Өнеркәсіптік жабдықта қолданылатын резеңке техникалық пластина құбыр фланецтерін, люктерді, сорғыларды, арматураны және қозғалмайтын қосылыстарды герметизациялау үшін пайдаланылады. Қазақстан кәсіпорындарында техпластина мұнай-газ, тау-кен, металлургия, энергетика, химия және коммуналдық жүйелерде кең таралған.
Таңдау кезінде тек қалыңдық пен бағаға сүйену дұрыс емес. Негізгі факторлар: ГОСТ 7338-90 класы, резеңке қоспасының маркасы, жұмыс ортасы, температура, қысым, фланецтердің конструкциясы және монтаж сапасы. Қате таңдалған материал қысқа мерзімде ісініп, қатайып, жарылып немесе фланец арасынан ағып кетуі мүмкін.
ГОСТ 7338-90 бойынша техпластина деген не?
ГОСТ 7338-90 резеңке техникалық пластиналарға қойылатын талаптарды белгілейді. Бұл құжат бойынша бұйымдар тығыздағыш, төсем және басқа да техникалық мақсаттарға арналған вулканизацияланған резеңке материал ретінде қарастырылады. Пластина рулон немесе парақ түрінде шығарылады, ал нақты өлшемдер өндірушінің технологиясына және тапсырыс талаптарына байланысты белгіленеді.
Стандартта резеңкенің физика-механикалық қасиеттері, сыртқы түрі, қалыңдығы, беріктігі, салыстырмалы ұзаруы және жұмысқа жарамдылығы ескеріледі. Сатып алу кезінде өнімнің таңбалануын, сәйкестік құжаттарын және партия паспортының болуын тексеру қажет. Қазақстанда жеткізу құжаттарында ГОСТ 7338-90-мен қатар қолданылатын СТ РК немесе кәсіпорынның техникалық шарттары көрсетілуі мүмкін. Нақты объектіге арналған нормативтік құжаттардың қолданыстағы редакциясын сатып алушының техникалық бөлімі растауы тиіс.
1-ші және 2-ші кластың негізгі айырмашылығы
1-ші класс әдетте жауаптырақ қозғалмайтын қосылыстарды тығыздауға арналған. Ол қысым әсері жоғарырақ болатын фланецтік түйіндерде, құбыр желілерінде және өндірістік аппараттарда қолданылады. Көп таралған техникалық анықтамаларда 1-ші класс үшін қысым шегі 1,0 МПа-ға дейін, ал 2-ші класс үшін 0,6 МПа-ға дейін көрсетіледі.
Алайда бұл мәндерді барлық орта мен температураға автоматты түрде қолдануға болмайды. Рұқсат етілетін қысымға резеңке маркасы, температура, фланецтің қаттылығы, болттарды тарту күші, төсемнің қалыңдығы және жұмыс ортасының химиялық құрамы әсер етеді. Сондықтан қысым шегін өндірушінің паспортымен және нақты жобалық есеппен салыстыру қажет.
| Көрсеткіш | 1-ші класс | 2-ші класс |
|---|---|---|
| Негізгі міндеті | Жауапты, жоғары жүктемелі қозғалмайтын қосылыстар | Орташа жүктемелі төсемдер мен тығыздағыштар |
| Анықтамалық қысым деңгейі | 0,6–1,0 МПа дейін, нақты шартқа байланысты | 0,6 МПа дейін, нақты шартқа байланысты |
| Қолдану мысалдары | Мұнай құбыры, сорғы, технологиялық аппарат фланеці | Желдету, су жүйесі, төмен қысымды қосылыс |
| Таңдау талабы | Паспорттық деректер мен есепті міндетті тексеру | Орта, температура және қысым шегін тексеру |
Инженерлік ереже: 2-ші класты техпластинаны тек арзанырақ болғаны үшін қысымы немесе температурасы жоғары фланецке ауыстыруға болмайды. Класс материалдың нақты жұмыс қабілетіне сәйкес таңдалуы керек.
Резеңке маркасын қалай таңдау керек?
Класс пен марка бір ұғым емес. Класс қысымға және қолдану деңгейіне қатысты болса, марка резеңкенің жұмыс ортасына төзімділігін сипаттайды.
ТМКЩ техпластинасы
ТМКЩ — жылуға, аязға, қышқылға және сілтіге төзімді резеңке қоспасы. Ол су, әлсіз қышқыл-сілті ерітінділері, тұзды ерітінділер және бірқатар өндірістік орталар үшін қолданылады. Қазақстанның қысқы суығы мен температура айырмашылығы жоғары өңірлерінде ТМКЩ маркасы жиі таңдалады. Дегенмен концентрлі химикаттар мен органикалық еріткіштер үшін оның жарамдылығы жеке тексеріледі.
МБС техпластинасы
МБС мұнай, май және бензин әсеріне төзімді. Сондықтан ол мұнай базаларында, жанармай құю инфрақұрылымында, мұнай өңдеу және мұнай өндіру объектілерінде, сондай-ақ ҚазМұнайГаз жүйесіндегі мердігерлік жұмыстарда қолданылуы мүмкін. МБС-ты ыстық буға немесе күшті қышқылға арналған төсем ретінде техникалық негізсіз қолдануға болмайды.
Басқа арнайы қоспалар
Майға төзімді, озонға төзімді, электр оқшаулағыш немесе жоғары температураға арналған резеңке түрлері де бар. Егер ортада бу, ыстық ауа, абразивті шлам немесе агрессивті реагент болса, жалпы мақсаттағы техпластинаның орнына арнайы эластомер — мысалы, EPDM, NBR, FKM немесе силикон негізді материал қажет болуы ықтимал. Мұндай жағдайда ГОСТ 7338-90 өлшемдік талаптарды сипаттауы мүмкін, бірақ химиялық үйлесімділік өндіруші картасы арқылы расталады.
Арзан сату 
Асботехникалық бұйымдар 
Жеңдер мен шлангілер 
Жетек белдіктері 
Жоғары қысымды жеңдер 
Инженерлік пластиктер 
Конвейер таспалары 
Қосылыстар мен қысқыштар 
Мойынтіректер 
Резеңке жабындар 
Резеңке қоспалары мен желімдер 
Сақиналар мен манжеттер 
Техникалық пластиналар 
Шнурлар мен профильдер Қазақстан жағдайында таңдау ерекшеліктері
Алматы, Астана, Шымкент және Қарағанды өңірлеріндегі пайдалану шарттары бірдей емес. Астанадағы төмен қысқы температура резеңкенің серпімділігін азайтады, ал оңтүстік өңірлердегі жоғары жазғы температура қартаюды жылдамдатады. Каспий маңындағы мұнай объектілерінде тұзды ауа, мұнай өнімдері және ультракүлгін сәуле қатар әсер етуі мүмкін.
Qarmet кәсіпорындары, тау-кен байыту фабрикалары және металлургиялық зауыттар үшін абразивті шаң, ыстық су, бу және химиялық реагенттер қатар кездеседі. Мұндай жерлерде тек классқа емес, резеңкенің қаттылығына, үзілу кезіндегі беріктігіне, сығудан кейінгі қалдық деформациясына және жұмыс температурасына назар аударылады.
Сатып алу алдында тексерілетін параметрлер
- Жұмыс ортасын анықтаңыз: су, май, дизель отыны, бу, қышқыл, сілті немесе ауа.
- Минималды және максималды температураны белгілеңіз. Қысқа мерзімді қызу мен тұрақты жұмыс температурасын бөлек қарастырыңыз.
- Құбырдағы немесе аппараттағы қысымды, оның ішінде гидравликалық соққы ықтималдығын есептеңіз.
- Фланец саңылауын өлшеп, қажетті қалыңдық пен қаттылықты таңдаңыз. Тым қалың төсем болттарды біркелкі тартуға кедергі келтіруі мүмкін.
- Партия паспорты, өндіруші маркасы, ГОСТ 7338-90 сәйкестігі және материалдың нақты класы көрсетілгенін тексеріңіз.
- Қазақстан ішіндегі логистика кезінде қыста материалдың қатып қалмауын, ал жазда ұзақ уақыт күн астында сақталмауын қамтамасыз етіңіз.
Монтаж және сақтау бойынша практикалық кеңестер
Тығыздағыш беттер майдан, тоттан және ескі резеңке қалдықтарынан тазартылуы керек. Фланец жазықтығындағы сызаттар мен ойықтар ағып кетудің негізгі себебі болуы мүмкін. Төсемді монтаж кезінде созуға, бұрауға немесе бірнеше рет пайдалануға болмайды.
Болттарды айқыш тәртіппен бірнеше кезеңде тартқан жөн. Артық тарту резеңкені жаншып, ішкі арнаның тарылуына және ерте бұзылуына әкеледі. Техпластинаны жабық, құрғақ, желдетілетін жерде, тікелей күн сәулесі мен жылытқыштардан алыс сақтау керек. Ұзақ сақталған материалды қолданар алдында қатайғанын, жарықшақтанғанын және бетінде майлы қабық пайда болмағанын тексеріңіз.
Қай кезде 1-ші, қай кезде 2-ші класты таңдаған дұрыс?
Егер қосылыс мұнай өнімімен, қысыммен немесе технологиялық тоқтап қалуы қымбат тұратын жабдықпен байланысты болса, көбіне 1-ші класс қарастырылады. Бірақ материал маркасы ортаға сәйкес болуы шарт. Су, желдету немесе төмен қысымды көмекші жүйелерде 2-ші класс экономикалық тұрғыдан жеткілікті болуы мүмкін.
Нақты өлшем, марка және класс бойынша кеңес алу үшін техпластина каталогын қараңыз. Техникалық тапсырманы жіберу немесе РТИ дайындау мүмкіндігін талқылау үшін ural-rti.org сайтына кіріп, +7 958 578-05-89 нөміріне қоңырау шалыңыз немесе kz@ural-rti.org электрондық поштасына жазыңыз.
Қорытынды
ГОСТ 7338-90 бойынша 1-ші және 2-ші класты техпластинаның айырмашылығы ең алдымен қолдану жауапкершілігі мен қысым деңгейінде көрінеді. Дұрыс таңдау үшін «1-класс жақсы, 2-класс арзан» деген қарапайым тәсіл жеткіліксіз. Қысым, температура, орта, фланец конструкциясы және климат бірге бағаланғанда ғана тығыздағыш қауіпсіз әрі ұзақ қызмет етеді.
ГОСТ 7338-90 бойынша 1-ші класс пен 2-ші кластың басты айырмашылығы қандай?
1-ші класс әдетте жоғарырақ қысым мен жауапты қозғалмайтын қосылыстарға арналған, ал 2-ші класс орташа жүктемелі және төмен қысымды жүйелерде қолданылады. Анықтамалық тәжірибеде 1-ші класс 1,0 МПа-ға дейін, 2-ші класс 0,6 МПа-ға дейін қарастырылады. Дегенмен нақты шек резеңке маркасына, температураға, фланецке және өндіруші паспортына байланысты белгіленеді.
Мұнай және дизель отыны үшін қандай техпластина маркасы қажет?
Мұнай өнімдері, майлар және дизель отыны үшін көбіне МБС маркалы май-бензинге төзімді техпластина таңдалады. Қысым мен температура жоғары болса, 1-ші класс қажет болуы мүмкін. Жанармайдың нақты түрі, ароматты көмірсутектердің мөлшері және жұмыс температурасы өндірушінің химиялық төзімділік кестесімен салыстырылуы тиіс.
ТМКЩ техпластинасын Қазақстандағы су құбырларында қолдануға бола ма?
Иә, ТМКЩ маркасы су, тұз ерітінділері және кейбір әлсіз қышқыл-сілті орталары үшін жиі қолданылады. Ол суық климатқа және температура ауытқуына жалпы мақсаттағы резеңкеге қарағанда жақсырақ бейімделуі мүмкін. Бірақ ауызсу жүйесінде материалдың санитарлық талаптарға сәйкестігі, ал ыстық суда нақты температуралық шегі міндетті түрде тексеріледі.
Техпластинаның қалыңдығын қалай дұрыс таңдайды?
Қалыңдық фланецтердің саңылауына, беттердің тегістігіне, қысымға және болттық қосылыстың қаттылығына байланысты таңдалады. Бет сапасы нашар болса, белгілі бір қалыңдық қажет болуы мүмкін, бірақ тым қалың төсемді қатты қысу қиын. Жобалық құжаттағы талапты, өндіруші ұсынымын және нақты өлшенген саңылауды бірге қарастырған дұрыс.
Техпластинаны қыста Қазақстан өңірлеріне жеткізгенде неге көңіл бөлу керек?
Материалды ұзақ уақыт ашық алаңда, қар астында немесе тікелей күн сәулесінде сақтауға болмайды. Қатты суықта резеңке уақытша қатаяды, сондықтан монтаж алдында оны бөлме температурасына біртіндеп жеткізу қажет. Орамды майдан, озон түзетін электр жабдықтарынан және жылытқыштардан алыс сақтау бұйымның қызмет мерзімін ұзартады.
Кеңес немесе есептеу қажет пе?
Сұраныс жіберіңіз — технолог есептеу дайындап, қажетті өнімді таңдап береді