ТМКЩ және МБС техпластиналары: айырмашылығы неде және оларды қайда шатастыруға болмайды

Техпластина өндірістегі тығыздағыш, төсем, діріл оқшаулағыш және фланецаралық элемент ретінде кең қолданылады. Қазақстан кәсіпорындарында ең жиі сұралатын екі түрі — ТМКЩ және МБС. Екеуі де резеңке негізіндегі парақ материал болғанымен, олардың рецептурасы, жұмыс ортасына төзімділігі және қолдану шекарасы бірдей емес.

Негізгі қате — материалды түсіне, қаттылығына немесе қоймадағы қолжетімділігіне қарап таңдау. Мұндай тәсіл мұнай өнімдерінің ағуына, тығыздағыштың ісінуіне, фланецтің босауына және жабдықтың жоспардан тыс тоқтауына әкелуі мүмкін. Сондықтан таңдау кезінде ортаның химиялық құрамы, температурасы, қысымы, тығыздағыштың қысылу дәрежесі және пайдалану жағдайы бірге бағаланады.

ТМКЩ техпластинасы дегеніміз не?

ТМКЩ атауы материалдың негізгі қасиеттерін сипаттайды: термотөзімді, аязға төзімді, қышқыл-сілті әсеріне төзімді резеңке. Бұл техпластина көбіне су, ауа, әлсіз қышқыл және сілті ерітінділері, тұз ерітінділері, инертті газдар әсер ететін тораптарда пайдаланылады.

ТМКЩ-ның негізі әдетте жалпы мақсаттағы немесе арнайы қоспалармен модификацияланған резеңке қоспасы болады. Рецептурада каучук түрі, күкіртті вулканизация жүйесі, күйе, пластификатор және қартаюға қарсы қоспалар таңдалады. Нақты қасиеттер өндірушінің маркасына, қаттылығына, қалыңдығына және дайындау технологиясына байланысты өзгереді.

ГОСТ 7338-90 бойынша резеңке техпластиналары қалыңдығы, құрылымы, мақсаты және физика-механикалық көрсеткіштері бойынша жеткізіледі. Қазақстандағы сатып алуда өнімнің стандартқа сәйкестігін ғана емес, өндіруші паспорты мен сынақ хаттамасын да тексерген жөн.

ТМКЩ қайда қолданылады?

• су құбырлары мен сорғы станцияларындағы фланецаралық тығыздағыштарда;
• жылыту, желдету және қысылған ауа жүйелерінде;
• металлургиялық цехтардағы су салқындату контурларында;
• қышқыл немесе сілті ерітінділері әлсіз концентрацияда болатын аппараттарда;
• төмен температурада жұмыс істейтін ашық алаңдағы төсемдерде;
• діріл мен соққыны азайтатын резеңке төсемдерде.

Алайда ТМКЩ-ны кез келген химиялық ортаға әмбебап материал деп қарауға болмайды. Концентрлі қышқылдар, органикалық еріткіштер, мұнай және тұрақты көмірсутек ағыны үшін оның ісінуі жоғары болуы мүмкін.

МБС техпластинасының ерекшелігі

МБС — май-бензинге төзімді техпластина. Оның басты міндеті — мұнай өнімдерімен, бензинмен, дизель отынымен, минералды майлармен және майлау материалдарымен жанасатын қосылыстарды герметизациялау.

МБС резеңкесі үшін майда және бензинде ісінуге төзімді каучук жүйелері қолданылады. Практикада нитрил-бутадиен каучугіне, яғни NBR негізіндегі қоспаларға сүйенген маркалар кең таралған. Мұндай материалдың нақты төзімділігі отынның түріне, ароматты көмірсутектер үлесіне, температураға және әсер ету уақытына тәуелді.

МБС-ты мұнай базаларында, жанармай құю станцияларында, автокөлік және теміржол техникасында, компрессорларда, сорғыларда, мұнай-газ жабдықтарында қолданады. Қазақстан жағдайында бұл материалды ҚазМұнайГаз жүйесіндегі сервистік кәсіпорындарда, мұнай өңдеу нысандарында, жанармай сақтау терминалдарында және тау-кен техникасына қызмет көрсету орындарында кездестіруге болады.

МБС қай жерде қажет?

• дизель отыны мен бензин құбырларының фланецтерінде;
• май сорғылары мен редуктор қақпақтарында;
• гидравликалық және майлау жүйелеріндегі статикалық тығыздағыштарда;
• жанармай цистерналарының арматурасында;
• автомобиль, арнайы техника және теміржол жабдықтарында;
• мұнай өнімдерін айдайтын сорғы агрегаттарында.

Негізгі ереже: жұмыс ортасында мұнай өнімі бар болса, ТМКЩ-ны МБС орнына қолдануға болмайды. Ал орта су немесе әлсіз сілті болса, МБС міндетті түрде тиімді таңдау деген сөз емес.

ТМКЩ пен МБС арасындағы негізгі айырмашылық

Кестедегі температура мәндері кең тараған стандартты орындауларға тән бағдарлық көрсеткіштер. Нақты шекті температураны әрқашан өнім паспорты, техникалық шарт және өндірушінің сынақ нәтижесі бойынша анықтау керек. Қысым, динамикалық қозғалыс және ұзақ уақыттық әсер бұл шектерді төмендетуі мүмкін.

Қай жағдайда оларды шатастыруға болмайды?

Мұнай және отын жүйелері

Бензин, дизель отыны, керосин немесе мотор майы бар торапта МБС қолдану қажет. ТМКЩ фланецте бастапқыда тығыз тұруы мүмкін, бірақ уақыт өте көмірсутектерді сіңіріп, көлемін өзгертеді. Нәтижесінде болт тартылысы азайып, ағып кету пайда болады.

Су және химиялық ерітінділер

Таза су, салқындатқыш су және әлсіз қышқыл-сілті ерітінділері үшін ТМКЩ жиі дұрыс шешім болады. МБС бұл жерде автоматты түрде жарамсыз емес, бірақ оның рецептурасы мұндай орта үшін оңтайландырылмаған болуы мүмкін. Концентрация, температура және ерітіндінің химиялық белсенділігі міндетті түрде көрсетілуі тиіс.

Суық климат және ашық монтаж

Астана, Қарағанды, Павлодар және Солтүстік Қазақстан өңірлерінде қысқы температура −30 °C-тан төмен түсуі мүмкін. Ашық фланецтерде немесе резервуар арматурасында материалдың аязға төзімділігі маңызды. Су жүйесіне арналған сыртқы тығыздағышта ТМКЩ жиі басымдыққа ие, ал МБС таңдалса, нақты төмен температура шегі паспортпен расталуы керек.

Техпластинаны таңдау алгоритмі

1. Жұмыс ортасын анықтаңыз: су, ауа, қышқыл, сілті, май, бензин немесе аралас орта.
2. Температураны белгілеңіз: тек номиналды емес, іске қосу және апаттық қызу режимін де есептеңіз.
3. Қысым мен қысылуды есептеңіз: фланец саңылауы, болттардың тартылуы және беттердің кедір-бұдырлығы маңызды.
4. Қалыңдықты таңдаңыз: тым қалың төсем болттарға артық күш түсіреді, ал тым жұқа материал бет ақауларын өтей алмайды.
5. Құжаттарды тексеріңіз: ГОСТ 7338-90 немесе келісілген ТУ, сәйкестік құжаты, партия паспорты және қаттылық көрсеткіші болуы керек.
6. Үлгіні сынаңыз: жауапты нысандарда материалды нақты ортада қысқа мерзімді сынау қауіпсіз шешім береді.

Қалыңдық пен қаттылықты тек каталогтағы атауға қарап таңдауға болмайды. Тығыздағыштың нақты өлшемі, фланец материалы, болттардың класы және монтаждау моменті де көрсетілуі қажет. Бетте сызат, қабыршақ, кеуек, бөгде қосынды немесе біркелкі емес вулканизация іздері болмауы тиіс.

Қазақстандағы жеткізу және пайдалану ерекшеліктері

Алматы, Астана, Шымкент және өндірістік аймақтарға техпластина жеткізгенде логистика мерзімі ғана емес, сақтау жағдайы да ескеріледі. Резеңке парақтары күн сәулесінен, озон көздерінен, қыздыру құрылғыларынан және маймен кездейсоқ жанасудан қорғалған жабық қоймада сақталуы керек. Оларды бүктеп емес, көлденең немесе өндіруші ұсынған тәсілмен орналастырған дұрыс.

Каспий маңы, Маңғыстау және Атырау өңірлерінде жоғары температура, тұзды ауа және мұнай өнімдері қатар әсер етуі мүмкін. Мұндай жағдайда ТМКЩ немесе МБС таңдау тек атауға емес, нақты технологиялық ортаға сүйенеді. Бір торапта су және мұнай өнімдері ауысып әсер етсе, әмбебап деп белгіленген материалды да зертханалық немесе стендтік сынақсыз қолдануға болмайды.

Қорытынды

ТМКЩ — су, ауа және әлсіз агрессивті сулы ерітінділерге арналған негізгі таңдау. МБС — май, бензин және мұнай өнімдерімен жанасатын тораптарға арналған материал. Бірін екіншісінің орнына қолдану тек жұмыс ортасы, температура және қысым бойынша техникалық негіздеме болған жағдайда мүмкін.

Қажетті өлшем, қалыңдық және материал маркасын анықтау үшін каталогты қараңыз. Сұрау жіберу немесе техниктен кеңес алу үшін ural-rti.org сайтына кіріп, +7 958 578-05-89 телефоны немесе kz@ural-rti.org электрондық поштасы арқылы хабарласыңыз.