Қола төлкелерді капролонға ауыстыру Қазақстандағы сорғы, конвейер, металлургиялық, тау-кен және мұнай-газ жабдықтарында жиі қарастырылатын жаңғырту тәсілі. Капролон деп көбіне полиамид-6 негізіндегі инженерлік пластикті айтады. Ол төмен үйкеліс коэффициентімен, соққыға төзімділігімен, жеңілдігімен және коррозияға бейтараптығымен ерекшеленеді.
Алайда қола төлкені капролонмен тікелей өлшемін өзгертпей алмастыру әрқашан дұрыс емес. Полиамид ылғалды сіңіреді, температура әсерінен өлшемі өзгереді және серпімділігі қолаға қарағанда жоғары. Сондықтан жаңа төлке жұмыс режиміне бейімделген есеппен, материал маркасы және монтаждық саңылауы көрсетіліп дайындалуы тиіс.
Қола мен капролон төлкенің жұмыс ерекшелігі
Қола төлкелер жоғары қысымға, жылу әкетуге және тұрақты өлшемге жақсы бейімделген. Олар майлау жүйесі бар редукторларда, ауыр жүктемелі топсаларда, прокат станоктарында және металлургиялық механизмдерде ұзақ уақыт жұмыс істейді. Негізгі кемшіліктері: жоғары масса, қымбат дайындау, коррозия қаупі және кейбір тораптарда тұрақты майлау қажеттілігі.
Капролон төлкенің тығыздығы шамамен 1,12–1,16 г/см³, ал қоланың тығыздығы әдетте 8,3–8,9 г/см³ аралығында болады. Демек, бірдей өлшемдегі полимер бөлшек бірнеше есе жеңіл. Капролонның құрғақ үйкеліс коэффициенті қарсы жұпқа, қысымға, жылдамдыққа және материал маркасына қарай шамамен 0,15–0,35 болуы мүмкін. Нақты мәнді өндіруші паспортымен және сынақ нәтижесімен тексеру қажет.
| Көрсеткіш | Қола төлке | Капролон ПА-6 төлке |
|---|---|---|
| Тығыздық | Шамамен 8,3–8,9 г/см³ | Шамамен 1,12–1,16 г/см³ |
| Майлау | Көбіне май немесе консистентті май қажет | Құрғақ жұмысқа жарамды, бірақ майлау қызмет мерзімін ұзартады |
| Коррозияға төзімділік | Қоршаған ортаға тәуелді | Су мен көптеген тұз ерітінділеріне төзімді |
| Өлшем тұрақтылығы | Жоғары | Ылғал мен температураға тәуелді |
| Қолдану температурасы | Қорытпа мен майлау жүйесіне байланысты жоғары | Әдетте үздіксіз режимде шамамен −40…+80 °C, қысқа мерзімде жоғарырақ болуы мүмкін |
| Артықшылық | Жоғары жүктеме және жылуды әкету | Жеңілдік, төмен шу, коррозияға төзімділік |
Қай жағдайда капролонға ауыстыру тиімді
Ауыстыру, ең алдымен, орташа жүктемелі және баяу немесе орташа жылдамдықтағы сырғанау түйіндерінде тиімді. Мысалы, конвейер роликтерінің тіректері, люк пен қақпа топсалары, бағыттаушы арбалар, ауыл шаруашылығы техникасының шарнирлері, су арматурасының жетектері және қосалқы механизмдер.
- Майлау қиын немесе қауіпті болса, капролон құрғақ жұмыс режимін жеңілдетеді.
- Абразивті шаң көп ортада полимер төлке жұмыс орнындағы шуды азайтады.
- Тот басу қаупі бар ылғалды цехтарда капролон металл төлкеге балама болады.
- Құрылым массасын азайту қажет болғанда полимердің салмағы маңызды артықшылық береді.
- Металл төлке білікке жабысып, қажап немесе гальваникалық жұп құрып жатса, материал жұбын өзгерту тиімді болуы мүмкін.
Қазақстан жағдайында бұл шешім әсіресе Алматы мен Шымкенттегі ылғалды немесе шаңды өндірістерде, Астана мен Қарағандыдағы температура ауытқуы бар нысандарда, сондай-ақ Маңғыстау мен Атыраудағы мұнай-газ жабдықтарының ашық алаңдарында қарастырылады. Бірақ мұнай, еріткіш, қышқыл немесе жоғары температура әсері бар торапта арнайы тұрақтандырылған полиамид не басқа инженерлік пластик таңдалуы ықтимал.
Ауыстыру алдында орындалатын инженерлік есеп
Жүктеме және қысым
Төлкеге түсетін орташа меншікті қысым мына қатынаспен бағаланады: p = F/(d·L), мұнда F — радиалды күш, d — білік диаметрі, L — төлке ұзындығы. Капролон үшін рұқсат етілетін қысым нақты маркаға, қозғалыс жылдамдығына және майлау режиміне байланысты. Қысым мен жылдамдықтың көбейтіндісі, яғни p·v, полимердің жылу бөлуін бағалауда маңызды. Өндіруші көрсеткен шектен асу төлкенің балқуына, жұмсаруына немесе тез тозуына әкеледі.
Саңылау және ылғал сіңіру
Капролон ылғалды сіңіргенде ісінеді. Сондықтан төлкені қоймада құрғақ сақталған күйінде өлшеп, бірден тығыз отырғызу қате болуы мүмкін. Ішкі диаметрге арналған жұмыс саңылауы білік диаметрі, температура, төлке қабырғасының қалыңдығы және ылғалдылық ескеріліп есептеледі. Тәжірибеде саңылау қоламен салыстырғанда көбіне ұлғайтылады, бірақ нақты мәнді әмбебап кестеден емес, тораптың есептік режимінен алу керек.
Капролон төлкені қола бөлшектің дәл көшірмесі ретінде емес, ылғал, жылу және серпімді деформация әсерлері ескерілген жаңа бөлшек ретінде жобалау қажет.
Білік пен қарсы жұп
Білік беті тегіс, сызатсыз және қаттылығы жеткілікті болуы керек. Ұсынылатын бет кедір-бұдырлығы көбіне Ra 0,8–1,6 мкм диапазонында таңдалады, бірақ нақты мән материал жұбына байланысты нақтыланады. Қатты тот басқан, ойықты немесе қырлы білік жаңа капролон төлкені тез қажайды. Қажет болса, білікті шлифтеу, хромдау немесе ауыстыру қарастырылады.
Арзан сату 
Асботехникалық бұйымдар 
Жеңдер мен шлангілер 
Жетек белдіктері 
Жоғары қысымды жеңдер 
Инженерлік пластиктер 
Конвейер таспалары 
Қосылыстар мен қысқыштар 
Мойынтіректер 
Резеңке жабындар 
Резеңке қоспалары мен желімдер 
Сақиналар мен манжеттер 
Техникалық пластиналар 
Шнурлар мен профильдер Капролон маркасын таңдау
Жалпы мақсаттағы құйма капролон немесе ПА-6 қалыпты механизмдерге жарайды. Маймен немесе графитпен модификацияланған маркалар үйкелісті және жылу бөлінуін азайтуға көмектеседі. Шыны талшықпен күшейтілген материал жоғары қаттылық береді, бірақ қарсы білікке абразивтік әсері және өңдеу ерекшелігі ескерілуі тиіс. Тамақ өндірісі, ауызсу, электр оқшаулауы немесе химиялық орта талап етілсе, арнайы сертификатталған марка қажет.
Материалды таңдағанда ГОСТ 7850-86 және өндірушінің техникалық шарттары бойынша физика-механикалық көрсеткіштерін, сондай-ақ партия паспортының болуын тексерген жөн. Төлкенің сызбасында материал маркасы, қаттылық немесе беріктік көрсеткіші, рұқсат өрісі, жұмыс саңылауы және монтаж бағыты жазылуы керек. Подшипниктердің сырғанау өлшемдерін үйлестіру кезінде ISO 3547 қағидалары мен кәсіпорынның қолданыстағы СТ РК, ГОСТ немесе техникалық регламент талаптары басшылыққа алынады. Нақты нормативтің қолданылу мәртебесін Қазақстандағы жобалық және метрологиялық қызметпен тексеру қажет.
Монтаждау және пайдалану талаптары
- Ескі төлкені алғаннан кейін корпус ұясының сопақтығын, жарығын және отырғызу өлшемін өлшеңіз.
- Біліктің диаметрін бірнеше қимада микрометрмен тексеріп, конустық пен тозуды анықтаңыз.
- Төлкені пресс арқылы немесе арнайы оправкамен орнатыңыз. Балғамен тікелей ұру полимерді жарып жіберуі мүмкін.
- Майлау арналарының геометриясын қола төлкеден автоматты түрде көшірмеңіз: капролонда артық ойық беріктікті азайтады.
- Монтаждан кейін білікті қолмен айналдырып, қысылып қалу мен біркелкі емес үйкелісті тексеріңіз.
- Алғашқы іске қосуда температураны, шуды, люфтіні және төлке бетінің тозуын бақылаңыз.
Қысқы ашық алаңдарда −30 °C-тан төмен температура кезінде капролонның соққыға төзімділігі төмендеуі мүмкін. Астана, Павлодар және Қарағанды өңірлерінде іске қосу алдында торапты біртіндеп жылыту, ал жазда жабық корпуста артық қызуды бақылау маңызды. Мұнай-газ кәсіпорындарында көмірсутекпен жанасу, статикалық электр және өрт қауіпсіздігі талаптары жеке бағаланады.
Қазақстан кәсіпорындары үшін тапсырыс беру тәртібі
Капролон төлке дайындауға тапсырыс бергенде тек сыртқы және ішкі диаметрді жіберу жеткіліксіз. Өндірушіге жүктеме, айналу немесе тербелу жылдамдығы, температура, орта, жұмыс сағаттары, майлау тәсілі, білік материалы және жылдық көлем керек. Бұл деректер ҚазМұнайГаз жүйесіндегі сорғы немесе арматура тораптары, металлургиялық желілер, тау-кен конвейерлері және Алматы, Астана, Шымкент зауыттарының арнайы механизмдері үшін материалды дұрыс таңдауға мүмкіндік береді.
Дайын төлкелердің геометриясы, ішкі беті, сынықтары мен жарықтары тексеріліп, өлшем хаттамасы жасалғаны жөн. Шағын серияға станокта өңделген дайындама, ал үлкен көлемге құйма немесе престелген дайындама тиімді болуы мүмкін. Қажетті РТИ және полимер бұйымдарын каталогтан қарауға болады. Техникалық сызбаны келісу және дайындау мүмкіндігін анықтау үшін ural-rti.org сайты арқылы хабарласыңыз: +7 958 578-05-89, kz@ural-rti.org.
Қорытынды
Қола төлкені капролонға ауыстыру дұрыс есептелген жағдайда жабдық массасын, шуды, коррозия қаупін және майлау шығынын азайтады. Негізгі шарттар — жүктеме мен p·v көрсеткішін тексеру, ылғалдан болатын өлшем өзгерісін ескеру, білік бетін дайындау және материал маркасын жұмыс ортасына сай таңдау. Тек қоланың өлшемін көшіріп дайындау емес, бүкіл сырғанау түйінін қайта бағалау сенімді нәтижеге жеткізеді.
Қола төлкені капролонға кез келген механизмде ауыстыруға бола ма?
Жоқ. Ауыстыру төмен және орташа жылдамдықтағы, орташа жүктемелі сырғанау түйіндерінде тиімді. Жоғары температура, үлкен меншікті қысым, жоғары айналу жылдамдығы немесе тұрақты соққы жүктемесі болса, қола не арнайы композиттік подшипник қажет болуы мүмкін. Шешім p, v және p·v көрсеткіштері бойынша қабылданады.
Капролон төлкеге майлау қажет пе?
Капролон кейбір режимдерде құрғақ жұмыс істей алады, бірақ жұқа қабаттағы сәйкес майлау үйкелісті және жылу бөлінуін азайтып, қызмет мерзімін ұзартады. Мұнай өнімдері, еріткіштер немесе арнайы технологиялық сұйықтықтар қолданылатын жерде полимердің химиялық үйлесімділігі алдын ала тексеріледі.
Қола төлкенің ішкі диаметрін капролонда сол күйінде қалдыруға бола ма?
Әдетте болмайды. Капролон ылғалды сіңіреді, температура көтерілгенде кеңейеді және қолаға қарағанда серпімді деформациясы жоғары. Сондықтан жұмыс саңылауы білік өлшемі, төлке ұзындығы, қабырға қалыңдығы, температура және ылғал жағдайы ескеріліп жеке есептеледі.
Қазақстанның суық климатында капролон төлке жұмыс істей ме?
Көптеген ПА-6 төлкелер −40 °C шамасындағы қысқа немесе қалыпты режимдерде қолданылуы мүмкін, бірақ нақты шек материал маркасына және соққы жүктемесіне тәуелді. Астана, Қарағанды және Павлодардағы ашық жабдықтарда төмен температурадағы морттану, іске қосу моменті және майлау жағдайы сынақпен тексерілуі тиіс.
Төлке дайындауға қандай мәліметтерді жіберу керек?
Сызба немесе эскизде сыртқы және ішкі диаметр, ұзындық, фаска, ойықтар, отырғызу түрі және рұқсат өрістері көрсетіледі. Бұған қоса жүктеме, жылдамдық, жұмыс температурасы, орта, майлау тәсілі, білік материалы және жылдық саны қажет. Мәліметтерді +7 958 578-05-89 телефоны немесе kz@ural-rti.org электрондық поштасы арқылы жіберуге болады.
Кеңес немесе есептеу қажет пе?
Сұраныс жіберіңіз — технолог есептеу дайындап, қажетті өнімді таңдап береді