Тағамдық резеңке ГОСТ 17133-83: түрлері, таңбалануы және өнімдермен жанасуға рұқсаттар

Тағамдық резеңке — сүт, су, сусын, май, спирт ерітінділері және басқа да тағамдық ортамен жанасатын тығыздағыштар мен резеңке табақшаларды дайындауға қолданылатын эластомерлік материал. Қазақстандағы сүт зауыттары, сусын құю желілері, ет өңдеу кәсіпорындары, наубайханалар мен қоғамдық тамақтану нысандары үшін мұндай бұйымның механикалық беріктігі ғана емес, өнімге зиянды заттардың бөлінбеуі де маңызды.

ГОСТ 17133-83 техникалық резеңке және резеңке-маталы табақшаларға қойылатын негізгі талаптарды белгілейді. Алайда стандарттың өзіне сілтеме жасау материалдың кез келген тағаммен автоматты түрде жанасуға рұқсат етілгенін білдірмейді. Нақты қолдану саласы өндірушінің паспортымен, сынақ хаттамаларымен, сәйкестік декларациясымен және санитариялық талаптармен расталады.

ГОСТ 17133-83 нені реттейді?

Стандарт резеңке табақшалардың құрылымын, өлшемдерін, рұқсат етілетін ауытқуларын, физика-механикалық қасиеттерін, сыртқы түрін, қабылдау және сынау тәртібін сипаттайды. Табақша бұйымдарынан тығыздағыш сақиналар, фланец төсемдері, люк қақпағының прокладкалары, клапан мембраналары және технологиялық жабдыққа арналған кесілген бөлшектер жасалады.

Өндірістік практикада тапсырыс беруші тек «тағамдық резеңке» деп көрсетпей, кемінде мына параметрлерді белгілеуі керек: маркасы, қалыңдығы, қаттылығы, жұмыс температурасы, жанасатын өнім, қысым, өлшемі және сәйкестікті растау құжаты. Бұл талап Алматыдағы сусын желісіне де, Шымкенттегі май өңдеу цехына да, Астанадағы салқын қоймаға да бірдей өзекті.

Тағамдық резеңкенің негізгі түрлері мен маркалары

Қазақстан нарығында ГОСТ 17133-83 бойынша тағамдық мақсатта жиі кездесетін табақша материалдары ПМБ және ПМС маркаларымен ұсынылады. Маркадағы әріптер материалдың қолданылу бағытын білдіреді, бірақ нақты өнімдер тізімі өндірушінің техникалық құжатында тексерілуі тиіс. Бірдей маркалы резеңке әртүрлі өндірушіде қоспалар құрамы, қаттылығы және рұқсат етілген орталар бойынша ерекшеленуі мүмкін.

ПМБ мен ПМС арасында қалай таңдау жасалады?

Таңдау атауына қарап емес, технологиялық ортаға қарап жасалады. Сүт желісіндегі тығыздағышқа сүтпен жанасу, ыстық сумен шаю, сілтілік жуғыш ерітінді және мерзімді бу әсері бірге есептеледі. Өсімдік майы бар жабдықта резеңкенің ісінуі мен жұмсару қаупі тексеріледі. Егер өнімде алкоголь, хош иістендіргіш, қышқыл немесе май мөлшері жоғары болса, өндірушіден дәл осы орта бойынша миграциялық және үйлесімділік деректерін сұрау қажет.

Маңызды инженерлік қағида: «тағамдық» деген атау материалдың барлық өніммен және кез келген температурада жұмыс істейтінін білдірмейді. Рұқсат әрқашан нақты резеңке маркасына, ортаға, температураға, жанасу уақытына және бұйым конструкциясына қатысты қаралады.

Таңбалануы және жеткізу құжаттары

Партияның таңбалануы немесе ілеспе құжаттары әдетте өндіруші атауын, материал маркасын, ГОСТ немесе техникалық шарт нөмірін, өлшемін, қалыңдығын, қаттылығын, партия нөмірін, шығарылған күнін және сақтау шарттарын қамтиды. Кесілген тығыздағышқа материалдың бастапқы таңбасын қайта түсіру мүмкін болмағандықтан, бұл ақпарат шот-фактурада, паспортта немесе сәйкестік құжатында сақталуы тиіс.

Сатып алу кезінде мына құжаттарды сұраңыз:

• ГОСТ 17133-83 немесе қолданылған ТУ көрсетілген сапа паспорты;
• материалдың физика-механикалық көрсеткіштері туралы сынақ хаттамасы;
• өніммен жанасуға қатысты санитариялық қорытынды, декларация немесе басқа сәйкестікті растау құжаты;
• нақты тағамдық орта мен температураға арналған қолдану нұсқаулығы;
• сақтау мерзімі және қоймада сақтау шарттары.

Еуразиялық экономикалық одақ кеңістігінде тағам қауіпсіздігіне қатысты ТР ТС 021/2011 талаптары, ал орау және өніммен жанасатын материалдарға қатысты қолданылатын техникалық регламенттер мен санитариялық нормалар ескеріледі. Қазақстанда ГОСТ-тың ұлттық деңгейде қабылданған нұсқасы, СТ РК, кәсіпорын стандарты және техникалық шарт құжаттары нақты жеткізуге байланысты тексеріледі. Сертификаттың бар-жоғын ғана емес, оның дәл осы материал маркасына және қолдану саласына берілгенін анықтау қажет.

Физика-механикалық көрсеткіштер не үшін қажет?

Тығыздағыштың жұмыс қабілеті тек қаттылықпен анықталмайды. Созылу беріктігі мен салыстырмалы ұзару монтаж кезінде жыртылмау үшін қажет. Қалдық деформация жоғары болса, фланец қысымы алынғаннан кейін резеңке бастапқы пішініне толық қайтпайды және ағып кету пайда болады. Қаттылықтың дұрыс таңдалмауы да қауіпті: тым жұмсақ материал қысымда сығылып шығады, ал тым қатты резеңке фланецтің микротегіссіздігін өтей алмайды.

Қазақстан климатының температуралық айырмасы да ескеріледі. Қыста ашық эстакадада сақталған тығыздағыш қатайып, монтаж кезінде зақымдалуы мүмкін; жазда вагон немесе контейнер ішінде температура шамадан тыс көтеріледі. Резеңке табақшаларды күн сәулесінен, озон көздерінен, майдан және жылытқыштардан алыс, тегіс күйде сақтау керек. Ұзақ логистика кезінде қаптаманың бүтіндігі мен партияның шығарылған күнін бақылау ұсынылады.

Қолдану және монтаж бойынша практикалық кеңестер

1. Тығыздағыштың өлшемін фланецтің ішкі диаметрі мен болт шеңберіне сәйкес есептеңіз; резеңкені шамадан тыс созып орнатпаңыз.
2. Тығыздалатын беттерді тоттан, ескі прокладка қалдығынан және өткір қырлардан тазалаңыз.
3. Өніммен жанасатын бетке белгісіз герметик, май немесе техникалық паста жақпаңыз.
4. Болттарды айқыш тәртіппен, өндіруші көрсеткен моментпен тартыңыз.
5. Алғашқы санитариялық жуудан кейін ағып кетуді, ісінуді, жабысқақтықты және түс өзгерісін бақылаңыз.
6. Жарықшақ, қатайып кету, қабыршақтану немесе иіс пайда болса, бөлшекті дереу ауыстырыңыз.

Кәсіпорында бірнеше тағамдық желі болса, тығыздағыштарды өнім түріне, жабдыққа және санитариялық өңдеу режиміне қарай түспен немесе партия нөмірімен бөлек есепке алған дұрыс. Бұл тәсіл айқаспалы ластану қаупін азайтып, аудит кезінде материалдың шығу тегін дәлелдеуге мүмкіндік береді.

Қазақстан кәсіпорындары үшін тапсырыс беру тәртібі

КазМұнайГаз жүйесіндегі қосалқы өндіріс, металлургиялық кәсіпорынның асханасы немесе Алматы, Астана, Шымкент қалаларындағы тағам цехы үшін резеңке таңдағанда техникалық тапсырмада өніммен жанасу фактісін міндетті түрде көрсетіңіз. Өйткені бір нысанда тағамдық контур, техникалық су, майлау жүйесі және мұнай-химиялық орта қатар болуы мүмкін. Қате таңдалған МБС немесе жалпы мақсаттағы ТМКЩ маркасы тағамдық желіге жарамды болып саналмайды, тіпті ол температура мен қысымға механикалық тұрғыдан төзсе де.

Қалыңдық, табақша өлшемі, қажетті дана саны, жұмыс температурасы, қысым, өнімнің атауы және жуу режимін жіберсеңіз, материалды техникалық тұрғыдан салыстыру оңайырақ болады. Каталогты ural-rti.org каталогынан қарауға, ал нақты марка мен құжаттарды ural-rti.org сайты арқылы нақтылауға болады. Кеңес алу: +7 958 578-05-89, kz@ural-rti.org.

Қорытынды

ГОСТ 17133-83 бойынша тағамдық резеңке таңдау — марканы жаттап алудан әлдеқайда күрделі міндет. Сенімді нәтиже материалдың маркасын, физика-механикалық қасиеттерін, санитариялық құжаттарын, нақты тағамдық ортаны және пайдалану режимін бірге бағалағанда алынады. ПМБ немесе ПМС табақшасын сатып алар алдында партия паспорты мен өніммен жанасуға арналған рұқсаттарды тексеріңіз.