Қалыпты және қалыпсыз техпластина ГОСТ 7338-90: айырмашылығы неде және өндіріс үшін нені таңдау керек

Техникалық резеңке пластина құбыр фланецтерін, люктерді, сорғыларды, арматураны және өндірістік жабдықтардың қозғалмайтын қосылыстарын герметизациялау үшін қолданылады. Қазақстандағы мұнай-газ, металлургия, тау-кен, энергетика және коммуналдық кәсіпорындарда бұйымның дұрыс таңдалуы ағып кетуді, жоспардан тыс тоқтауды және жөндеу шығынын азайтады.

ГОСТ 7338-90 техпластинаның негізгі талаптарын, өлшемдерін, рұқсат етілетін ауытқуларын, резеңке қоспаларының түрлерін және қабылдау тәртібін белгілейді. Практикада «қалыпты» және «қалыпсыз» атаулары көбіне қалыпта жасалған және қалыпсыз, каландрланған әдіспен өндірілген пластина мағынасында пайдаланылады. Тапсырыс беру кезінде осы терминдерді өндірушімен нақтылап, техникалық шартта бекіткен жөн.

Қалыпты және қалыпсыз техпластина деген не?

Қалыпты, яғни қалыпта жасалған пластина

Қалыпты пластина резеңке дайындамасын арнайы пресс-қалыпта вулканизациялау арқылы өндіріледі. Қысым мен температура қалыңдық бойынша біркелкі бөлінетіндіктен, бұйымның беті тегіс, өлшемі тұрақты және тығыздағыш ретінде қысылған кезде серпімділігі жоғары болады.

Мұндай өнім фланец арасына салынатын тығыздағыштарға, стандартты емес контурлы бөлшектерге, тесікшелері немесе ойықтары бар элементтерге қолайлы. Қалыпта өндіру қалың пластинада, шағын және орта серияда, сондай-ақ нақты геометрия талап етілетін кезде тиімді.

Қалыпсыз, яғни каландрланған пластина

Қалыпсыз техпластина резеңке қоспасын каландр арқылы қажетті қалыңдыққа жайып, кейін үздіксіз немесе ұзын өлшемді полотнода вулканизациялау арқылы алынады. Өнім орамада немесе ұзын жолақ түрінде жеткізіледі. Бұл әдіс үлкен алаңды жабуға, ұзын тығыздағыш жолақтарын кесуге және қайталанатын өндірістік операцияларға ыңғайлы.

Қалыпсыз материалдың артықшылығы — ұзындық бойынша тиімділік, қалдықтың аз болуы және үлкен партияда өзіндік құнның төмендеуі. Алайда каландрлеу кезінде қалыңдықтың рұқсат етілген ауытқуы, бет сапасы және материалдың бағыттық қасиеттері міндетті түрде тексерілуі керек.

Сарапшы кеңесі: пластинаны тек қалыңдығы мен бағасына қарап таңдамаңыз. Алдымен жұмыс ортасын, температураны, қысымды, қысу дәрежесін және монтаждау жағдайын анықтап, содан кейін резеңке тобын таңдаңыз.

ГОСТ 7338-90 бойынша негізгі материал түрлері

ГОСТ 7338-90 талаптарына сәйкес резеңке пластина жұмыс ортасына қарай бірнеше бағытта таңдалады. Саудада және өндірістік жеткізілімдерде ең жиі кездесетін белгілер — МБС және ТМКЩ.

• МБС — майға және бензинге төзімді резеңке. Мұнай өнімдері, дизель отыны, майлау материалдары, гидравликалық сұйықтықтар әсер ететін тораптарға арналған.
• ТМКЩ — жылуға, аязға, қышқылдарға және сілтілерге төзімді резеңке. Су, әлсіз қышқыл және сілті ерітінділері, ауа, тұзды орта әсер ететін жабдықтарда пайдаланылады.
• Жылуға төзімді қосылыстар — жоғары температурадағы ауа, бу немесе технологиялық орта үшін. Нақты шекті температура резеңке маркасына және өндірушінің паспортына байланысты белгіленеді.
• Аязға төзімді қоспалар — Қазақстанның солтүстік және орталық өңірлеріндегі ашық алаңдар, қоймалар, мұнай базалары үшін қажет.

Маңыздысы: ГОСТ-тағы материал тобы нақты жұмыс температурасын автоматты түрде білдірмейді. Мысалы, «майға төзімді» пластинаны бу желісіне, ал «қышқылға төзімді» пластинаны концентрлі реагентке қолдануға болмайды. Қоспаның құрамы, қаттылығы және нақты ортаның концентрациясы өндіруші сертификатымен салыстырылуы тиіс.

Қалыпты және қалыпсыз пластинаны салыстыру

Өндіріс үшін қайсысын таңдау керек?

Таңдау ең алдымен жабдықтың конструкциясына байланысты. Егер кәсіпорын фланецті қосылыстарға арналған стандартты сақиналарды көп мөлшерде кессе, қалыпсыз пластина материалды тиімді пайдалануға мүмкіндік береді. Ал қалыңдығы дәл сақталатын, контуры күрделі немесе бірнеше қабаты бар тығыздағыш керек болса, қалыпты пластина қауіпсіз шешім болады.

1. Жұмыс ортасын анықтаңыз. Су, мұнай, бензин, май, бу, қышқыл, сілті немесе абразивті суспензия екенін көрсетіңіз.
2. Температура диапазонын жазыңыз. Тек номиналды температураны емес, іске қосу, тоқтату және қысқа мерзімді шекті қызуды да есептеңіз.
3. Қысымды және қысу күшін тексеріңіз. Төмен қысымды жабдыққа арналған жұмсақ пластинаны жоғары қысымды фланецке қолдану герметиканың бұзылуына әкеледі.
4. Қаттылықты таңдаңыз. Жұмсақ резеңке бұдырлы фланецті жақсы толтырады, бірақ артық қысылғанда саңылауға ығысуы мүмкін. Қаттылау материал өлшемін жақсы сақтайды, алайда бет ақауларына сезімтал.
5. Қалыңдық пен өлшемді нақтылаңыз. ГОСТ 7338-90 бойынша рұқсаттарды, кесу технологиясын және фланец аралығының нақты саңылауын ескеріңіз.
6. Сертификатты сұраңыз. Партия құжаты, материал маркасы, физика-механикалық көрсеткіштері және ГОСТ 7338-90 сәйкестігі көрсетілуі тиіс.

Физика-механикалық көрсеткіштер және қабылдау бақылауы

Техпластинаны қабылдағанда қаттылық, созылу кезіндегі беріктік шегі, салыстырмалы ұзару, қалдық деформация және жұмыс ортасына төзімділік бағаланады. Нақты нормативтік мәндер пластинаның түріне, маркасына, қалыңдығына және өндірушінің нормативтік құжатына байланысты болады. Сондықтан каталогтағы ортақ көрсеткішті нақты партия паспортының орнына қолдануға болмайды.

Көзбен тексеруде жарық, көпіршік, қабаттану, бөгде қосынды, ойық және вулканизацияланбаған аймақ болмауы керек. Қалыңдықты бірнеше нүктеде микрометрмен немесе калибрленген қалыңдық өлшегішпен тексеру қажет. Үлкен диаметрлі фланец үшін пластинадан сақина кескенде ішкі және сыртқы жиектің жыртылмағанына назар аударылады.

Қазақстан жағдайында пайдалану ерекшеліктері

Қазақстанда техпластина бір мезгілде климаттық және технологиялық әсерге ұшырайды. Атырау мен Маңғыстауда мұнай өнімдері, тұзды ауа және ультракүлгін сәуле маңызды болса, Қарағанды, Павлодар және Ақмола өңірлерінде қысқы аяз бен температураның күрт өзгеруі шешуші фактор болуы мүмкін. Алматы мен Шымкентте ашық алаңдағы жабдық жазғы қызуға, шаңға және күн сәулесіне ұшырайды.

ҚазМұнайГаз нысандарында, мұнай базаларында және сорғы станцияларында МБС пластинасы жиі таңдалады, бірақ орта құрамында су, күкіртті қосылыстар немесе химиялық реагенттер болса, үйлесімділікті бөлек тексеру қажет. Металлургиялық кәсіпорындарда, соның ішінде Теміртау мен Павлодардағы өндірістерде температуралық режим, ыстық су, бу және абразивті шаң есепке алынады. Бұрынғы АрселорМиттал Теміртау кәсіпорнының қазіргі өндірістік құрылымдарында да тығыздағышты таңдау технологиялық тораптың нақты регламентіне сүйенуі тиіс.

Логистика кезінде ораманы күн сәулесінен, ылғалдан, майдан және озон көздерінен қорғаңыз. Пластинаны бүктеп сақтамаған дұрыс: ұзақ уақыт бойы қатты бүктелу тығыздағыш жиегінде тұрақты деформация қалдыруы мүмкін. Қойма температурасы тұрақты, желдетілетін және жылу шығаратын жабдықтан алыс болуы керек.

Монтаждау кезіндегі жиі қателер

• ескі тығыздағышты қайта пайдалану;
• фланец бетін тазаламай жаңа пластинаны орнату;
• майға төзімді емес материалды мұнай өнімімен жанастыру;
• болттарды біркелкі емес немесе шамадан тыс тарту;
• пластинаны өткір құралмен жыртып кесу;
• жұмыс температурасын тек бөлме жағдайындағы көрсеткішпен бағалау.

Фланец беттері параллель болуы, тот пен қақтан тазалануы керек. Болттар айқыш тәртіппен, өндіруші немесе жабдық регламентінде көрсетілген тарту моментімен бұралады. Дұрыс таңдалған пластина да қисайған фланецті, шамадан тыс саңылауды немесе дірілді өтей алмайды.

Қорытынды және тапсырыс беру

Қалыпты пластина күрделі геометрия, дәл өлшем және жоғары бет сапасы қажет болғанда тиімді. Қалыпсыз пластина ұзын жолақтар, үлкен парақтар және сериялық кесу кезінде экономикалық жағынан ұтымды. Екі жағдайда да шешім ГОСТ 7338-90 талаптары, нақты жұмыс ортасы, температура, қысым және монтаждау шарттары негізінде қабылдануы тиіс.

Материал маркасын, қалыңдығын және жеткізу пішінін нақтылау үшін техпластина каталогын қараңыз. Қазақстанға жеткізу, сертификаттар және өндірістік қолдануға арналған есеп бойынша мамандарға хабарласыңыз: телефон +7 958 578-05-89, электрондық пошта kz@ural-rti.org.