Конвейерлік таспаның тайып кету себептері және ортаға баптау тәсілдері

Конвейерлік таспаның тайып кетуі немесе бір жаққа тұрақты ауытқуы — көмір, кен, цемент, астық, тыңайтқыш және сусымалы материалдарды тасымалдайтын кәсіпорындарда жиі кездесетін ақау. Қазақстан жағдайында мәселе қысқы төмен температурадан, жазғы шаңнан, ылғалдан, ұзын логистикалық желілерден және жабдықтың маусымдық жүктемесінен күрделене түседі. Таспаның шеті конвейер рамасына үйкелсе, бірнеше ауысым ішінде корд қабаты ашылып, апаттық үзілуге дейін баруы мүмкін.

Практикада таспаны ортаға келтіру үшін тек роликті бір жаққа бұру жеткіліксіз. Алдымен ауытқудың себебі анықталады: рама геометриясы, барабан осьтері, роликтердің ластануы, жүктің біркелкі түспеуі, керу күші және таспа қосылысының сапасы тексеріледі. Төменде өндірістік конвейерлерге арналған жүйелі әдістеме берілген.

Таспаның тайып кетуінің негізгі себептері

1. Конвейер рамасының және барабандардың осьтен ауытқуы

Егер жетекші немесе керу барабанының осі конвейердің бойлық осіне перпендикуляр орнатылмаса, таспа барабанның бір шетіне қарай жылжиды. Раманың қисайып кетуі көбіне іргетастың шөгуінен, дірілден, дұрыс емес монтаждан немесе металл конструкцияның шамадан тыс жүктелуінен пайда болады. Барабан мойынтіректерінің саңылауы да таспа жүрісін тұрақсыз етеді.

Диагностика кезінде рама диагональдары, тіректердің биіктігі және барабан осьтерінің параллельдігі өлшенеді. Ұзын конвейерлерде әр 10–20 метр сайын бағыттың ауытқуын лазерлік деңгеймен немесе бақылау сымымен тексерген дұрыс.

2. Роликтердің дұрыс орнатылмауы немесе ластануы

Тірек роликтерінің бір қатарда тұрмауы, көлбеу раманың бұрылуы және ролик мойынтірегінің тұрып қалуы таспаны бүйірге итереді. Кен, саз, тұз, цемент және мұз ролик бетіне жабысып, оның диаметрін өзгертеді. Нәтижесінде таспа бір нүктеде жоғары көтеріліп, келесі нүктеде шетке ауытқиды.

Кептелген роликті реттеу арқылы түзетуге болмайды. Оны ауыстыру қажет. Бос жүрмейтін ролик таспаның төменгі қабатын қыздырып, резеңкенің қажалуын және электр энергиясының шығынын арттырады.

3. Материалдың таспаға орталықтан тыс түсуі

Жүктеу науасының осі таспаның ортасымен сәйкес келмесе, материал бір шетке жиналады. Сусымалы жүк таспаны бүйірге қарай итеріп, әсіресе іске қосу кезінде ауытқуды күшейтеді. Қабылдау торабында бағыттаушы бүйірлік фартук тым қатты қысылса, таспа шеті деформацияланып, тұрақты үйкеліс пайда болады.

Жүктеу аймағында түсіру биіктігін азайту, материал ағынын орталықтандыру және фартук резеңкесінің қысымын біркелкі реттеу қажет. Фартук үшін майға төзімді немесе тозуға төзімді резеңке қоспасы таңдалады; нақты марка тасымалданатын материалға және жұмыс температурасына байланысты анықталады.

4. Таспа қосылысының қисаюы

Вулканизацияланған немесе механикалық қосылыстың осі таспа жиегіне қиғаш түссе, әр айналымда таспа белгілі бір бағытқа тартылады. Қосылыс аймағында қалыңдықтың әркелкілігі, дұрыс тегістелмеген жиек және кордтың зақымдануы да ортадан ауытқуға себеп болады. Қосылыс жасау кезінде таспа ұштарын белгілеу, диагональдарды тексеру және өндірушінің вулканизация режимін сақтау міндетті.

5. Керу күшінің дұрыс таңдалмауы

Тым әлсіз керілген таспа жетекші барабанда сырғанайды, ал шамадан тыс керу таспа кордына, мойынтіректерге және барабан білігіне артық күш түсіреді. Суық мезгілде резеңке қатайып, таспаның серпімділігі өзгереді; жазда жоғары температура әсерінен ұзындығы артуы мүмкін. Сондықтан керу құрылғысын тек бір рет емес, маусымдық тексеру қажет.

Материал мен таспа конструкциясын дұрыс таңдау

Конвейерлік таспаның жұмыс қабілеті оның енімен ғана емес, қаңқасымен, резеңке қоспасымен және жабын қалыңдығымен анықталады. Жалпы өндірістік таспалар үшін резеңке маталы қаңқа, ал жоғары тарту күші қажет ұзын трассалар үшін болат арқанды конструкция қолданылады. Қазақстандағы тау-кен және металлургия кәсіпорындарында таспа таңдау кезінде кеннің түйір өлшемі, абразивтілігі, құлау биіктігі және температурасы ескеріледі.

Таспаның техникалық шарттары мен қабылдау талаптарын таңдағанда ГОСТ 20-85 және нақты өнімге арналған ТУ құжаттары басшылыққа алынады. Резеңке-маталы таспалар үшін беріктік, салыстырмалы ұзару, жабынның қажалуы және қабаттар арасындағы байланыс тексеріледі. Халықаралық жеткізілімдерде ГОСТ ISO 14890 талаптарына сәйкестігі де көрсетілуі мүмкін. Бір кәсіпорын ішінде әртүрлі өндірушінің таспаларын қосар алдында олардың қаңқа түрі, қалыңдығы және вулканизациялық үйлесімділігі тексерілуі керек.

Таспаны ортаға баптаудың дұрыс тәртібі

1. Конвейерді қауіпсіз тоқтату. Электр жетегін ажыратып, іске қосылудан қорғау және энергия көздерін бұғаттау қажет. Жүріп тұрған таспаны қолмен немесе құралмен түзетуге болмайды.
2. Ластануды жою. Барабандарды, роликтерді, тазалағыштарды және жүктеу науасын материал қалдықтарынан тазалаңыз. Қатып қалған кенді металл балғамен таспаға соғып түсіруге болмайды.
3. Бос жүрмейтін роликтерді анықтау. Әр ролик қолмен айналдырылады, шу, люфт немесе үйкеліс байқалса, бөлшек ауыстырылады.
4. Барабан осьтерін тексеру. Жетекші, керу және қайтару барабандары бір-біріне параллель болуы тиіс. Реттеу бұрандалы тіректер арқылы симметриялы орындалады.
5. Тірек роликтерін баптау. Таспа белгілі бір бағытқа ауытқыса, ақау аймағындағы ролик рамасы өте аз бұрышпен реттеледі. Бірден үлкен бұрыш беру таспаның тербелісін күшейтеді.
6. Жүктемесіз сынау. Таспа бірнеше айналым бос жүріп, оның қозғалысы бақыланады. Содан кейін ғана жүктеме біртіндеп беріледі.
7. Жүктемемен қайта тексеру. Материал таспаның ортасына түсіп жатқанын, жиектің фартукке үйкелмейтінін және жетек барабанында сырғанау жоқтығын бақылаңыз.

Тәжірибелік ереже: таспаның ауытқуын ең жақын роликті кездейсоқ бұрумен емес, ауытқу бағыты, жүктеме жағдайы және қосылыс траекториясы бойынша жүйелі диагностикамен түзетіңіз.

Өзін-өзі ортаға келтіретін құрылғыларды қолдану

Ұзын немесе дірілі жоғары конвейерлерде өздігінен орталықтанатын роликтік станциялар орнатылады. Олар таспа бір жаққа ауытқығанда раманы аздап бұрып, таспаны орталыққа қайтарады. Мұндай құрылғыны жетек барабанының орнына қоюға болмайды: ол негізінен таспаның жұмыс тармағында және қайтару тармағында, өндіруші көрсеткен аралықпен орнатылады.

Орталықтандырғыш роликтердің қаптамасы таспа жабынына сәйкес болуы керек. Қатты металл бет таспа жиегін кесуі мүмкін, ал шамадан тыс жұмсақ резеңке материалдың жабысып қалуына және роликтің ластануына әкеледі. Құрылғының айналмалы түйіндері шаңнан қорғалып, жоспарлы майлау картасына сай қызмет көрсетіледі.

Қазақстан кәсіпорындарындағы пайдалану ерекшеліктері

Қарағанды мен Теміртау аймағындағы көмір және металлургия нысандарында абразивті шаң, қысқы аяз және ауыр іске қосу режимі басым. Qarmet кәсіпорындары сияқты металлургиялық өндірістерде таспа таңдау кезінде ыстық агломерат немесе кен температурасы ескеріледі. Батыс Қазақстандағы мұнай-газ нысандарында майға төзімді жабын мен статикалық электрге қойылатын талаптар маңызды; ҚазМұнайГаз жүйесіндегі объектілерде таспа қоспасы тасымалданатын мұнайлы материалға сәйкес болуы тиіс.

Алматы, Астана және Шымкенттегі қойма, цемент және қайта өңдеу желілерінде мәселе көбіне маусымдық ылғалдан, ғимарат ішіндегі шаңнан және жоспарлы тазалаудың жеткіліксіздігінен туындайды. Ашық эстакадаларда қар мен мұз роликтерді тежемеуі үшін қоршау, тазалау жүйесі және су ағызу шешімдері қарастырылады. Қосалқы таспаны қоймада күн сәулесінен, озон көздерінен және майдан алыс, тік тұрғызбай, өндіруші талаптарына сай сақтау керек.

Қызмет көрсету және ақаудың алдын алу

• Әр ауысымда таспа жиегін, қосылысын, барабанды және тазалағыштарды көзбен тексеріңіз.
• Аптасына кемінде бір рет роликтердің айналуын, бекітпелерін және таспаның орташа жүрісін бақылаңыз.
• Ай сайын рама геометриясын, барабан осьтерін, керу құрылғысын және жетек барабанының қаптамасын тексеріңіз.
• Таспа жиегі қажалса, ақау себебін жоймай тұрып жиекті кесіп тастауға немесе уақытша желімдеуге болмайды.
• Қосылыс жөндеуін таспа түріне сәйкес вулканизациялау картасы бар мамандандырылған бригада орындауы тиіс.

Таспа өлшемін, резеңке маркасын, корд түрін немесе дайын РТИ шешімін таңдауға кеңес қажет болса, каталогты https://ural-rti.org/catalog/ мекенжайынан қараңыз. Техникалық сұрақтарды ural-rti.org сайты арқылы, +7 958 578-05-89 телефоны немесе kz@ural-rti.org электрондық поштасы арқылы жолдауға болады.

Қорытынды

Конвейерлік таспаның тайып кетуі көбіне бір ғана бөлшектің ақауы емес, рама геометриясы, роликтер, жүктеу торабы, керу және таспа қосылысының өзара әсерінен туындайды. Алдымен қауіпсіздікті қамтамасыз етіп, ақаудың нақты орнын анықтау, содан кейін ғана роликтерді немесе барабандарды аз мөлшерде реттеу керек. Дұрыс таңдалған резеңке қоспасы, сапалы вулканизацияланған қосылыс және тұрақты техникалық қызмет көрсету Қазақстанның суық, шаңды әрі ауыр өндірістік жағдайында таспаның қызмет мерзімін едәуір ұзартады.