Резеңке-мата техпластиналар ГОСТ 7338-90: мата қабаттары қашан міндетті

Резеңке-мата техпластина — резеңке қабаттарына мақта, вискоза, полиэфир немесе полиамид негізіндегі техникалық мата енгізілген тығыздағыш және конструкциялық материал. ГОСТ 7338-90 бойынша мұндай пластиналар мұнай-газ, металлургия, энергетика, тау-кен, су дайындау және машина жасау кәсіпорындарында фланецті қосылыстарды тығыздау, дірілді азайту және механикалық жүктемені тарату үшін қолданылады.

Қазақстан жағдайында материал таңдау тек жұмыс ортасына байланысты емес. Қарағанды мен Теміртау аймағындағы төмен қысқы температура, Атырау мен Маңғыстаудағы мұнай өнімдері, Алматыдағы биіктік пен температура ауытқуы, Шымкенттегі ыстық климат және ұзақ логистика резеңкенің қаттылығына, қартаюына және мата қаңқасының тұрақтылығына әсер етеді.

ГОСТ 7338-90 бойынша резеңке-мата пластинаның ерекшелігі

ГОСТ 7338-90 резеңке және резеңке-мата техникалық пластиналардың сапасына, өлшемдік тұрақтылығына, бетінің күйіне, физика-механикалық қасиеттеріне және қабылдау тәртібіне қойылатын талаптарды белгілейді. Нақты марка жұмыс ортасы мен температураға қарай таңдалады: мұнайға және жанармайға төзімді резеңке, қышқыл-сілті ортасына арналған құрам, жылу мен аязға төзімді эластомер немесе жалпы мақсаттағы резеңке қолданылуы мүмкін.

Мата қабаты резеңкенің созылуын шектейтін ішкі арматура қызметін атқарады. Соның арқасында пластина қысым кезінде бүйіріне қарай аз жылжиды, фланец саңылауынан аз экструдияланады және бұрандалар тартылған кезде жүктеме біркелкі бөлінеді. Сондықтан резеңке-мата материалын жай ғана қалың резеңке табақпен алмастыру әрдайым дұрыс емес.

Инженерлік ереже: егер тығыздағыш бір мезетте қысымды ұстап, созылу, ығысу, діріл немесе қайталамалы монтаж күшін қабылдаса, мата қабатты техпластина қолдану қажеттілігі бірінші кезекте қаралуы тиіс.

Мата қабаттары қашан міндетті болады?

1. Жоғары қысым және фланец саңылауы болғанда

Қысым артқан сайын жұмсақ резеңке тығыздағыш фланец арасындағы саңылауға қарай сығылады. Бұл құбылыс экструзия деп аталады. Әсіресе фланец беті тегіс өңделмеген, бұрандалар біркелкі тартылмаған немесе құбыр диаметрі үлкен болған жағдайда қауіп өседі. Мата қаңқасы резеңке массасын ұстап, тығыздағыштың геометриясын сақтайды.

Су, бу, сығылған ауа, мұнай және технологиялық ерітінді желілерінде нақты қысым диапазоны, фланец түрі, саңылау мөлшері және тарту моменті есепке алынуы керек. Мата қабаты қысымға төзімділікті автоматты түрде шексіз арттырмайды: соңғы шешім ГОСТ 7338-90 деректерімен және жабдық өндірушісінің есептік талаптарымен тексеріледі.

2. Үлкен диаметрлі немесе ұзын тығыздағышта

Үлкен сақина, рамалық тығыздағыш немесе бірнеше секциядан құралған төсем монтаж кезінде салбырап, созылып кетуі мүмкін. Қабат саны артқан сайын материалдың өлшемдік тұрақтылығы жоғарылайды. Бұл құбыр эстакадаларындағы, мұнай базаларындағы, жылу пункттеріндегі және сорғы станцияларындағы ірі фланецтер үшін маңызды.

3. Діріл, соққы және қайталамалы жүктеме кезінде

Компрессор, сорғы, желдеткіш, диірмен, конвейер және металлургиялық агрегаттарда статикалық қысымнан бөлек динамикалық әсер болады. Бір қабатты мата арматурасы резеңкенің жыртылуына қарсы тұрады, ал дұрыс таңдалған көп қабатты нұсқа циклдік ығысу кезінде төсемнің қызмет мерзімін ұзартады. Дегенмен дірілдің негізгі себебі — білік теңгерімсіздігі немесе тірек ақауы болса, техпластина оны толық жоймайды.

4. Монтаж кезінде бөлшекті созу қажет болса

Қақпаққа, люкке немесе үлкен фланецке орнатылатын тығыздағыш кейде монтаж алдында орынға жеткізіледі, бұрылады немесе аздап керіледі. Қарапайым резеңке мұндай операциядан кейін тұрақты деформацияға ұшырауы мүмкін. Мата қабаттары контурды сақтауға және тесіктердің өзара сәйкестігін жоғалтпауға көмектеседі.

Мата түрі мен қабат санын қалай таңдау керек?

Таңдау кезінде мата талшығының түрі, қабат саны, резеңке қоспасының маркасы, қаттылығы, жұмыс температурасы және байланысатын орта қатар қаралады. Мақта мата жалпы өндірістік қолдануға жарамды, бірақ ылғал мен ұзақ қыздыру жағдайында оның тұрақтылығы шектеулі болуы мүмкін. Полиэфир мата өлшемдік тұрақтылығы жоғары нұсқа ретінде, ал полиамид жоғары беріктік қажет болғанда қарастырылады. Нақты сәйкестік өндірушінің паспорты мен сынақ хаттамасымен расталуы тиіс.

Қабат санын тек пластинаның қалыңдығына қарап белгілеуге болмайды. Бірдей қалыңдықтағы екі бұйымның мата құрылымы, резеңке-мата байланысы және шекті жұмыс қасиеттері әртүрлі болуы ықтимал. Тапсырыста ГОСТ 7338-90, номиналды қалыңдық, ені, ұзындығы, резеңке маркасы, мата түрі, қабат саны, жұмыс ортасы және температура көрсетілгені дұрыс.

ГОСТ 7338-90 талаптарын өндірісте қолдану

Қазақстан кәсіпорындарының сатып алу құжаттарында ГОСТ 7338-90-ға сілтеме жасаумен қатар, техникалық тапсырма толық жазылуы керек. ҚазМұнайГаз жүйесіндегі мұнай дайындау қондырғылары үшін мұнайға төзімділік пен климаттық орындау маңызды болса, металлургиялық цехтарда абразив, діріл және жоғары температура ескеріледі. Алматы, Астана және Шымкент зауыттарында қоймадағы материалдың нақты маркасы мен жаңа жеткізілім сертификатын салыстыру қажет.

Қабылдау кезінде мына құжаттар сұралады: өндіруші паспорты, сәйкестік немесе сапа сертификаты, партия нөмірі, өндірілген күні, өлшемдері және сынақ нәтижелері. Беттің бойында жарық, тесік, қабаттың ажырауы, мата торының ашық шығуы және қалыңдықтың рұқсаттан тыс ауытқуы болмауы тиіс. Қоймада пластина күн сәулесінен, озон көздерінен, май тамшыларынан және қыздыру аспаптарынан қорғалып, тегіс күйде сақталады.

Жиі кездесетін қателер

1. Мата қабатын тек қысымға қарап таңдау. Ығысу, діріл және монтаж деформациясы да есепке алынады.
2. Майға төзімділік қажет жерде жалпы мақсаттағы резеңке қолдану. Бұл ісінуге, жұмсарып кетуге және ағып кетуге әкеледі.
3. Қабат санын өз бетінше көбейту. Қалың әрі қатты тығыздағыш фланецті қисайтып, болттарға артық күш түсіруі мүмкін.
4. Ескі материалды көзбен ғана сәйкестендіру. Бірдей қара түсті пластиналардың химиялық құрамы мен жұмыс шегі әртүрлі болады.
5. Сақтау мерзімін елемеу. Озон, ультракүлгін сәуле, май және температура ауытқуы резеңкенің қартаюын жеделдетеді.

Тапсырыс берер алдында қандай деректер қажет?

Өлшем сызбасын, орта атауын, қысымды, температураны, фланец материалын, болттардың орналасуын, жұмыс режимін және мата қабатына қойылатын талапты жіберіңіз. Егер бұйым мұнай-газ, металлургия немесе жылу энергетикасы жабдығына орнатылса, бұрынғы тығыздағыштың істен шығу себебін де көрсеткен жөн. Бұл жаңа партияны тек өлшем бойынша емес, нақты жұмыс режимі бойынша таңдауға мүмкіндік береді.

ГОСТ 7338-90 бойынша резеңке және резеңке-мата техпластиналарды, қолжетімді өлшемдер мен дайындау мүмкіндіктерін каталогтан қарауға болады. Техникалық кеңес алу үшін ural-rti.org сайтына кіріңіз, +7 958 578-05-89 нөміріне қоңырау шалыңыз немесе kz@ural-rti.org поштасына сызба мен талаптарды жіберіңіз.