ПОН-Б және ПМБ парониті: айырмашылықтары, қолданылуы және ГОСТ 481-80

Паронит — асбест талшығы, каучук және минералдық толтырғыштар негізінде жасалған жалпақ тығыздағыш материалы. Ол фланецтер арасындағы саңылауды жабу, буынның герметикалығын сақтау және құбыр, арматура, сорғы немесе жылу алмастырғыш тораптарындағы ағып кетуді болдырмау үшін қолданылады. Қазақстанның мұнай-газ, энергетика, металлургия және химия кәсіпорындарында ең жиі кездесетін маркалар — ПОН-Б және ПМБ.

Бұл материалдар ГОСТ 481-80 «Паронит және одан жасалған төсемдер» стандарты бойынша өндіріледі. Алайда қоймада қалған кез келген парақ ГОСТ талаптарына сай деп қабылдауға болмайды: сатып алу кезінде маркасы, қалыңдығы, өлшемі, партия нөмірі және сәйкестік құжаттары тексерілуі керек.

ПОН-Б және ПМБ паронитінің негізгі айырмашылығы

Екі марка да қысым әсерінен фланецтік қосылыста тығыздалады. Негізгі айырмашылық — жұмыс ортасына химиялық төзімділігінде. ПОН-Б жалпы өнеркәсіптік ортаға арналған әмбебап паронит саналады, ал ПМБ мұнай өнімдерімен, майлармен және жанармаймен жанасатын қосылыстарға бейімделген.

Нақты шекті температура мен қысым материалдың қалыңдығына, тығыздағыштың геометриясына, фланец қаттылығына және өндірушінің паспортына байланысты болады. Сондықтан каталогтағы жалпы сипаттамаға ғана сүйеніп, жоғары жауапты торапқа материал таңдауға болмайды.

ПОН-Б парониті қайда қолданылады?

ПОН-Б парониті су және бу жүйелерінде кең таралған. Оны қазандық қондырғыларының фланецтерінде, жылу пункттерінде, сорғы станцияларында, өнеркәсіптік су құбырларында, ауа желілерінде және жалпы зауыттық арматурада қолданады.

Қазақстан жағдайында ПОН-Б Астана мен Қарағандыдағы жылу желілеріне, Алматыдағы инженерлік коммуникацияларға, Шымкенттегі өндірістік және мұнай-химиялық нысандардың су жүйелеріне жарамды болуы мүмкін. Бірақ қысқы кезеңдегі төмен температураны да есепке алған жөн. Ашық алаңдағы фланецтерде паронитті орнату алдында құбырдағы мұз қату, материалдың ылғалдануы және болт тарту күшінің төмендеуі болмауы тиіс.

ПОН-Б-ны бензин, дизель отыны, трансформатор майы немесе ауыр мұнай фракциялары өтетін желіге автоматты түрде қолдану дұрыс емес. Мұндай ортада материал ісінуі немесе құрылымдық беріктігін жоғалтуы мүмкін.

ПМБ паронитінің қолданылуы

ПМБ маркасы мұнай-бензинге төзімді паронит ретінде белгілі. Ол мұнай, дизель отыны, бензин, керосин, май және көмірсутекті сұйықтықтармен жанасатын фланецтік қосылыстарда пайдаланылады. ПМБ мұнай-газ кәсіпорындарында, отын сақтау терминалдарында, компрессорлық станцияларда, сорғы агрегаттарында және жанармай беру тораптарында жиі таңдалады.

Мысалы, ҚазМұнайГаз жүйесіндегі мұнай айдау немесе мұнай дайындау жабдықтарына арналған тығыздағышты таңдағанда тек номиналды диаметр жеткіліксіз. Мұнайдың температурасы, құрамындағы күкірт пен су, қысымның өзгеруі, діріл және бөлшектеу жиілігі ескеріледі. ПМБ мұндай ортада ПОН-Б-ға қарағанда негізделген шешім болады, бірақ жобалық құжаттамада көрсетілген арнайы тығыздағышты алмастырмауы тиіс.

Инженерлік ереже: паронит маркасы құбырдың атауына қарай емес, нақты жұмыс ортасының химиялық құрамына, температурасына және қысымына қарай таңдалады. «Бір фланецке бұрын жарады» деген тәжірибе басқа технологиялық желі үшін дәлел болып саналмайды.

ГОСТ 481-80 бойынша қандай параметрлер тексеріледі?

ГОСТ 481-80 парониттің маркаларын, өлшемдік талаптарын, физика-механикалық көрсеткіштерін, қабылдау тәртібін және сынау әдістерін белгілейді. Сатып алушы үшін маңызды бақылау нүктелері мыналар:

• Материал маркасы: құжатта ПОН-Б немесе ПМБ нақты көрсетілуі керек;
• Парақ қалыңдығы: әдетте 0,4–5,0 мм диапазонында таңдалады, бірақ нақты өлшем тапсырыс пен стандарт нұсқасына байланысты нақтыланады;
• Парақтың ені мен ұзындығы: кесуге, қалдыққа және қажетті төсем санына әсер етеді;
• Тығыздығы мен қысылуы: фланецтің қажетті меншікті қысымын қамтамасыз етуі тиіс;
• Сығылғаннан кейінгі серпімді қалпына келуі: болт тартылғаннан кейін герметиканың тұрақтылығын сипаттайды;
• Керосиндегі ісіну немесе масса өзгеруі: ПМБ үшін мұнай өнімдеріне төзімділікті бағалауда маңызды;
• Бет сапасы: жарық, қабаттану, ойық, майлы ластану және бөгде қосындылар болмауы қажет.

Жаңа жабдық немесе қауіпті өндіріс үшін ГОСТ 481-80-мен бірге кәсіпорынның техникалық регламенті, құбыр желісінің паспорты, жобалық қысым және арматура өндірушісінің нұсқауы қаралады. Кейбір нысандарда ГОСТ құжаттарымен қатар ҚР СТ, кәсіпорын стандарты немесе техникалық шарт талап етілуі мүмкін. Сертификатта материалдың нақты партиясы көрсетілгені дұрыс.

Қалыңдықты қалай таңдауға болады?

Жұқа паронит фланец беттері дәл өңделген, қатты және деформациясы аз қосылыстарға қолайлы. Қалың материал беттегі ұсақ кедір-бұдырды жақсы толтырады, бірақ шамадан тыс қалың төсемнің қысылуы біркелкі болмай, болттардың босауына немесе герметиканың тұрақсыздығына әкелуі мүмкін.

Практикада су және ауа желілерінде 1,0–2,0 мм, ал бет сапасы төмендеу немесе диаметрі үлкен фланецтерде 2,0–3,0 мм паронит жиі қарастырылады. Бұл тек бастапқы бағдар. Жоғары қысымды бу, мұнай және дірілді жабдықтарда қалыңдық есеппен немесе өндірушінің монтаждық картасымен анықталуы тиіс.

Монтаж кезіндегі маңызды талаптар

1. Фланец беттерін тоттан, ескі төсем қалдығынан, майдан және металл жоңқасынан тазалаңыз.
2. Төсемді фланец саңылауына дәл центрлеңіз; ішкі диаметр құбыр өтімін жаппауы керек.
3. Болттарды диагональ бойынша бірнеше кезеңмен тартыңыз.
4. Момент кілтін қолданыңыз және жабдық өндірушісі белгілеген тарту моментінен аспаңыз.
5. Паронитті қайта пайдаланбаңыз: қысылған төсем бастапқы геометриясын жоғалтады.
6. Жылу жүйесін іске қосқаннан кейін фланецті қайта тарту тек техникалық регламент рұқсат етсе ғана орындалады.

Қазақстандағы сатып алу және сақтау ерекшеліктері

Қазақстандағы жеткізу тізбегінде материал Алматы, Астана, Қарағанды немесе Шымкент қоймаларынан өндірістік нысандарға бірнеше климаттық аймақ арқылы тасымалдануы мүмкін. Паронитті ашық жерде, жауын астында немесе тікелей күн сәулесінде сақтауға болмайды. Парақтар көлденең, тегіс төсемде, құрғақ және желдетілетін бөлмеде сақталады. Ұзақ аяздан кейін материалды бірден майыстыру немесе кесу парақтың жиектерін зақымдауы мүмкін.

Тапсырыс бергенде мына деректерді көрсетіңіз: маркасы, қалыңдығы, парақ өлшемі, қажетті саны, жұмыс ортасы, температура, қысым және жеткізу қаласы. ПОН-Б және ПМБ паронитін, сондай-ақ дайын фланецтік төсемдерді каталогтан қарауға болады. Техникалық сәйкестікті нақтылау үшін ural-rti.org сайты арқылы хабарласыңыз, +7 958 578-05-89 нөміріне қоңырау шалыңыз немесе kz@ural-rti.org электрондық поштасына сұрау жіберіңіз.

Қорытынды

ПОН-Б — су, бу және жалпы өнеркәсіптік коммуникацияларға арналған әмбебап шешім. ПМБ — мұнай өнімдері, май және жанармай бар жүйелер үшін қолайлырақ. Дұрыс нәтиже алу үшін ГОСТ 481-80 талаптарын, жұмыс ортасын, температура мен қысымды, фланец жағдайын және монтаж тәртібін бірге бағалау қажет. Марканы тек атауына қарап емес, нақты технологиялық режимге сүйеніп таңдаңыз.