USIT тығыздағыш сақиналары: құрылымы, жұмыс істеу принципі және монтаждау ережелері

USIT тығыздағыш сақинасы — металл негізге вулканизацияланған эластомер қабатынан тұратын арнайы герметикалау элементі. Ол гидравликалық және пневматикалық жүйелердегі бұрандалы қосылыстарды, құбыр арматурасын, сорғы тораптарын, майлау желілерін және технологиялық жабдықтарды герметизациялау үшін қолданылады. Мұндай шешім мұнай-газ, тау-кен, металлургия, энергетика және машина жасау кәсіпорындарында кең таралған.

Қазақстан жағдайында тығыздағышты таңдауға қысымнан бөлек температураның күрт өзгеруі, шаң, мұнай өнімдері, тұзды орта, ұзақ логистика және монтаж алаңындағы бөлшектердің ластануы әсер етеді. Сондықтан USIT сақинасын тек сыртқы диаметрі бойынша емес, жұмыс ортасы, қысым, температура және қосылыс геометриясы бойынша таңдау қажет.

USIT сақинасының құрылымы

Классикалық USIT тығыздағышы екі негізгі бөліктен тұрады:

• Металл шайба — қысу күшін қабылдайды, сақинаның шамадан тыс жаншылуына жол бермейді және бұранда астындағы тірек қызметін атқарады.
• Эластомерлік тығыздағыш ернеу — бұранда немесе штуцер бетіне радиалды қысым жасап, микрокедір-бұдырларды толтырады.

Эластомер металл сақинаға зауытта вулканизацияланады. Осы технология тығыздағыштың монтаж кезінде сырғып кетуін азайтады және сақинаның орталықтануын жеңілдетеді. Дұрыс қысылған жағдайда резеңке ернеу металл беттер арасындағы саңылауды жауып, сұйықтықтың немесе газдың өтуіне кедергі жасайды.

Жұмыс істеу принципі

Бұранда тартылған кезде шайба осьтік қысымды қабылдайды, ал резеңке ернеу фланецке немесе штуцердің тығыздау алаңына қарай деформацияланады. Эластомердің серпімді қалпына келу қабілеті жұмыс барысында қысым мен температура өзгерген кезде жанасу күшін сақтауға көмектеседі. Металл элемент резеңкенің радиалды бағытта артық жайылып кетуін шектейді.

USIT сақинасының сенімділігі оның өзінен ғана емес, тығыздау бетінің тазалығынан, өлшем сәйкестігінен және бұранданы белгіленген моментпен тартудан тәуелді. Ескі сақинаны қайта қолдану — қысымды жүйелерде негізсіз тәуекел.

Материалды таңдау: NBR, FKM және EPDM

Қазақстандағы өндірістік объектілерде ең жиі қолданылатын эластомерлер — NBR, FKM және EPDM. Материал маркасы нақты жұмыс ортасына қарай таңдалады. Бір резеңке барлық сұйықтықпен бірдей үйлесе бермейді.

Көрсетілген диапазондар эластомердің нақты қоспасына, қаттылығына, қысымына және өндіруші техникалық шарттарына байланысты өзгеруі мүмкін. Мысалы, мұнай-газ жабдығында NBR стандартты таңдау болуы ықтимал, ал ыстық май желілерінде FKM тиімдірек. Бу және ыстық су жүйелерінде EPDM қарастырылады, бірақ оны мұнай өнімдері бар контурға орнатуға болмайды.

Өлшем мен стандарттарды қалай тексеру керек

USIT сақинасын таңдағанда бұранданың номиналды өлшемі, металл шайбаның ішкі және сыртқы диаметрі, эластомер ернеуінің қалыңдығы және тығыздау алаңының геометриясы тексеріледі. Өлшемді тек ескі сақинадан көшіру дұрыс емес: оның резеңкесі қысылып немесе ісініп, бастапқы параметрін жоғалтуы мүмкін.

Еуропалық тәжірибеде мұндай металл-резеңке тығыздағыштар DIN 7603 талаптарымен салыстырылады. Ал кәсіпорынның сатып алу құжаттарында өндірушінің ТУ, ISO 3601-ге қатысты эластомер талаптары, сондай-ақ резеңкенің қаттылығы мен жұмыс диапазоны көрсетілуі мүмкін. ГОСТ 9833-73 негізінен дөңгелек қималы резеңке сақиналардың өлшемдері мен қабылдау талаптарына қатысты және USIT конструкциясына автоматты түрде тікелей қолданылмайды. Қазақстанда жеткізу кезінде қолданыстағы ГОСТ, ГОСТ К немесе СТ РК құжатының нақты атауын техникалық бөліммен келісу қажет.

Құжаттамада көрсетілетін негізгі параметрлер

• номиналды бұранда өлшемі және USIT типі;
• металл шайбаның материалы: көміртекті болат, тот баспайтын болат немесе арнайы қорытпа;
• эластомер түрі, қаттылығы және түсі;
• қысым, температура және жұмыс ортасы;
• партия нөмірі, өндіруші сертификаты және сәйкестік құжаттары.

Монтаждау ережелері

1. Беттерді дайындау. Штуцердің, фланецтің немесе болт басының тығыздау аймағын майдан, тоттан, металл жоңқасынан және ескі герметик қалдықтарынан тазалаңыз. Терең сызат, ойық немесе коррозиялық шұңқыр болса, бөлшекті жөндеу қажет.
2. Өлшемді салыстыру. Сақинаның ішкі диаметрі бұрандаға еркін отыруы керек, ал металл шайба тірек бетіне толық жанасуы тиіс. Ернеу тесікке түсіп кетпеуі немесе сыртқа қатты шығып тұрмауы қажет.
3. Бағытын сақтау. Егер конструкцияда арнайы профиль болса, резеңке ернеу тығыздалатын бетке қарай орналастырылады. Сақинаны қиғаш немесе бұралған күйде орнатуға болмайды.
4. Бұранданы алдын ала қолмен бұрау. Бұл қадам резеңке қабаттың қысылып қалуын және бұранданың қиғаш кіруін болдырмайды.
5. Моментпен тарту. Тарту моменті бұранда диаметріне, беріктік класына, майлануына және жабдық өндірушісінің нұсқаулығына сәйкес таңдалады. Момент көрсетілмесе, технологиялық регламент немесе конструкторлық құжат қолданылуы тиіс.
6. Ағып кетуді тексеру. Жүйені бірден максималды қысымға шығармай, алдымен төмен қысымда сынаңыз. Кейін жұмыс қысымына кезең-кезеңімен көтеріп, қосылысты визуалды және аспаптық бақылаудан өткізіңіз.

USIT сақинасына қосымша сұйық герметик, ФУМ таспасы немесе жіп орамын қолдану көп жағдайда қажет емес. Артық герметик бұрандалы арнаға түсіп, гидравликалық клапандарды немесе форсункаларды бітеп қалуы мүмкін.

Қазақстан кәсіпорындарындағы пайдалану ерекшеліктері

Атырау мен Маңғыстаудағы мұнай-газ объектілерінде сақина мұнай, күкіртті қосылыстар және тұзды ауа әсеріне төтеп беруі тиіс. Қарағандыдағы тау-кен және металлургия кәсіпорындарында, соның ішінде Qarmet сияқты ірі өндірістерде, абразивті шаң мен діріл қосымша фактор болады. Алматы, Астана және Шымкент зауыттарында маусымдық температура айырмасы, қоймадағы ұзақ сақтау және қосалқы бөлшектерді жеткізу мерзімі ескеріледі.

Сақиналарды жабық, құрғақ қоймада, ультракүлгін сәуледен және озон көздерінен алыс сақтау керек. Әдетте эластомерлік бұйымдар тікелей күн сәулесінде, жылыту құрылғылары жанында немесе май сіңген жерде сақталмауы тиіс. Логистикалық қаптамада бұйымның өлшемі, материалы, партиясы және жарамдылық мерзімі көрсетілгені жөн.

Жиі кездесетін ақаулар және олардың себептері

• Қосылыстан май ағуы — өлшемнің сәйкес келмеуі, сызылған бет немесе жеткіліксіз тарту моменті.
• Резеңкенің ісінуі — NBR орнына үйлесімсіз ортада EPDM қолдану немесе химиялық әсер.
• Резеңкенің жарылуы — температура шегінен асыру, қартаю, озон әсері немесе сақинаны қайта пайдалану.
• Шайбаның майысуы — артық тарту, дұрыс емес металл қалыңдығы немесе тірек бетінің ақауы.

Қажетті USIT өлшемдерін және материалын каталогтан тексеруге болады. Арнайы өлшем, жоғары температуралық FKM немесе тот баспайтын негіз қажет болса, техникалық тапсырманы ural-rti.org арқылы жіберіңіз. Кеңес алу үшін +7 958 578-05-89 телефонына немесе kz@ural-rti.org электрондық поштасына хабарласыңыз.

Қорытынды

USIT тығыздағыш сақинасы шағын өлшеміне қарамастан, қысымды жүйенің қауіпсіздігіне тікелей әсер ететін жауапты бөлшек. Сенімді нәтиже алу үшін эластомерді жұмыс ортасына қарай таңдап, өлшемді стандартпен және нақты қосылыс геометриясымен салыстырып, монтаж кезінде тазалық пен тарту моментін сақтаңыз. Қазақстанның суық қысы, ыстық жазы және өндірістік орта ерекшеліктері ескерілген жағдайда USIT сақинасы ұзақ әрі тұрақты қызмет етеді.