Резеңке қоспалар: қандай түрлері болады және шикі резеңке бұйымға қалай айналады

Резеңке қоспа — каучук, вулканизациялаушы агенттер, үдеткіштер, толтырғыштар, пластификаторлар, тұрақтандырғыштар және арнайы қоспалардан тұратын технологиялық композиция. Шикі каучуктың өзі дайын тығыздағыш, жең, таспа немесе діріл оқшаулағыш бөлшек емес. Ол қажетті физика-механикалық қасиеттерге қоспалау, қалыптау және вулканизация арқылы ие болады.

Қазақстан кәсіпорындарында РТИ мұнай-газ, тау-кен, металлургия, энергетика, көлік және коммуналдық инфрақұрылым салаларында қолданылады. Мысалы, құбыр желілеріндегі тығыздағыш мұнай өнімдеріне төзімді болуы керек, ал Қарағанды мен Теміртау аймағындағы жабдық бөлшегі төмен температурада серпімділігін жоғалтпауы тиіс. Алматы мен Шымкенттегі өндірістерде ультракүлгін сәуле, шаң және маусымдық температура айырмасы да ескеріледі.

Резеңке қоспаның негізгі құрамдастары

Каучук негізі

Каучук қоспаның серпімді қаңқасын қалыптастырады. Табиғи каучук NR жоғары серпімділікке, жыртылуға төзімділікке және динамикалық жүктемеге жақсы жауап береді. Бірақ ол мұнай өнімдеріне, озонға және ұзақ қыздыруға шектеулі төзімді.

Стирол-бутадиен каучугы SBR тозуға төзімді әрі салыстырмалы түрде үнемді. Ол конвейер таспаларында, техникалық табақтарда және жалпы мақсаттағы бұйымдарда пайдаланылады. Бутадиен каучугы BR аязға төзімділігімен және серпімділігімен ерекшеленеді, сондықтан динамикалық бөлшектерде NR немесе SBR-мен бірге қолданылады.

Мұнайға, дизель отынына және майларға арналған бұйымдарда нитрил-бутадиен каучугы NBR таңдалады. Этилен-пропилен каучугы EPDM ыстық суға, буға, озонға және атмосфералық әсерге төзімді, бірақ минералдық майлармен жанасуға жарамсыз. Хлоропрен каучугы CR ауа райына, майға және отқа салыстырмалы төзімді. Фторкаучук FKM жоғары температура мен агрессивті химиялық ортада қолданылады, алайда оның бағасы жоғары.

Вулканизация жүйесі және толтырғыштар

Күкіртті вулканизация жалпы мақсаттағы каучуктар үшін кең таралған. Мырыш оксиді мен стеарин қышқылы вулканизация жүйесінің жұмысын тұрақтандырады, ал тиурамдар, сульфенамидтер және басқа үдеткіштер процесс жылдамдығын реттейді. EPDM және кейбір арнайы эластомерлер үшін пероксидті вулканизация қолданылуы мүмкін.

Күйе техникалық көміртек резеңкенің беріктігін, қажалуға төзімділігін және қаттылығын арттырады. Ақ толтырғыштар — кремний диоксиді, каолин, бор — электрлік, түстік немесе технологиялық қасиеттерді өзгерту үшін енгізіледі. Пластификаторлар қоспаның өңделуін жеңілдетіп, төмен температурадағы иілгіштікті жақсартады. Антиоксиданттар мен озонға қарсы қоспалар бұйымның қызмет мерзімін ұзартады.

Инженерлік ереже: резеңке маркасын тек қаттылық бойынша таңдауға болмайды. Жұмыс ортасы, температура, қысым, қозғалыс жиілігі, химиялық әсер және сақтау жағдайы бір уақытта бағалануы керек.

Резеңке қоспалардың негізгі түрлері

Қоспаның қаттылығы әдетте Шор А шкаласымен көрсетіледі. Жалпы РТИ үшін 60–80 Shore A диапазоны жиі кездеседі, бірақ нақты мән бөлшектің міндетіне байланысты белгіленеді. Тығыздағыш тым қатты болса, фланец бетінің ұсақ кедір-бұдырын толық өтемейді; тым жұмсақ болса, қысым әсерінен сығылып, саңылауға шығып кетуі мүмкін.

Шикі қоспадан дайын резеңке бұйымға дейінгі өндіріс

1. Рецептураны әзірлеу. Технолог жұмыс ортасы мен нормативтік талаптарды талдап, каучук түрін, толтырғыштарды және вулканизация жүйесін таңдайды. Қажет болса, сынақ үлгілері жасалады.
2. Өлшеу және мөлшерлеу. Компоненттер масса бойынша дәл өлшенеді. Үдеткіш немесе күкірт мөлшерінің аз ғана ауытқуы күйдіру уақытына, қаттылыққа және беріктікке әсер етуі мүмкін.
3. Араластыру. Қоспа резеңке араластырғышта немесе білікті диірменде дайындалады. Температура бақылаусыз көтерілсе, қоспа қалыпқа түспей тұрып-ақ ерте вулканизациялануы ықтимал.
4. Каландрлау немесе экструдтау. Табақ, таспа және жабын каландр арқылы алынады. Шланг, профиль және ұзын пішінді бұйым экструдерде қалыпталады. Өлшемнің тұрақтылығы саптаманың күйіне және қоспаның тұтқырлығына тәуелді.
5. Қалыптау. Қысыммен қалыптау, трансферлік қалыптау немесе бүрку әдісі бұйым геометриясына қарай таңдалады. Тығыздағыштар мен күрделі техникалық бөлшектер үшін металл қалыптың өлшем дәлдігі ерекше маңызды.
6. Вулканизация. Температура мен қысым әсерінен каучук макромолекулалары көлденең байланысып, серпімді резеңкеге айналады. Уақыт жеткіліксіз болса, бұйым жұмсақ әрі әлсіз болады; артық вулканизация кезінде ол қатайып, созылғыштығын жоғалтады.
7. Бақылау және қабылдау. Дайын бұйымның қаттылығы, созылу кезіндегі беріктігі, салыстырмалы ұзаруы, қалдық деформациясы, өлшемі және сыртқы ақаулары тексеріледі.

Сапаны бағалау және нормативтік құжаттар

Резеңкенің физика-механикалық қасиеттерін бағалауда ГОСТ 270-75 талаптары жиі пайдаланылады. Резеңке табақтары үшін ГОСТ 7338-90, резеңке жеңдер үшін тиісті сериядағы ГОСТ стандарттары, конвейер таспалары үшін ГОСТ 20-85 сияқты құжаттар қолданылуы мүмкін. Нақты стандарт бұйымның түріне, жұмыс ортасына және тапсырыс берушінің техникалық тапсырмасына қарай анықталады.

Қазақстанда ГОСТ құжаттарының қолданыстағы мәртебесін және олардың ұлттық стандарт ретінде қабылдануын сатып алу алдында тексеру қажет. Өнімге қойылатын талаптар ТУ, СТ РК, кәсіпорын стандарты немесе ЕАЭО техникалық регламенттерімен толықтырылуы мүмкін. Мұнай-газ және тау-кен кәсіпорындары көбіне қаттылықпен қатар майға ісінуін, төмен температурадағы серпімділігін, қысымдағы герметикалығын және ұзақ мерзімділігін талап етеді.

Қазақстан климаты үшін қоспаны қалай таңдау керек

Солтүстік және орталық өңірлерде қысқы температура төмендейтіндіктен, қоспаның шынылану температурасы мен төмен температурадағы иілгіштігі тексеріледі. Оңтүстік өңірлерде күн қызуы, шаң және ультракүлгін әсері маңызды. Ашық алаңдағы тығыздағыш үшін EPDM немесе арнайы озонға төзімді қоспа, ал мұнай базасындағы арматура үшін NBR немесе FKM дұрысырақ болуы мүмкін.

Каспий маңындағы кәсіпорындарда тұзды ауа, мұнай өнімдері және температура ауытқуы қатар кездеседі. Құбыр арматурасына арналған РТИ таңдағанда тек материал атауын емес, нақты сұйықтықтың құрамын, қысымын және температуралық циклдерін көрсету керек. Бірдей NBR маркаларының өзінде акрилонитрил мөлшері әртүрлі болады, сондықтан олардың майға және аязға төзімділігі бірдей емес.

Тапсырыс берушіге арналған қысқа техникалық тапсырма

• Бұйымның сызбасын немесе нақты өлшемдерін көрсету;
• Температура диапазонын және қысымды жазу;
• Жанасатын сұйықтықты, газды немесе абразивті ортаны атау;
• Қаттылық, түс, электр өткізгіштік және рұқсат етілген ауытқуларды белгілеу;
• Қолданылатын стандартты немесе техникалық шартты көрсету;
• Сақтау мерзімі мен жеткізу аймағын ескеру.

Дұрыс таңдалған рецептура жабдықтың тоқтап қалуын, жоспардан тыс жөндеуді және логистикалық кідірісті азайтады. Резеңке бұйымдарға арналған каталогты ural-rti.org каталогынан қарауға болады. Арнайы өлшем, материал немесе жұмыс ортасы бойынша кеңес алу үшін ural-rti.org сайты арқылы өтінім жіберіңіз, +7 958 578-05-89 нөміріне қоңырау шалыңыз немесе kz@ural-rti.org электрондық поштасына техникалық тапсырма жолдаңыз.