Өздігінен жасалған тығыздағыш пен сатып алынған бұйым: цехта кесу қашан ақталған?

Өндірістік кәсіпорындарда фланецті қосылысты жөндеу кезінде инженерлер жиі таңдау жасайды: қажетті тығыздағышты дайын күйінде сатып алу немесе резеңке, паронит, PTFE сияқты парақ материалдан оны цехта өздігінен кесу. Бір қарағанда, екінші тәсіл арзан әрі жылдам көрінеді. Алайда тығыздағыштың қалыңдығы, ішкі және сыртқы диаметрі, болт саңылауларының орналасуы, материалдың химиялық төзімділігі және қысу дәрежесі қате таңдалса, қосылыс герметикалығын жоғалтады.

Қазақстандағы мұнай-газ, тау-кен, металлургия, энергетика және коммуналдық кәсіпорындар үшін бұл мәселе ерекше маңызды. Ақтау мен Атырауда мұнай өнімдері, тұзды ауа және жоғары температура әсер етсе, Қарағанды, Теміртау және Өскеменде қысқы суық, діріл мен абразивті шаң басым. Алматы мен Шымкенттегі жөндеу цехтары көбіне шұғыл тапсырыстарды орындайды, сондықтан шешім тек бағаға емес, нақты жұмыс жағдайына негізделуі керек.

Цехта тығыздағыш кесу дегеніміз не?

Цехтық кесу — тығыздағыш материалын стандартты немесе тапсырыс бойынша жасалған контурға сәйкес қолмен, механикалық пышақпен, пресс-қалыппен немесе плоттермен дайындау процесі. Әдетте бастапқы материал ретінде техникалық резеңке табақ, паронит, майға төзімді резеңке, EPDM, фторкаучук FKM, силикон немесе кеңейтілген графит қолданылады.

Қарапайым су құбырының фланеці үшін контурды ескі тығыздағыш арқылы көшіру жеткілікті болуы мүмкін. Бірақ бу желісі, жоғары қысымды мұнай құбыры немесе агрессивті химиялық орта үшін бұл әдіс қабылданбайды. Ескі бұйым созылып, ісініп немесе қысымнан деформацияланып, бастапқы өлшемін жоғалтқан болуы ықтимал.

Өздігінен кесілген тығыздағыш қашан ақталады?

1. Үлгі стандартты және жұмыс параметрлері төмен болғанда

Цехта кесу DN 25–150 аралығындағы стандартты фланецтерде, төмен немесе орташа қысымды су, ауа және әлсіз агрессивті орта желілерінде тиімді. Мысалы, сорғы қақпағының, желдеткіштің немесе редуктордың қақпақ тығыздағышын аз сериямен жасауға болады.

2. Жөндеу шұғыл орындалуы керек болғанда

Атырау немесе Ақтау нысанында қажетті типоөлшем қоймада жоқ болса, Ресейден немесе басқа өңірден жеткізуді күту бірнеше тәулікке созылады. Дұрыс таңдалған парақ материал жергілікті цехта бірнеше сағат ішінде дайындалуы мүмкін. Бұл тәсіл жабдықтың тоқтап қалу құнын төмендетеді.

3. Бірегей геометрия немесе аз серия қажет болса

Стандартты емес люк, сопақ фланец, бақылау терезесі немесе ескі жабдық бөлшегі үшін дайын өнім табу қиын. Егер жылына бір-екі дана ғана қажет болса, арнайы пресс-қалыпқа инвестиция салмай, CNC-плоттермен немесе дәл шаблонмен кесу орынды.

4. Материалдың жарамдылығы құжатпен расталғанда

Материалдың атауын ғана емес, оның маркасын, қаттылығын, жұмыс температурасын және ортаның құрамын тексеріңіз. Мысалы, NBR майға және дизель отынына төзімді, бірақ ыстық буға жарамсыз. EPDM ыстық су мен буға жақсырақ төзеді, алайда минералды майлармен жанасқанда ісінуі мүмкін. FKM немесе Viton типті фторкаучук жоғары температура мен отынға төзімді, бірақ бағасы жоғары және төмен температурада икемділігі шектеулі.

Инженерлік ереже: тығыздағыштың құны жабдық тоқтаған кездегі шығынның аз ғана бөлігі. Сондықтан материал мен өлшемді үнемдеу емес, герметиканың тұрақтылығын қамтамасыз ету басты міндет болуы керек.

Дайын тығыздағышты қашан сатып алған дұрыс?

Дайын бұйымды сатып алу жоғары жауапкершілікті, қауіпсіздікке әсер ететін немесе қайталанатын қосылыстарда тиімді. Бұған мұнай айдау станцияларының арматурасы, қазандықтар, бу құбырлары, компрессорлар, жылу алмастырғыштар, қысымдағы аппараттар және қауіпті химиялық ортадағы фланецтер жатады.

Дайын өнімнің артықшылығы — оның геометриясы, материал маркасы және өндірістік бақылауы құжатпен расталады. Сериялық өндірісте әрбір тығыздағыш бірдей өлшеммен жасалады, сондықтан монтаж сапасы тұрақты болады. Қажет болса, өндірушіден сәйкестік құжатын, материал паспортын, қаттылық пен физика-механикалық көрсеткіштерді сұратуға болады.

Фланецті қосылыстар үшін өлшемдерді ГОСТ 12815-80 талаптарымен және жабдықтың конструкторлық құжаттамасымен салыстыру қажет. Жалпақ бейметалл тығыздағыштарға ГОСТ 15180-86, техникалық резеңке табақтарға ГОСТ 7338-90 сияқты стандарттар қолданылуы мүмкін. Алайда нақты объектіде кәсіпорынның СТ РК, техникалық шарттары, жобалық құжаттары және қауіпсіздік регламенттері басым болады. Ескі ГОСТ бойынша жасалған асбестті паронитті қолдану алдында еңбек қауіпсіздігі мен қолданыстағы экологиялық талаптарды міндетті түрде тексеріңіз.

Материалды таңдау бойынша қысқаша салыстыру

Цехтық кесудегі негізгі техникалық қателер

• Қалыңдықты дұрыс таңдамау. Тым қалың тығыздағыш фланецтердің шамадан тыс ашылуына және болттардың босауына әкеледі. Тым жұқа материал бет кедір-бұдырын өтей алмайды.
• Ішкі диаметрді кішірейту. Бұл ағынға кедергі жасап, құбырдағы қысым шығынын арттырады. Тығыздағыштың ішкі жиегі құбыр қимасына кіріп кетпеуі тиіс.
• Пышақпен кескенде жиектің жыртылуы. Жыртылған жиек қысылған кезде біркелкі жанаспайды. Резеңке материал үшін өткір құрал, таза жұмыс беті және тұрақты кесу күші қажет.
• Болт саңылауларын дәл келтірмеу. Саңылау осьтен ауытқыса, монтаж кезінде тығыздағыш жылжып, бір бөлігінде қысым азаяды.
• Ескі тығыздағышты қайта қолдану. Көпшілік резеңке және паронит бұйымдары бір реттік қолдануға есептеледі. Қысылған материал бастапқы серпімділігін қалпына келтірмейді.

Дұрыс дайындау және монтаж тәртібі

1. Жұмыс ортасын, қысымды, температураны, құбыр диаметрін және фланец түрін жазбаша тіркеңіз.
2. Фланец беттерін майдан, тоттан, ескі герметиктен және металл бөлшектерден тазалаңыз.
3. ГОСТ, ТУ немесе жобада көрсетілген материал маркасын таңдаңыз; тек «резеңке» немесе «паронит» деген жалпы атаумен шектелмеңіз.
4. Ішкі және сыртқы контурды өлшеп, болт шеңберін шаблонмен тексеріңіз.
5. Тығыздағышты құрғақ күйде орнықтырып, бұрандама сомындарын айқыш тәртіппен біртіндеп тартыңыз.
6. Мүмкін болса, өндіруші көрсеткен тарту моментін динамометриялық кілтпен сақтаңыз.

Қазақстанның континенттік климатында материалды ашық алаңда сақтауға болмайды. Резеңке табақтар күн сәулесінен, озоннан, майдан және -30 °C-тан төмен температурада қатудан қорғалуы керек. Қоймада парақтарды бүктемей, көлденең күйде, өндіруші көрсеткен температурада сақтаған дұрыс.

Экономикалық есеп: арзан деген әрдайым тиімді емес

Цехта кесудің тікелей бағасына материал, еңбек ақы, кесу құралы, бақылау және қалдық кіреді. Оған қоса монтаждан кейінгі ағып кетуді жою, қайта тоқтату, өнім жоғалту және қауіпсіздік тәуекелі есептелуі тиіс. Егер бірдей типтегі тығыздағыш ай сайын ондаған немесе жүздеген дана қолданылса, дайын сериялы өнім әдетте тиімдірек болады. Ал бірегей бөлшек пен шұғыл жөндеуде жергілікті кесу экономикалық жағынан ұтымды болуы мүмкін.

Ural-Rti мамандарына материал маркасын, өлшем сызбасын, жұмыс ортасын және температура-қысым параметрлерін жіберіп, дайын тығыздағыш немесе тапсырыс бойынша кесу мүмкіндігін нақтылауға болады. Каталог: ural-rti.org/catalog/. Байланыс: ural-rti.org, телефон +7 958 578-05-89, электрондық пошта kz@ural-rti.org.

Қорытынды

Өздігінен жасалған тығыздағыш стандартты емес, аз сериялы және шұғыл жөндеу кезінде ақталады. Бірақ қысымдағы, ыстық, химиялық агрессивті немесе қауіпсіздік деңгейі жоғары жүйелерде сертификатталған және технологиялық бақылаудан өткен дайын бұйымды таңдаған дұрыс. Негізгі өлшем — сатып алу бағасы емес, бүкіл пайдалану циклі бойынша герметиканың сенімділігі.