Фланец үшін паронит тығыздағышының қалыңдығын қалай таңдауға болады: қысым мен температура бойынша есептеу

Фланецті қосылыстағы ақаулардың едәуір бөлігі паронит тығыздағышының қате қалыңдығынан болады. Тым жұқа материал микротегіссіздіктерді толтырмайды, ал шамадан тыс қалың тығыздағыш қысылғаннан кейін жылжып, үрленіп немесе фланец аралығында біркелкі отырмауы мүмкін. Қазақстандағы мұнай-газ, жылу энергетикасы, металлургия және су шаруашылығы нысандарында таңдау кезінде қысым, температура, жұмыс ортасы және монтаж сапасы бірге қаралады.

Бұл материал фланецтік қосылыстарға арналған паронитті таңдаудың инженерлік тәртібін түсіндіреді. Негізгі нормативтік база ретінде ГОСТ 481-80 бойынша паронит, ал тығыздағыштардың өлшемдері үшін ГОСТ 15180-86 талаптары қолданылады. Болат фланецтердің конструкциясы мен өлшемдері көбіне ГОСТ 12820-80 және ГОСТ 12821-80 бойынша анықталады. Қазақстанда бұл құжаттар ұлттық стандарттар қорында қабылданған нұсқаларымен немесе кәсіпорынның техникалық регламенттерімен бірге пайдаланылуы тиіс.

Паронит тығыздағышының негізгі қызметі

Паронит — асбест талшығы, каучук және минералдық толтырғыштар негізінде өндірілетін қысылатын табақ материал. Ол фланец беттеріндегі кедір-бұдырларды толтырып, болттардың қысу күшін тығыздағыштың бүкіл периметрі бойынша таратады. Тығыздағыштың нақты жұмыс қабілеті тек материал маркасына емес, оның тығыздығына, қалыңдығына, бет сапасына және қысу дәрежесіне тәуелді.

Су, бу, мұнай өнімдері, табиғи газ, әлсіз қышқылдар мен сілтілер үшін бірдей паронит қолдануға болмайды. Мысалы, мұнай құбырына арналған майға төзімді марка ыстық су жүйесінде міндетті түрде ең жақсы шешім болмайды. Орта құрамы белгісіз болса, технологиялық паспортты және тығыздағыш өндірушісінің химиялық үйлесімділік кестесін сұрату қажет.

Қалыңдықты таңдауға әсер ететін негізгі факторлар

1. Қысым және қысымның өзгеру сипаты

Номиналды қысым жоғарылаған сайын тығыздағышқа түсетін меншікті жүктеме артады. Тұрақты 0,6–1,0 МПа жүйесінде дұрыс өңделген фланецтер үшін 1,5–2,0 мм паронит жиі жеткілікті. 1,6–2,5 МПа класындағы бу, мұнай немесе технологиялық желілерде 2,0–3,0 мм нұсқалары қолданылуы мүмкін, бірақ шешім фланецтің қаттылығы мен болттау сызбасымен тексеріледі.

Сорғының соққысы, компрессор дірілі, гидравликалық соққы немесе циклдік қызу бар желілерде қалың тығыздағыштың сығылып шығу қаупі жоғары. Мұндай жағдайда қалыңдықты үлкейту емес, фланецті туралау, болттарды дұрыс қатайту және қажет болса күшейтілген немесе спиральды тығыздағышқа көшу тиімді.

2. Температура және жылулық циклдер

Парониттің жұмыс температурасы оның маркасына және тасымалданатын ортаға байланысты. ГОСТ 481-80 талаптарындағы шекті мәндерді нақты өнім паспортымен салыстыру керек, өйткені бір марканың әр өндірушідегі тығыздығы мен резеңке байланыстырғышы өзгеше болуы мүмкін. Ыстық су мен бу құбырларында тұрақты температурадан бөлек іске қосу және тоқтату кезіндегі жылулық кеңею ескеріледі.

Қазақстанның солтүстік өңірлерінде қыс мезгіліндегі монтаж кезінде болат фланец пен парониттің температурасы өте төмен болуы мүмкін. Тығыздағышты орнатпас бұрын оны қойма температурасында ұстау, мұз немесе конденсат бар бетке салмау қажет. Алматы, Шымкент және Маңғыстау жағдайында керісінше жоғары жазғы температура мен ультракүлгін әсері ескеріледі: паронитті ашық жерде ұзақ сақтауға болмайды.

3. Фланец бетінің жағдайы

Жаңа немесе жөнделген фланецте сызат, радиалды ойық, коррозиялық шұңқыр және майысу болмауы тиіс. Тығыздағыштың ішкі диаметрі құбырдың ішкі қимасынан шығып тұрмауы керек, әйтпесе ағын аймағында турбуленттілік пен эрозия пайда болады. Сыртқы контур болт тесіктеріне кірмей, тығыздау жолағын толық жабуы қажет.

Фланецтің беті тым жылтыр болса, парониттің механикалық ілінісуі төмендеуі мүмкін; тым дөрекі бетте материал жыртылып, жергілікті қысым жетіспейді. Өндіруші құжатында арнайы талап көрсетілмесе, өңдеу кедір-бұдырлығы кәсіпорынның фланец стандартымен тексеріледі.

Инженерлік есептеу тәртібі

Толық есептеуде тығыздағыштың отырғызу кернеуі, жұмыс кезіндегі меншікті қысым, ішкі қысымнан пайда болатын ажырату күші және болттардың нақты тарту күші анықталады. Жалпы түрде болттардың жиынтық күші мына шарттарды орындауы керек:

• F_монтаж ≥ π · b · D_m · y — тығыздағышты бастапқы отырғызу үшін;
• F_жұмыс ≥ π/4 · D_m² · p + 2 · π · b · D_m · m · p — қысым әсерінде герметикалылықты сақтау үшін.

Мұнда b — тиімді тығыздау ені, D_m — тығыздағыштың орташа диаметрі, p — ішкі қысым, y — бастапқы отырғызу кернеуі, ал m — жұмыс коэффициенті. y және m мәндерін паронит өндірушісінің паспорты немесе есептік әдістемесі бойынша алу керек. Олар белгісіз болса, қатаң қысымды желіге тек номиналды қалыңдыққа сүйеніп рұқсат беру дұрыс емес.

Инженерлік ереже: қалың паронит автоматты түрде сенімді паронит дегенді білдірмейді. Тығыздағыштың сапасы, фланецтің жазықтығы және болттарды біркелкі тарту қалыңдықтан маңыздырақ болуы мүмкін.

Паронит маркасы мен ұсынылатын қалыңдық

Төмендегі кесте алдын ала таңдау үшін берілген. Соңғы шешім жұмыс ортасы, температура, қысым класы және нақты өндірушінің паспорты бойынша бекітіледі.

Практикада 1,5 мм тығыздағыш тар фланец жолағында және қатты, жақсы өңделген фланецтерде қолданылады. 2,0 мм — көпшілік су, жылу және технологиялық желілер үшін теңгерімді нұсқа. 3,0 мм беттегі шағын кедір-бұдырды жақсырақ жабады, бірақ оны жоғары қысымды немесе дірілді жүйеде тек есеппен қолдану керек. 4–5 мм және одан қалың паронитті фланец аралығы үлкен болғандықтан қолдану — жиі кездесетін, бірақ инженерлік тұрғыдан қауіпті қателік.

Монтаж кезіндегі маңызды талаптар

1. Фланецтерді ось бойынша туралап, құбыр салмағын фланецке ілмеңіз.
2. Ескі тығыздағыш қалдықтарын толық алып, беттерді майсыздандырыңыз.
3. Паронитті өткір құралмен зақымдамай орнатыңыз және бірнеше қабат етіп жинамаңыз.
4. Болттарды айқыш тәртіппен бірнеше кезеңде тартыңыз; соңғы моментті жобалық немесе кәсіпорын нұсқаулығынан алыңыз.
5. Тығыздағышты қайта пайдаланбаңыз және паронитке герметик жағуды өндіруші рұқсат етпесе қолданбаңыз.

ҚазМұнайГаз жүйесіндегі мұнай-газ объектілерінде, Qarmet кәсіпорындарындағы технологиялық желілерде, сондай-ақ Алматы, Астана және Шымкент зауыттарында қабылдау кезінде материал сертификаты, маркасы, қалыңдығы және өлшемі тексеріледі. Логистика ұзақ болған жағдайда қаптама бүтіндігі мен қоймадағы ылғалдылыққа назар аударыңыз. Паронитті құрғақ, жабық жерде, қыздыру аспаптарынан алыс сақтаңыз.

Қорытынды және тапсырыс беру

Фланецке паронит таңдау алгоритмі мынадай: алдымен орта мен температураны анықтау, кейін қысым мен фланец өлшемін тексеру, одан соң материал маркасы мен қалыңдығын таңдау, соңында болттау және монтаж шарттарын растау. Көп жағдайда 1,5–3,0 мм диапазоны жеткілікті болғанымен, жоғары қысым, бу, діріл немесе циклдік режимде өндіруші есебі қажет.

Паронит табақтары мен дайын фланец тығыздағыштарын каталогтан қарауға болады. Өлшем, марка немесе жұмыс ортасы бойынша кеңес алу үшін ural-rti.org сайтына кіріңіз, +7 958 578-05-89 телефонына қоңырау шалыңыз немесе kz@ural-rti.org электрондық поштасына техникалық параметрлерді жіберіңіз.