ГОСТ 7338-90: техпластиналардың кластары, түрлері, типтері және қаттылық дәрежелері

ГОСТ 7338-90 — жалпы өндірістік мақсаттағы резеңке техникалық пластиналарға қойылатын негізгі нормативтік құжаттардың бірі. Мұндай пластиналардан фланец төсемдері, люк тығыздағыштары, сорғы және құбыр арматурасының прокладкалары, дірілге қарсы төсемдер және әртүрлі қозғалмайтын қосылыстарға арналған тығыздағыш элементтер кесіледі.

Қазақстанда бұл бұйымдар мұнай-газ, тау-кен, металлургия, энергетика, химия және коммуналдық кәсіпорындарда кең қолданылады. Алайда қоймадағы кез келген резеңке парақты ГОСТ 7338-90 талаптарына сәйкес деп қабылдау дұрыс емес: нақты шешім үшін класс, тип, резеңке қоспасының маркасы, қаттылығы, қалыңдығы және жұмыс ортасы бірге қарастырылады.

ГОСТ 7338-90 нені реттейді?

Стандарт резеңке техникалық пластиналардың өлшемдерін, сыртқы түрін, қабылдау тәртібін, физикалық-механикалық көрсеткіштерін және қолдану саласын белгілейді. Пластина рулон, парақ немесе кесілген дайындама түрінде жеткізілуі мүмкін. Өндіріс технологиясы қалыптау немесе каландрлау арқылы орындалады, ал нақты технология өндірушінің технологиялық регламенті мен техникалық шарттарына байланысты.

ГОСТ бойынша жасалған өнімнің паспорты немесе сәйкестік құжатында әдетте мына деректер көрсетіледі: стандарт нөмірі, резеңке қоспасының түрі, пластинаның класы мен типі, номиналды қалыңдығы, қаттылық дәрежесі, партия нөмірі және сынақ нәтижелері.

Пластиналардың кластары мен типтері

Класс бойынша жіктеу

Өндірістік тәжірибеде ГОСТ 7338-90 пластиналары қысым әсеріне және тығыздау міндетіне қарай екі негізгі класқа бөлініп қарастырылады. 1-класс әдетте жоғарырақ қысымдағы қозғалмайтын қосылыстардың төсемдеріне арналған; кең таралған қолдану шегі — техникалық құжатта көрсетілген жағдайда 1,0 МПа-ға дейін. 2-класс салыстырмалы түрде төмен қысымды қосылыстарға пайдаланылады, оның кең тараған есептік шегі — 0,6 МПа-ға дейін.

Бұл мәндер барлық жұмыс ортасына автоматты түрде жарамды дегенді білдірмейді. Температураның жоғарылауы, мұнай өнімдері, қышқылдар, сілтілер, абразив бөлшектер және фланецтің дұрыс тартылмауы рұқсат етілетін қысымды азайтады. Сондықтан нақты объектіде өндірушінің паспорты мен жабдықтың пайдалану нұсқаулығы басым құжат болып саналады.

Типтің практикалық мағынасы

ГОСТ атауында тип пластинаның мақсаты мен қолданылатын жұмыс жағдайын сипаттайды. Сатып алу кезінде типті тек қалыңдықпен немесе қаттылықпен алмастыруға болмайды. Мысалы, суға арналған ТМКЩ пластинасы майлы ортадағы фланецке, ал май-бензинге төзімді МБС қоспасы жоғары температуралы бу желісіне жарамайды.

Жеткізушілердің каталогтарында тип пен класс кейде қысқартылған түрде жазылады. Сондықтан коммерциялық ұсыныста ГОСТ 7338-90 белгісімен қатар ТМКЩ немесе МБС маркасы, класс, тип, қалыңдық және қаттылық нақты көрсетілуі керек. Егер тек «резеңке пластина ГОСТ 7338-90» деп жазылса, бұл техникалық таңдау үшін жеткіліксіз.

Резеңке қоспалары және жұмыс ортасы

ТМКЩ белгісі техникалық майларға, қышқылдарға, сілтілерге, ыстық және суық суға төзімді қоспаларды сипаттайды. МБС — май-бензинге төзімді резеңке. Қоспа маркасын таңдағанда орта құрамындағы ароматты көмірсутектер, күкірт, еріткіштер және қоспалар ескеріледі.

Инженерлік ереже: пластинаны «ең қалың» немесе «ең қатты» нұсқа ретінде емес, нақты жұмыс ортасына, қысымға, температураға және фланец конструкциясына сәйкес таңдаңыз. Резеңке қоспасының химиялық төзімділігі қаттылықтан маңыздырақ болуы мүмкін.

Қаттылық дәрежелері

Техпластинаның қаттылығы оның фланец ойықтарын толтыруына, қысымға қарсы тұруына және монтаж кезінде сығылуына әсер етеді. Өндірісте үш негізгі деңгей жиі қолданылады: жұмсақ, орташа және қатты. Қаттылық әдетте Shore A шкаласымен немесе нормативтік әдіспен тексеріледі; нақты рұқсат етілген аралық партия паспортына енгізіледі.

• Жұмсақ пластина — шамамен 35–50 Shore A. Беті кедір-бұдыр, фланецтері дәл өңделмеген немесе аз қысқыш күшпен жабылатын қосылыстарды жақсы толтырады.
• Орташа қаттылықтағы пластина — шамамен 50–70 Shore A. Өндірістік құбыр желілері мен жалпы мақсаттағы тығыздағыштар үшін ең әмбебап нұсқа.
• Қатты пластина — шамамен 70–90 Shore A. Қысым мен механикалық жүктемеге төзімді, бірақ тегіс емес фланецте герметикалылығы нашарлауы мүмкін.

Көрсетілген диапазондар анықтамалық сипатта. Бір өндірушінің «орташа» қаттылығы екіншісінің диапазонымен дәл сәйкес келмеуі мүмкін, сондықтан қабылдау кезінде сертификаттағы көрсеткішке сүйену керек. Қаттылықты дұрыс таңдау үшін фланецтің материалы, болттардың тарту күші, тығыздағыштың ені және қысым импульстері ескеріледі.

Қалыңдық пен өлшемді таңдау

Қалыңдық фланец саңылауының өлшеміне және оның деформациясына сәйкес анықталады. Жұқа пластина дәл өңделген металл беттерге тиімді, ал қалың пластина беттегі ұсақ ойықтарды жақсы толтырады. Бірақ шамадан тыс қалың төсем болттарды босатуға, сығылудың біркелкі болмауына және қысым кезінде ішке қарай ығысуға әкелуі мүмкін.

Кәсіпорындарда жиі қолданылатын қалыңдықтар — 1,0; 2,0; 3,0; 4,0; 5,0 және 6,0 мм, бірақ нақты өлшемдер жеткізуші каталогы мен стандарт талаптарымен тексеріледі. Тығыздағыш контуры пышақпен немесе плоттермен кесілгенде ішкі және сыртқы диаметрдің дәлдігі, болт саңылауларының осьтестігі және кесу жиегінің жыртылмауы бақыланады.

Қазақстан жағдайындағы пайдалану ерекшеліктері

Атырау, Ақтау және Маңғыстау өңірлерінде мұнай өнімдері, тұзды ауа және ультракүлгін сәуле маңызды фактор болып табылады. Мұнда МБС қоспасының мұнайға төзімділігімен қатар, сыртқы сақтауда озонға төзімділігі тексеріледі. Қарағанды, Павлодар және Өскемендегі металлургиялық кәсіпорындарда температура ауытқуы, абразив шаң және діріл әсері жоғары болады.

Астана мен Солтүстік Қазақстанда қысқы температура төмендегенде резеңке серпімділігі азаяды. Ашық эстакададағы құбырлар үшін төмен температурада иілгіштігін сақтайтын қоспа таңдалады. Алматы мен Шымкенттегі қоймаларда пластиналар тікелей күн сәулесінен, жылытқыштардан және озон түзетін электр жабдықтарынан қорғалып сақталуы тиіс.

ҚазМұнайГаз жүйесіндегі, тау-кен кәсіпорындарындағы және металлургиялық зауыттардағы сатып алу рәсімдерінде ГОСТ 7338-90-мен бірге кәсіпорынның ішкі стандарты, жабдық өндірушісінің ТУ-ы және қауіпсіздік регламенті сұралуы мүмкін. ГОСТ К немесе Қазақстан аумағында қолданылатын сәйкестік талаптары болған жағдайда, құжаттардың өзара сәйкестігін жеткізушіден алдын ала растаған жөн.

Қабылдау, монтаждау және сақтау

1. Партия құжатынан ГОСТ 7338-90, қоспа маркасын, класс пен типті тексеріңіз.
2. Пластина бетінде жарықшақ, көпіршік, қабаттану, бөгде қосынды және тесік жоқтығын қараңыз.
3. Қалыңдықты бірнеше нүктеде өлшеңіз; бір ғана шеткі нүктеге сүйенбеңіз.
4. Тығыздағышты фланецтен үлкен етіп қалдырмай, ішкі жиектің ағынға түсіп кетпеуін қамтамасыз етіңіз.
5. Монтаж алдында май, шаң және металл жоңқасын тазалап, болттарды айқыш тәртіппен біркелкі тартыңыз.
6. Пластинаны бүктемей, көлденең күйде, 0–25 °C аралығында және күн сәулесінен қорғалған жерде сақтаңыз.

Егер орта, қысым немесе температура шекті мәнге жақын болса, сериялық дайындамаға дейін сынақ үлгісін тексеру қажет. Арнайы мұнай-газ және химиялық тораптарда материалдың ісінуі, массаның өзгеруі және созылу беріктігі бойынша зертханалық сынақ талап етілуі мүмкін.

Қорытынды

ГОСТ 7338-90 бойынша техпластина таңдаудың негізгі алгоритмі: алдымен жұмыс ортасын анықтау, кейін температура мен қысымды бағалау, одан соң класс, тип, қоспа маркасы, қаттылық және қалыңдықты белгілеу. Тек осы параметрлер жиынтығы нақты тығыздағыштың қауіпсіз әрі ұзақ жұмысын қамтамасыз етеді.

Қажетті өлшем, қоспа немесе кесілген тығыздағыш бойынша кеңес алу үшін каталогты қараңыз. Техникалық сұрақтар бойынша ural-rti.org сайты арқылы немесе +7 958 578-05-89 телефоны, kz@ural-rti.org электрондық поштасы арқылы хабарласуға болады.