауы үлкен болса, қалыңдау материал қажет болуы мүмкін, ал қысымы жоғары торапта жұқа әрі қатты төсем қауіпсіздеу болады. Қалыңдықты жобалық сызбаға, жабдық өндірушісінің нұсқаулығына немесе кәсіпорынның жөндеу регламентіне сәйкес таңдаңыз.

Қазақстан кәсіпорындарындағы практикалық мысалдар

Мұнай базасының дизель желісіндегі фланец үшін М тобының майға және отынға төзімді пластинасы орынды. Егер торапта 80–100 °C температура және болттардың жоғары қысу күші болса, орташа немесе жоғары қаттылықтағы нұсқа қарастырылады.

Металлургиялық кәсіпорындағы, мысалы Теміртау өндірістік алаңындағы техникалық су немесе қышқыл ерітінді желісінде С тобы таңдалады. Мұнда қышқыл концентрациясы, ерітіндінің температурасы және болат маркасына әсер ететін коррозиялық факторлар міндетті түрде көрсетіледі.

Алматы, Астана және Шымкенттегі қазандық немесе жылу пунктінде Т тобы ыстық су мен буға арналған тораптарда қолданылады. Бірақ бу қысымы жоғары болса, қарапайым резеңке пластинаның орнына арнайы буға төзімді марка, паронит немесе спиральді жараланған тығыздағыш қажет болуы мүмкін.

Сатып алу кезінде қандай деректерді жіберу керек?

1. ГОСТ 7338-90 бойынша материал тобы немесе толық маркасы;
2. пластинаның қалыңдығы, ені, ұзындығы және қажет болса дайын төсем сызбасы;
3. қаттылық диапазоны, мысалы 60–70 Shore A;
4. орта атауы, температурасы, қысымы және жұмыс циклі;
5. қоршаған орта температурасы, сақтау мерзімі және жеткізу қаласы;
6. қабылдау құжаттары: паспорт, сәйкестік құжаты, қажет болса сынақ хаттамасы.

Резеңке пластинасын құрғақ, күн сәулесі түспейтін жерде, озон көздері мен жылытқыштардан алыс сақтау керек. Монтаж алдында материалда жарық, қабаттану, көпіршік және майысу іздері жоқтығын тексеріңіз. Бетті майдан тазартып, болттарды айқыш тәртіппен біркелкі тартыңыз.

Қорытынды

М, С және Т арасындағы таңдау қаттылықтан бұрын жұмыс ортасына жасалады. М — мұнай өнімдеріне, С — қышқыл-сілтілі және су ортасына, Т — жылулық жүктемесі жоғары жағдайға бағытталған. Ал Shore A қаттылығы қысымға, фланец геометриясына және монтаж тәсіліне қарай нақтыланады.

Қажетті өлшемді немесе дайын тығыздағышты каталогтан қарауға болады. Материал маркасын, қалыңдығын және жұмыс параметрлерін нақтылау үшін ural-rti.org сайты арқылы өтінім жіберіңіз, kz@ural-rti.org поштасына жазыңыз немесе +7 958 578-05-89 нөміріне хабарласыңыз.