ТМКЩ және МБС техпластиналары: айырмашылығы неде және дұрыс таңдау қалай жасалады

Техпластина — құбыр фланецтері, сорғы және арматура түйіндері, резервуар қақпақтары, діріл оқшаулағыштар мен тығыздағыштар жасауға қолданылатын резеңке табақ материал. Қазақстан кәсіпорындарында ең көп сұранысқа ие екі түрі — ТМКЩ және МБС. Оларды тек бағасына немесе түсіне қарап таңдау дұрыс емес: негізгі критерий — резеңкенің жұмыс ортасымен химиялық үйлесімділігі.

ТМКЩ атауы материалдың жылуға, аязға, қышқылға және сілтіге төзімді екенін білдіреді. МБС — май-бензинге төзімді техпластина. Бұл айырмашылық мұнай базаларында, жанармай құю станцияларында, компрессорлық станцияларда, тау-кен және металлургия кәсіпорындарында тығыздағыштың қызмет ету мерзіміне тікелей әсер етеді.

ТМКЩ техпластинасы дегеніміз не?

ТМКЩ техпластинасы минералды майлар мен көмірсутек отындары негізгі әсер етпейтін, бірақ су, бу, әлсіз қышқылдар, сілтілер және атмосфералық факторлар бар тораптарға арналған. Материалдың негізінде табиғи каучук, бутадиен-стирол каучугі немесе олардың қоспалары қолданылуы мүмкін. Нақты құрамы өндірушінің рецептурасына және техникалық шарттарына байланысты өзгереді.

ГОСТ 7338-90 бойынша резеңке техпластиналар жалпы мақсаттағы және арнайы қолданылатын бұйымдарға бөлінеді. ТМКЩ әдетте фланец арасына төсем, люк қақпағының тығыздағышы, су құбыры арматурасының аралық қабаты, дірілге қарсы төсем және құрылыс-монтаж жұмыстарына арналған серпімді элемент ретінде пайдаланылады.

ТМКЩ қай жерде тиімді?

• техникалық және өндірістік су жүйелерінде;
• әлсіз қышқыл немесе сілті ерітінділері өтетін желілерде;
• сыртқы ортада және температура ауытқуы бар жабдықта;
• желдету, сорғы, жылу алмастырғыш және жалпы өнеркәсіптік арматура тораптарында;
• құрылыс техникасы мен көлік жабдықтарындағы діріл оқшаулағыш төсемдерде.

Алайда ТМКЩ-ны дизель отыны, бензин, керосин немесе гидравликалық маймен тұрақты жанасатын жерде қолдану ұсынылмайды. Көмірсутек әсерінен резеңке ісініп, жұмсарып, беріктігі төмендеуі мүмкін.

МБС техпластинасының ерекшелігі

МБС техпластинасы нитрил-бутадиен каучугіне, яғни БНКС негізіндегі май-бензинге төзімді резеңке қоспаларына жатады. Оның басты артықшылығы — мұнай өнімдерімен, минералды майлармен және техникалық сұйықтықтармен жанасқанда көлемдік ісінудің төмен болуы. Сондықтан МБС жанармай жүйелерінде, майлау станцияларында және мұнай-газ жабдықтарында жиі таңдалады.

МБС материалынан фланец төсемдері, люк және қақпақ тығыздағыштары, май ваннасының төсемдері, отын құбырларының аралық элементтері, редукторлар мен сорғыларға арналған тығыздағыштар кесіледі. Қазақстандағы мұнай-газ объектілерінде, соның ішінде ҚазМұнайГаз жүйесіне кіретін кәсіпорындарда, материалды таңдағанда отынның нақты түрі, температурасы және қысымы міндетті түрде көрсетілуі тиіс.

МБС қолданудағы шектеулер

МБС қышқылдар мен сілтілердің барлық түріне әмбебап төзімді материал емес. Күшті тотықтырғыштар, жоғары концентрациялы қышқылдар, озон және ұзақ уақыт ашық күн сәулесі оның қартаюын жылдамдатуы мүмкін. Егер тығыздағыш бір мезгілде майға, жоғары температураға және агрессивті химиялық реагентке ұшыраса, қарапайым МБС орнына арнайы қоспа немесе фторкаучук негізіндегі материал қарастырылуы керек.

ТМКЩ мен МБС: негізгі айырмашылықтар

Кестедегі температуралар бағдарлық мән ретінде берілген. Нақты рұқсат етілген диапазон техпластинаның маркасына, қаттылығына, қалыңдығына, жұмыс қысымына және өндіруші паспортына байланысты белгіленеді. Бу, ыстық су немесе қыздырылған май қолданылатын жүйеде тек жалпы атауға емес, нақты маркаға арналған сынақ хаттамасына сүйену қажет.

Материалды дұрыс таңдау алгоритмі

1. Жұмыс ортасын анықтаңыз. Су, ауа, бу, дизель отыны, бензин, мотор майы, эмульсия немесе химиялық ерітінді екенін жазыңыз.
2. Температураны белгілеңіз. Тек қалыпты температураны емес, іске қосу және апаттық қызу кезіндегі ең төменгі және ең жоғары мәндерді есепке алыңыз.
3. Қысым мен тығыздағыш конструкциясын тексеріңіз. Фланец саңылауы, болттарды тарту күші және беттердің тегістігі резеңке қалыңдығынан кем емес маңызды.
4. Механикалық жүктемені бағалаңыз. Діріл, сығылу, үйкеліс, жиі бөлшектеу немесе вакуум болса, қаттылық пен арматураланған орындауды салыстырыңыз.
5. Сәйкестік құжаттарын сұраңыз. Өнімнің ГОСТ 7338-90 немесе тиісті ТУ бойынша шығарылғанын, партия нөмірін, қаттылығын және физика-механикалық көрсеткіштерін тексеріңіз.

Инженерлік тәжірибедегі негізгі ереже: тығыздағыштың атауын емес, оның нақты жұмыс ортасын таңдаңыз. Егер ортада май немесе отын бар болса, ТМКЩ-ны арзан балама ретінде қолдану кейінгі ақау мен тоқтап қалу құнын көбейтеді.

Қазақстан жағдайында пайдалану ерекшеліктері

Қазақстанда техпластина бір мезгілде қатал климатқа және өндірістік жүктемеге төтеп беруі мүмкін. Астана мен Қарағанды өңірлерінде қысқы температураның төмендеуі резеңкенің серпімділігін азайтады, ал Маңғыстау, Атырау және Қызылордада жоғары температура, шаң және ультракүлгін сәуле әсер етеді. Алматы мен Шымкентте сыртқы инженерлік желілерде температураның маусымдық ауытқуы және ылғалдылық ескеріледі.

Qarmet сияқты металлургиялық өндірістерде, тау-кен кәсіпорындарында және Алматы, Астана, Шымкент қалаларындағы зауыттарда материал таңдауы жабдықтың нақты технологиялық картасына сәйкес жасалуы керек. Ұзақ логистика кезінде техпластинаны күн астында, ашық алаңда немесе жылытылмайтын көлікте сақтауға болмайды. Материалды көлденең күйде, қараңғы, құрғақ жерде, озон көздері мен жылытқыштардан алыс сақтау ұсынылады.

Кесу және монтаж бойынша практикалық кеңестер

• Тығыздағышты ескі үлгімен ғана емес, фланецтің нақты өлшемі бойынша дайындаңыз.
• Болт тесіктерін шамадан тыс үлкейтпеңіз: тар сақина жұмыс кезінде ішке қарай ығысуы мүмкін.
• Фланец бетінде май, тот, өткір қыр және ескі төсем қалдықтары болмауы тиіс.
• Резеңкені созып орнатпаңыз және монтаж кезінде өткір құралмен зақымдамаңыз.
• Қайта қолданылған, қысылып қалған немесе жарықшақтанған төсемді орнатпаңыз.

Қажетті қалыңдық пен марка ортаға, фланец конструкциясына және қысымға қарай таңдалады. Өлшем, қаттылық немесе материал бойынша күмән болса, каталогтағы өнімдерді қарап, мамандардан техникалық кеңес алуға болады. Тапсырыс пен РТИ дайындау мәселелері бойынша ural-rti.org сайтына кіріңіз, +7 958 578-05-89 телефонына немесе kz@ural-rti.org электрондық поштасына хабарласыңыз.

Қорытынды

ТМКЩ — су, әлсіз химиялық ерітінділер және жалпы өнеркәсіптік орта үшін орынды таңдау. МБС — май, бензин, дизель отыны және мұнай өнімдері бар жүйелерге арналған материал. Дұрыс шешім қабылдау үшін ГОСТ 7338-90 талаптарын, өндірушінің техникалық паспортын, нақты температураны, қысымды және жұмыс ортасының құрамын бірге қарастыру қажет. Материалды дұрыс таңдау ағып кетуді, жоспардан тыс жөндеуді және өндірістің тоқтауын азайтады.