Силиконды техпластина: температуралық диапазон, маркалар және қолдану салалары

Силиконды техпластина — кремнийорганикалық каучук негізінде жасалған, температураға, озонға, ультракүлгін сәулеге және атмосфералық әсерге төзімді эластомерлік материал. Ол тығыздағыш, төсем, мембрана, жылуоқшаулағыш элемент және дірілге қарсы қабат ретінде пайдаланылады. Қарапайым резеңке жоғары температурада қатайып немесе жұмсарып кетуі мүмкін, ал силикон белгілі бір жұмыс шегінде серпімділігін ұзақ сақтайды.

Қазақстан жағдайында материал таңдау кезінде тек каталогтағы температуралық диапазонға сүйену жеткіліксіз. Құбырдағы орта, қысым, майдың құрамы, бу, жуғыш реагенттер, монтаж тәсілі, климат және жабдықтың тоқтаусыз жұмыс циклі бірге бағалануы тиіс.

Силиконды техпластинаның негізгі қасиеттері

Силикон пластинаның негізін көбіне СКТ, СКТН немесе СКТВ маркалы кремнийорганикалық каучуктер құрайды. Дайын бұйымның қасиеті каучукпен қатар вулканизация жүйесіне, толтырғыштарға, пигментке, қаттылыққа және қалыңдыққа байланысты қалыптасады.

• әдеттегі жұмыс температурасы: шамамен –60…+200 °C;
• арнайы рецептураларда қысқа мерзімді жоғарғы шек: +230…+250 °C дейін;
• төмен температурада иілгіштігін сақтау;
• озонға, оттекке және күн сәулесіне жақсы төзімділік;
• көптеген әлсіз қышқылдар, сілтілер және тұз ерітінділеріне тұрақтылық;
• электр оқшаулағыш қасиеттері;
• физиологиялық тұрғыдан бейтарап арнайы маркаларды өндіру мүмкіндігі.

Силиконның маңызды ерекшелігі — газдар мен бударды кейбір басқа резеңкелерге қарағанда көбірек өткізуі. Сондықтан жоғары вакуум, газды герметизациялау немесе өте төмен диффузия талап етілетін тораптарда материалды қосымша тексерусіз қолдануға болмайды.

Инженерлік ереже: силиконды техпластинаны «ең ыстыққа төзімді резеңке» ретінде емес, нақты орта мен қысымға арналған тығыздағыш материалы ретінде таңдаңыз. Температуралық шек қысым, жұмыс уақыты және химиялық әсер артқанда төмендеуі мүмкін.

Температуралық диапазон және пайдалану шектері

Көпшілік жалпы мақсаттағы силиконды пластиналар –60…+200 °C аралығында жұмыс істейді. Бұл көрсеткіш үздіксіз пайдалану режиміне қатысты. +200 °C маңында материалдың беріктігі, жыртылуға төзімділігі және қысым астындағы қалдық деформациясы төмендеуі ықтимал.

Буды, қыздырылған суды немесе ыстық ауаны тығыздау кезінде нақты қысым ескеріледі. Мысалы, +180 °C температурада төмен қысымды фланецке жарамды пластина сол температурада жоғары қысымды бу желісінде қауіпсіз болмауы мүмкін. Автоклавтарда, кептіру шкафтарында және жылу алмастырғыштарда өндірушінің сынақ хаттамасы немесе техникалық паспорты сұралады.

Қазақстанның солтүстік өңірлерінде қыста сыртқы құбырлар мен резервуарлар –35…–45 °C температураға дейін салқындауы мүмкін. Мұндай жерде силиконның төмен температурадағы серпімділігі артықшылық береді, бірақ қысқыш күш пен монтаж кезінде пластинаны соққымен бүктемеу қажет.

Силиконды пластина маркаларын қалай ажыратуға болады

Нарықта марка атауы әр өндірушіде әртүрлі беріледі: бірінде каучук маркасы, екіншісінде дайын пластинаның техникалық маркасы, үшіншісінде қаттылық пен қолдану саласы көрсетіледі. Сондықтан тек «СКТ» деген жазу дайын бұйымның барлық параметрін сипаттамайды.

Кейбір жеткізушілер өнімді ИРП немесе басқа зауыттық шартты белгілермен ұсынады. Мұндай жағдайда ТУ, өндірушінің паспорты, сәйкестік құжаты және нақты физика-механикалық көрсеткіштер міндетті түрде қаралады. ГОСТ 7338-90 резеңке техникалық пластиналарға арналған жалпы талаптарды сипаттайды, алайда силиконның барлық арнайы орындауларын бір ғана стандарт толық қамтымайды. Сондықтан тапсырыста нормативтік құжат пен өндіруші спецификациясы бірге көрсетіледі.

Физика-механикалық көрсеткіштер

Техпластинаны салыстыру кезінде қаттылық, тығыздық, үзілу кезіндегі беріктік, салыстырмалы ұзару және қысымнан кейінгі қалдық деформация маңызды. Жалпы мақсаттағы силикон үшін қаттылық көбіне 40–80 Shore A аралығында болады. Тығыздығы шамамен 1,1–1,3 г/см³, үзілу кезіндегі беріктігі рецептураға қарай 5–10 МПа, салыстырмалы ұзаруы 200–500% болуы мүмкін.

Фланец төсеміне тым жұмсақ пластина қолданылса, қысыммен ағып кетіп, саңылауға ығысуы мүмкін. Тым қатты материал кедір-бұдыр бетке толық жанаспайды және монтаж болттарына шамадан тыс күш түсіреді. Әдетте беті өңделмеген болат фланец үшін қалыңдық, қаттылық және қысу коэффициенті жобалық есеппен таңдалады.

Қазақстан кәсіпорындарында қолдану салалары

Мұнай-газ және химия өндірісі

КазМұнайГаз жүйесіндегі мұнай дайындау, сорғы станциялары, өлшеу тораптары мен резервуарлық жабдықтарда силиконды пластина атмосфералық әсерге төзімді төсем ретінде қолданылуы мүмкін. Бірақ мұнай, дизель отыны және минералдық майлармен тұрақты жанасу болса, силикон әрдайым ең дұрыс таңдау емес: көбіне майға төзімді NBR немесе фторкаучук қажет. Орта құрамын зерттемей силиконды тапсырыс беру — жиі кездесетін қате.

Металлургия және энергетика

Qarmet кәсіпорындарында, бұрынғы АрселорМиттал Теміртау өндірістік нысандарында, сондай-ақ Алматы, Қарағанды және Павлодар зауыттарында силикон пластина жылу шкафтарының есік тығыздағыштарына, бақылау-өлшеу аппаратурасына, электр шкафтарына және қыздырылған ауа желілеріне пайдаланылады. Жоғары абразивті шаң бар ортада силиконның жыртылу төзімділігі жеткілікті болуы керек.

Тамақ, фармацевтика және коммуналдық жүйелер

Алматы, Астана және Шымкенттегі тамақ өндірісінде тағаммен жанасатын силикон тек тиісті санитарлық құжаттары болған жағдайда қолданылады. Қызыл немесе көк түсті пластина автоматты түрде тағамдық дегенді білдірмейді. Ауызсумен байланысатын жүйелерде өнімнің санитарлық қорытындысы, миграциялық сынақтары және жұмыс температурасы сұралады.

Дұрыс таңдау және монтаж бойынша практикалық кеңестер

1. Жұмыс ортасын нақты жазыңыз: ауа, бу, су, май, қышқыл, сілті немесе тағамдық өнім.
2. Минималды және максималды температураны ғана емес, қызу ұзақтығын және цикл санын көрсетіңіз.
3. Қысымды, фланец өлшемін, бет кедір-бұдырын және болттарды тарту тәсілін анықтаңыз.
4. Қаттылықты, қалыңдықты, түсін, армирлеу түрін және құжат талаптарын келісіңіз.
5. Пластинаны өткір қырсыз кесіңіз; монтаж алдында беттерді майдан, тоттан және ескі тығыздағыштан тазалаңыз.
6. Болттарды диагональ бойынша біркелкі тартыңыз. Силиконды шамадан тыс қысу оның қызмет мерзімін қысқартады.

ГОСТ 9.030-74 бойынша резеңкенің агрессивті орталарға төзімділігі, ал жазық тығыздағыш конструкцияларында ГОСТ 15180-86 талаптары бағдар ретінде қарастырылуы мүмкін. Нақты объектіде кәсіпорынның технологиялық регламенті, қауіпсіздік талаптары және жабдық өндірушісінің нұсқаулығы басым болады.

Силиконды техпластинаға тапсырыс беру

Қажетті өнімді таңдау үшін қалыңдықты, ені мен ұзындығын, жұмыс температурасын, ортаны, қаттылықты және қолданылатын жабдықты көрсетіңіз. Каталогтағы қолжетімді позицияларды ural-rti.org каталогынан көруге болады. Өлшемі стандартқа сай келмейтін немесе арнайы қаттылықтағы бұйым қажет болса, өндірістік сызба мен техникалық тапсырма бойынша дайындау мүмкіндігі талқыланады.

Кеңес алу үшін +7 958 578-05-89 телефонына қоңырау шалыңыз немесе kz@ural-rti.org поштасына жұмыс шарттарын жіберіңіз. Байланыс ақпараты мен тапсырыс беру тәртібі ural-rti.org сайтында көрсетілген.