Гидроцилиндр штоктарына арналған лас кетіргіштер: түрлері және таңдау ережелері

Гидроцилиндр штоктарына арналған лас кетіргіш немесе шток қырғышы гидравликалық цилиндрдің сыртқы тығыздау жүйесіндегі бірінші қорғаныс элементі болып саналады. Ол шток кері қозғалған кезде оның бетіне жабысқан топырақты, құмды, металл үгіндісін, мұзды және технологиялық ластануды цилиндр қуысына өткізбеуі тиіс. Лас кетіргіш дұрыс таңдалмаса, негізгі шток манжетасы, бағыттаушы сақина және гидравликалық май қысқа мерзімде зақымдалады.

Қазақстан кәсіпорындарында мұндай мәселе карьерлік самосвалдарда, тиегіштерде, металлургиялық жабдықта, мұнай-газ арматурасында, ауыл шаруашылығы техникасында және коммуналдық машиналарда жиі кездеседі. Қарағанды мен Теміртау аймағындағы абразивті шаң, Атырау мен Маңғыстаудағы мұнайлы ластану, Алматыдағы температураның ауытқуы және Астана өңіріндегі қатты аяз бір ғана әмбебап қырғышты қолдануға мүмкіндік бермейді.

Лас кетіргіштің гидроцилиндрдегі міндеті

Шток қырғышы цилиндр қақпағының сыртқы жағында орналасады. Шток ішке кіргенде оның жұмыс жиегі бөгде бөлшектерді сыпырып, сыртқа шығарады. Сонымен бірге элемент шток бетінде жұқа май қабатының сақталуына көмектеседі, бірақ артық майды жинап, сыртқа ағызбауы керек.

• Негізгі қызметі — абразив пен ылғалдың ішкі тығыздағыштарға жетуін шектеу;
• Қосымша қызметі — қар, мұз және қатқан балшықты штоктан ажырату;
• Қауіпсіздік талабы — жұмыс жиегі штокты сызбауы және оның қозғалысына артық кедергі келтірмеуі;
• Жөндеу тиімділігі — арзан қырғыштың мерзімінен бұрын тозуы бүкіл тығыздау пакетін ауыстыру қажеттілігіне әкелмеуі тиіс.

Инженерлік тәжірибедегі негізгі ереже: лас кетіргішті тек шток диаметрі бойынша емес, ластану түрі, температура, қысым, жылдамдық және негізгі манжета материалы бойынша таңдаңыз.

Гидроцилиндр шток қырғыштарының негізгі түрлері

Полиуретанды лас кетіргіштер

Полиуретаннан жасалған қырғыштар абразивке төзімділігі жоғары болғандықтан карьерлік және жол-құрылыс техникасында кең қолданылады. Олар балшық, құм және металл шаңымен жұмыс істегенде тиімді. Қалыпты полиуретанның жұмыс температурасы көбіне шамамен -30…+100 °C аралығында болады, ал арнайы маркаларда төменгі шек -40 °C маңына дейін жеткізіледі. Астанадағы және Солтүстік Қазақстандағы қысқы пайдалану үшін өндірушінің төмен температураға арналған маркасын нақтылау қажет.

Нитрил-бутадиен каучукті NBR қырғыштар

NBR немесе бутадиен-нитрил каучугі минералды гидравликалық майларға, дизель отынының іздеріне және майлы ортаға жақсы төзімді. Бұл материалдың экономикалық тиімділігі жоғары, сондықтан жалпы өнеркәсіптік гидроцилиндрлерде жиі пайдаланылады. Алайда озон, күн сәулесі және өте төмен температура әсерінде NBR қатайып, жұмыс жиегінде жарықшақ пайда болуы мүмкін. Қазақстанның ашық алаңдарында сақталған техника үшін қаптаманы және сақтау мерзімін ескеру керек.

Фторкаучукті FKM қырғыштар

FKM жоғары температураға, мұнай өнімдеріне және агрессивті сұйықтықтарға төзімді. Мұнай-газ кәсіпорындарында, ыстық технологиялық жабдықта және химиялық әсері бар ортада қолдану орынды. Оның бағасы NBR мен полиуретаннан жоғары, ал төмен температурадағы серпімділігі арнайы төмен температуралық орындау болмаса шектеулі болуы мүмкін.

EPDM және PTFE негізіндегі шешімдер

EPDM суға, буға, озонға және ауа райына жақсы төзеді, бірақ минералды маймен үйлесімділігі төмен. Сондықтан гидравликалық май қолданылатын цилиндрде EPDM-ді тек жабдық өндірушісі рұқсат берген жағдайда пайдалану қажет. PTFE үйкелісі аз және химиялық төзімділігі жоғары материал, алайда ол көбіне қырғыштың арнайы конструкцияларында, серіппелі немесе композитті орындауда қолданылады. PTFE бөлшегінің өлшемдік тұрақтылығы мен қону ойығының дәлдігі ерекше маңызды.

Материалдарды салыстыру

Таңдау кезінде ескерілетін техникалық параметрлер

Өлшем және қону геометриясы

Бірінші қадам — штоктың нақты диаметрін, қақпақтағы ойықтың ішкі диаметрін, сыртқы диаметрін және биіктігін өлшеу. Номиналды өлшем каталогтағы атаумен ғана анықталмайды: ескі қырғыштың деформациясы өлшемді бұрмалауы мүмкін. Сондықтан штангенциркульмен штокты бірнеше нүктеде өлшеп, сопақтық пен сызаттарды тексеріңіз. Қону түрі ашық ойықты, жабық ойықты, қысқышпен бекітілетін немесе металл арматуралы болуы мүмкін.

Жұмыс жағдайы

Таңдау кезінде гидроцилиндрдің жұмыс қысымын ғана емес, шток жылдамдығын, жүріс жиілігін, ластану деңгейін және орта температурасын тіркеу қажет. Қырғыш қысымды негізгі манжета сияқты тікелей ұстамайды, бірақ оның ернеуі қысым айырмасынан және үйкелістен зақымдалуы мүмкін. Штокта хром қабатының қалыңдығы, бет кедір-бұдырлығы және коррозияға төзімділігі де қызмет мерзіміне әсер етеді.

Нормативтік құжаттар және сәйкестік

Гидроцилиндрдің жалпы конструкциялық параметрлерін тексеруде ГОСТ 14896-84 талаптары, ал гидравликалық құрылғылардың резеңке тығыздау манжеталары үшін ГОСТ 6678-72 құжаттары бағдар ретінде қолданылуы мүмкін. Қырғыштың нақты профилі көбіне өндірушінің ТУ, техникалық паспорты, ISO 6195 немесе DIN сериясындағы профильдік талаптар бойынша белгіленеді. Қазақстанда жеткізушіден материал маркасын, қаттылығын Shore A бойынша, жұмыс температурасын, партия нөмірін және сәйкестік құжаттарын сұраған дұрыс. Норматив құжаты қырғыштың нақты профилін автоматты түрде алмастырмайды: қақпақ ойығы мен манжета пакеті өндіруші сызбасымен салыстырылуы тиіс.

Қазақстан жағдайында пайдалану ерекшеліктері

Құрғақ континенттік климатта температура тәулігіне қатты өзгеруі мүмкін. Аязда NBR қатаяды, ал жазда шаң мен қызған металл бөлшектері полиуретан ернеуін қажайды. Қыс мезгілінде штокта мұз қатып қалса, цилиндрді күшпен іске қосу қырғышты жұлып немесе негізгі манжетаны аударып жіберуі ықтимал. Алдымен мұзды қауіпсіз ерітіп, штокты тазалау керек.

Qarmet кәсіпорындары сияқты металлургиялық өндірістерде металл шаңы мен жоғары температура қатар кездеседі. Мұнда абразивке төзімді полиуретан немесе арнайы FKM-композит таңдалып, шаңнан қорғайтын қосымша қалқан қарастырылады. Қарағанды және Павлодар карьерлерінде қырғыш профилі ашық ойыққа жиналған балшықты сыртқа шығара алатындай болуы керек. Атырау мен Маңғыстауда мұнайлы шлам әсеріне байланысты NBR немесе FKM үйлесімділігі гидравликалық маймен бірге тексеріледі.

Орнату және техникалық қызмет көрсету

1. Цилиндрді бөлшектемес бұрын штоктың бетін, қақпақты және ойықты кірден толық тазалаңыз.
2. Ескі қырғышты бұрағышпен күшпен суырмаңыз: ойық жиегі зақымдалса, жаңа бөлшек дұрыс отырмайды.
3. Жұмыс ернеуін өндіруші ұсынған үйлесімді монтаждық маймен майлаңыз. Минералды майды EPDM бөлшегіне қолданбаңыз.
4. Қырғыштың ернеуі штокқа біркелкі жанасып, бұралмай отырғанын тексеріңіз.
5. Алғашқы бірнеше циклден кейін май ағуын, ернеудің айналуын және штоктағы сызаттарды бақылаңыз.

Қырғышты ауыстырғанда негізгі шток манжетасын, бағыттаушы сақинаны және қақпақтағы ойықты бірге тексеру тиімді. Егер штокта терең коррозиялық нүктелер немесе көлденең сызаттар болса, жаңа лас кетіргіш ұзақ қызмет етпейді. Мұндай жағдайда штокты хромдау, тегістеу немесе ауыстыру мәселесі қарастырылады.

Қалай дұрыс тапсырыс беруге болады

Сұраныста шток диаметрін, қырғыштың ішкі және сыртқы өлшемін, ойық биіктігін, профиль түрін, материалын, жұмыс температурасын, қолданылатын гидравликалық майды және техника моделін көрсетіңіз. Фото немесе сызба қосылса, қате сәйкестік қаупі азаяды. Өлшемді анықтау және РТИ таңдау бойынша кеңес алу үшін каталогты қараңыз немесе ural-rti.org сайты арқылы мамандарға хабарласыңыз. Байланыс: +7 958 578-05-89, kz@ural-rti.org. Арнайы өлшем қажет болса, РТИ дайындау мүмкіндігін де алдын ала келісуге болады.

Қорытынды

Гидроцилиндр штогына арналған лас кетіргіштің қызмет мерзімі оның бағасынан бұрын материалдың ортаға сәйкестігіне және дұрыс геометриясына тәуелді. Абразивті карьер жағдайында полиуретан, майлы ортада NBR немесе FKM, ал су мен озон басым ортада EPDM қарастырылады. Нақты шешім шток өлшемі, қону ойығы, температура, жылдамдық, ластану және негізгі тығыздау пакеті бойынша қабылдануы керек.