Орамдық МБС техпластинаны қоймада сақтау: жағдайлары, мерзімдері және типтік қателер

Орамдық МБС техпластина — мұнай өнімдерімен, майлармен, дизель отынымен және техникалық сұйықтықтармен жанасатын тығыздағыштарды, төсемдерді, фланец аралық элементтерді және қорғаныш бөлшектерді дайындауға қолданылатын май-бензинге төзімді резеңке табақ материал. Қазақстан кәсіпорындарында мұндай материал мұнай-газ, тау-кен, металлургия, энергетика және машина жасау салаларында пайдаланылады.

МБС қасиеттері тек каучук маркасына немесе вулканизация сапасына емес, қоймадағы жағдайға да тәуелді. Қатты аяз, жазғы ыстық, ультракүлгін сәуле, озон, май булары және орамды дұрыс емес бүктеу резеңкенің серпімділігін азайтып, бетінде жарықшақтардың пайда болуына әкеледі.

МБС техпластина дегеніміз не?

МБС белгіленуі материалдың май-бензинге төзімді екенін көрсетеді. Негізгі полимерлік негіз ретінде көбіне мұнай майлары мен отын әсеріне төзімді нитрил-бутадиен каучугі — NBR қолданылады. Құрамына қарай материалдың қаттылығы, созылу кезіндегі беріктігі, салыстырмалы ұзаруы, жұмыс температурасы және ісінуге төзімділігі өзгереді.

Техпластина әдетте тегіс немесе маталы бетпен, әртүрлі қалыңдықта және рулон түрінде жеткізіледі. Нақты өлшемдер, қаттылық, тығыздық, рұқсат етілген температура және кепілдік сақтау мерзімі өндірушінің паспортымен немесе техникалық шарттарымен анықталады. Сондықтан қоймаға қабылдау кезінде тек «МБС» атауына сүйенбей, маркасын, қалыңдығын, партия нөмірін және шығарылған күнін тіркеу қажет.

Нормативтік талаптар және құжаттарды тексеру

Резеңке техникалық бұйымдарды буып-түю, тасымалдау және сақтау кезінде кәсіпорындар көбіне ГОСТ 15152-69 талаптарын, ал резеңке табақ материалдары үшін ГОСТ 7338-90 және өндірушінің ТУ құжаттарын басшылыққа алады. Қолданыстағы редакцияны және өнімнің нақты сәйкестік құжатын жеткізушіден тексеру маңызды, себебі Қазақстан нарығында ГОСТ бойынша да, өндірушінің техникалық шарттары бойынша да жасалған өнімдер кездеседі.

Қазақстандағы мұнай-газ нысандары, соның ішінде ҚазМұнайГаз тобына кіретін кәсіпорындар, әдетте материал паспортына, қабылдау актісіне, сәйкестік декларациясына және партиялық таңбалауға талап қояды. АрселорМиттал Теміртау сияқты металлургиялық өндірістерде және Алматы, Астана, Шымкент қалаларындағы зауыттарда ішкі қойма регламенті қосымша талаптарды белгілеуі мүмкін.

Негізгі қағида: МБС орамын қоймада «резеңке болғандықтан» емес, өндіруші паспорты көрсеткен нақты температура, жарық, ылғалдылық және көршілес материалдар талаптарына сәйкес сақтаңыз.

Қоймадағы оңтайлы сақтау жағдайлары

Температура және ылғалдылық

МБС техпластинаны жабық, құрғақ және желдетілетін қоймада сақтау ұсынылады. Практикада оңтайлы температура +5…+25 °C аралығы болып саналады. Қысқа мерзімді ауытқуларға жол берілуі мүмкін, бірақ орамды радиатордан, жылу құбырынан және бу генераторынан кемінде 1 метр қашық орналастырған дұрыс.

Салыстырмалы ылғалдылық әдетте 65–75% шамасында ұсталады. Қоймада конденсат жиналмауы тиіс. Қазақстанның солтүстік және орталық өңірлерінде қыс мезгілінде сырттан әкелінген орамды бірден ашуға болмайды: оны кемінде 12–24 сағат жылы бөлмеде бейімдеген жөн. Бұл бетте су тамшыларының түзілуін және кенет температуралық кернеуді азайтады.

Жарық, озон және химиялық әсер

Тікелей күн сәулесі, әсіресе жазда, резеңкенің қартаюын жылдамдатады. Терезелерді жарық өткізбейтін перделермен қорғау немесе орамдарды жабық стеллаждарға орналастыру қажет. Электр қозғалтқыштары, дәнекерлеу жабдығы, жоғары вольтты қондырғылар және ультракүлгін шамдар озон бөлуі мүмкін. Озон резеңке бетінде майда жарықшақтар туғызады, сондықтан МБС материалын осындай көздерден алыс ұстау керек.

МБС орамдары бензин, дизель отыны, минералды май, еріткіш, қышқыл, сілті және бояу қоймаларымен бір бөлмеде сақталмауы тиіс. Материалдың атауы майға төзімді болғанымен, қоймадағы ұзақ уақыттық бу әсері полимер құрылымын өзгертіп, бетінің жабысқақтығын немесе ісінуін күшейтуі мүмкін.

Орамды орналастыру және механикалық қорғау

• Орамдарды тегіс поддонға немесе арнайы стеллажға орналастырыңыз.
• Рулонды өткір қырлы тірекке, бетон еденге немесе тікелей топыраққа қоймаңыз.
• Орамды ұзақ уақыт бойы тік күйде сақтамаңыз, егер өндіруші мұндай орналастыруға рұқсат бермесе.
• Материалды қатты бүктемей, диаметрі өндіруші көрсеткен ең аз иілу радиусынан төмен емес радиуста ұстаңыз.
• Үстіне ауыр металл бөлшектерін қоймаңыз және орамдарды арқанмен шамадан тыс қыспаңыз.
• Қаптаманы тек кесу алдында ашып, қалған материалды қайтадан шаңнан және жарықтан қорғаңыз.

Сақтау мерзімі және жарамдылықты бағалау

МБС техпластинаның сақтау мерзімі барлық өндірушіде бірдей болмайды. Көп жағдайда бастапқы зауыттық қаптамада және нормативтік жағдайларда 24 айдан 36 айға дейін көрсетіледі, бірақ нақты мерзім өнім паспорты мен ТУ құжатынан алынады. Мерзімі өткен материал автоматты түрде жарамсыз деп танылмайды, алайда оны жауапты фланецтік қосылыстарға қолданар алдында зертханалық немесе кіріс бақылауынан өткізу керек.

Кіріс бақылау кезінде партия нөмірі, шығарылған күні, қаптаманың бүтіндігі, қалыңдықтың біркелкілігі, бет ақаулары және таңбалау тексеріледі. Күмәнді жағдайда қаттылық, беріктік, салыстырмалы ұзару және масса өзгерісі анықталады. Мұнай өнімдерімен жұмыс істейтін тығыздағыш үшін ісінуге сынақ жүргізу де орынды.

Қазақстан жағдайындағы типтік қателер

1. Қыста суық орамды бірден ашу. Аязда қатайған резеңке жазықталғанда сызат алуы мүмкін. Алдымен оны жабық бөлмеде баяу жылыту қажет.
2. Рулонды күн астында сақтау. Шымкент пен Алматының жазғы қоймаларында шатыр астындағы, бірақ ашық бүйірлі алаң температура мен ультракүлгін әсерін толық шектемейді.
3. Материалды еденге тікелей қою. Ылғал, шаң және химиялық қалдықтар төменгі қабатты жарамсыз етеді.
4. Ескі және жаңа партияларды араластыру. FIFO қағидасы, яғни алғаш келген партияны бірінші пайдалану, қоймадағы қартаю тәуекелін азайтады.
5. МБС-ты ТМКЩ немесе басқа резеңкемен шатастыру. ТМКЩ қышқыл-сілті ортасына төзімді болуы мүмкін, бірақ мұнай өнімдері үшін әрқашан балама емес.
6. Паспортсыз кесу. Қалыңдық пен жұмыс ортасы белгісіз материалдан жасалған төсем апаттық ағуға немесе фланецтің босауына әкелуі мүмкін.

Қоймаға арналған практикалық алгоритм

Бірінші қадамда қабылдау комиссиясы орамды сыртқы зақымдануға тексеріп, партия нөмірін журналға енгізеді. Екінші қадамда материал түрі, қалыңдығы және сақтау мерзімі бойынша бөлек аймақ белгіленеді. Үшінші қадамда стеллаждағы температура мен ылғалдылық аптасына кемінде бір рет тіркеледі. Төртінші қадамда ай сайын қаптама, бет күйі және таңбалау қайта қаралады.

Өндірістік цехқа беру алдында пластинаны таза үстелде жазып, кемінде бірнеше сағат босаңсытқан дұрыс. Кесу кезінде пышақтың өткірлігі, өлшемнің тұрақтылығы және майысу бағыты ескеріледі. Дайын тығыздағыштар да МБС орамы сияқты күннен, жылудан және май буларынан қорғалған жерде сақталуы керек.

МБС техпластинасын таңдау және сатып алу

Таңдау кезінде жұмыс ортасын, мұнай өнімінің түрін, қысымды, температураны, фланец конструкциясын, қалыңдықты және қажет механикалық беріктікті көрсетіңіз. Қазахстандағы мұнай базасы, сорғы станциясы, металлургиялық цех немесе тау-кен кәсіпорны үшін бір ғана әмбебап қалыңдық болмайды.

Қажетті орам өлшемін, маркасын және құжаттарын нақтылау үшін РТИ каталогын қараңыз. Өнімнің техникалық сипаттамасы бойынша кеңес алу үшін ural-rti.org сайтына кіріп, +7 958 578-05-89 нөміріне хабарласыңыз немесе kz@ural-rti.org электрондық поштасына сұрау жіберіңіз.

Қорытынды

Орамдық МБС техпластинаның қызмет мерзімін сақтау үшін үш шарт шешуші мәнге ие: тұрақты температура, күн сәулесі мен озоннан қорғау және майлы-химиялық булардан оқшаулау. Қойма есебі дұрыс жүргізіліп, FIFO тәртібі сақталса және әр партия паспорт бойынша қабылданса, резеңке материалдың жұмысқа жарамдылығын жоғалтпай пайдалануға болады. Жауапты тығыздағыштар үшін мерзімі өткен немесе сыртқы белгілері күмәнді пластинаны зертханалық тексерусіз қолданбаңыз.