Генератор белдігінің ысқыруы автомобильдерде, дизель-генераторларда, компрессорларда және өндірістік жетектерде жиі кездеседі. Дыбыс қозғалтқыш іске қосылғанда, жүктеме қосылғанда немесе жаңбырлы әрі суық ауа райында күшейсе, белдік пен шкив арасындағы ілінісу жеткіліксіз болуы ықтимал. Қазақстан жағдайында бұл мәселе қысқы төмен температурадан, жазғы шаңнан, майлы ортадан және қосалқы бөлшектерді ұзақ логистикамен жеткізуден кейін жиі байқалады.
Алайда белдікті бірден қатайту дұрыс шешім емес. Артық керілу генератордың немесе жетек білігінің мойынтіректерін қыздырып, сорғы мен кергіш роликтің қызмет мерзімін қысқартады. Сондықтан алдымен дыбыстың нақты себебін анықтап, содан кейін ғана реттеу немесе ауыстыру қажет.
Ысқырықтың негізгі себептері
Белдіктің жеткіліксіз керілуі
Ең кең таралған себеп — белдіктің жұмыс кезінде шкив ойығында сырғанауы. Генераторға электр жүктемесі қосылғанда, мысалы фара, жылытқыш немесе компрессор іске қосылғанда, айналуға қарсылық артады. Егер керілу аз болса, белдік шкивті толық ілестірмей, қысқа әрі өткір ысқырық шығарады.
Классикалық клинді белдіктер үшін керілу мөлшері нақты профильге, осьаралық қашықтыққа және өндірушінің нұсқаулығына сәйкес анықталады. Жалпы тәжірибеде 10 кгс шамасындағы күшпен басқандағы иілу көбіне 8–15 мм аралығында болады, бірақ бұл әмбебап норма емес. Дәл мәнді жабдық паспорты немесе өндірушінің техникалық құжаты бойынша тексеру керек.
Белдіктің шамадан тыс керілуі
Белдік тым қатты тартылса, ысқырық уақытша жоғалуы мүмкін, бірақ бұл ақауды жоймайды. Артық радиалды күш генератор мойынтірегіне, су сорғысына, кергішке және білікке түседі. Нәтижесінде гуіл, қызу, люфт және белдіктің бүйір қабырғаларының тез қажалуы пайда болады.
Шкивтердің үйлеспеуі немесе тозуы
Бір шкив екіншісіне қатысты қисайса, белдік ойықтың түбімен немесе бір бүйірімен ғана жанасады. Бұған генератор кронштейнінің майысуы, бос бекітпе, білік люфті немесе шкивтің соғуы себеп болуы мүмкін. Ойықтары жылтырланып кеткен, жиегі өткір немесе тот басқан шкив жаңа белдікті де тез істен шығарады.
Май, антифриз, су және шаң
Майланған белдік серпімділігін жоғалтып, шкивте сырғанайды. Антифриз резеңке қоспасының құрылымын бұзып, бетінің ісінуіне әкелуі мүмкін. Су тигеннен кейінгі қысқа ысқырық кейде қалыпты құбылыс, бірақ дыбыс құрғақ жағдайда да қайталанса, керілу мен туралануды тексеру қажет. Алматы, Астана, Қарағанды және Шымкенттегі шаңды немесе температурасы құбылмалы ортада белдік қаптамасына абразивті бөлшектер жиналады.
Белдіктің дұрыс таңдалмауы және қартаюы
Профиль, ұзындық немесе тіс қадамы сәйкес келмеген жағдайда белдік шкивке толық отырмайды. Клинді белдікте бүйір қабырғалар жұмыс беті болып саналады, сондықтан ойық түбіне тиіп тұруы — дұрыс белгі емес. Көпарналы поликлинді белдікте бір арнаның үзілуі немесе қабырғаның қажалуы айналу тұрақтылығын бұзады.
Материалы да маңызды. EPDM негізіндегі белдіктер озонға, ультракүлгін сәулеге және температура ауытқуына төзімді; олар қазіргі автомобильдердің көпарналы жетектерінде кең қолданылады. CR, яғни хлоропрен каучугі, динамикалық жүктемеге төзімді. NBR майға төзімділігімен ерекшеленеді, бірақ озон мен ауа райының әсеріне EPDM-мен салыстырғанда әлсіз болуы мүмкін.
Белдік түрлері мен материалдарын салыстыру
| Белдік түрі | Негізгі материал | Қолданылатын орын | Назар аударатын фактор |
|---|---|---|---|
| Клинді V-белдік | CR, EPDM, NBR қоспалары | Ескі үлгідегі генераторлар, сорғылар, станоктар | Профиль, ұзындық және осьаралық қашықтық |
| Поликлинді белдік | Көбіне EPDM немесе CR | Автомобильдің генератор, кондиционер және руль күшейткіш жетегі | Арна саны, ұзындығы, кергіш ролик күйі |
| Тісті синхронды белдік | CR немесе HNBR, шыныталшықты корд | Газ тарату механизмі және дәл синхронды жетектер | Тіс қадамы, ені, керілуі; майдан қорғау |
| Жоғары температуралы өндірістік белдік | Арнайы резеңке қоспасы, полиэфир немесе арамид корд | Компрессорлар, сорғылар, технологиялық желілер | Температура, жылдамдық, химиялық орта |
Клинді белдіктердің негізгі өлшемдері мен техникалық талаптары ГОСТ 1284.1-89, ГОСТ 1284.2-89 және ГОСТ 1284.3-89 құжаттарында қарастырылады. Тісті белдіктер үшін тиісті өнім стандарты, өндірушінің ТУ-ы және жабдық паспорты басшылыққа алынады. Қазақстанда сатып алу кезінде ГОСТ немесе ҚР СТ сәйкестігімен қатар, нақты жетектің есептік жүктемесі мен климаттық орындауын тексеру қажет.
Белдікті тек дыбысына қарап қатайтпаңыз: алдымен шкивтердің бір осьтілігін, мойынтірек люфін және белдік бетінің ластануын тексеріңіз. Ысқырықты жасыру емес, оның себебін жою — сенімді жөндеудің негізгі қағидасы.
Арзан сату 
Асботехникалық бұйымдар 
Жеңдер мен шлангілер 
Жетек белдіктері 
Жоғары қысымды жеңдер 
Инженерлік пластиктер 
Конвейер таспалары 
Қосылыстар мен қысқыштар 
Мойынтіректер 
Резеңке жабындар 
Резеңке қоспалары мен желімдер 
Сақиналар мен манжеттер 
Техникалық пластиналар 
Шнурлар мен профильдер Ақауды қалай дұрыс анықтауға болады
- Қозғалтқышты тоқтатып, қауіпсіздікті қамтамасыз етіңіз. Қорғаныс қақпағын алмай тұрып айналмалы бөлшектердің толық тоқтағанын күтіңіз.
- Көзбен тексеріңіз. Жарық, жыртылу, қабаттың ажырауы, жылтырлану, май іздері және бүйір қажалуы бар-жоғын қараңыз.
- Шкивтерді тексеріңіз. Түзу сызғыш немесе лазерлік туралау құралы арқылы олардың бір жазықтықта орналасуын бақылаңыз.
- Керілуін өлшеңіз. Арнайы динамометр қолданған дұрыс. Қолмен басу тек алдын ала бағалау береді.
- Мойынтіректерді тыңдаңыз. Белдікті босатқаннан кейін генератор, ролик немесе сорғы білігін қолмен айналдырып, бөгде дыбыс пен тұтылуды тексеріңіз.
- Жүктемемен сынаңыз. Электр тұтынушылары қосылған кездегі кернеу мен дыбыстың өзгерісін бақылаңыз. Аккумулятор кернеуі мен зарядтау жүйесі де тексерілуі тиіс.
Ысқырықты жою тәртібі
Егер белдік бүтін, өлшемі дұрыс, ал шкивтер бір осьте болса, керілуін өндіруші көрсеткен мәнге келтіріңіз. Автоматты кергіш бар жүйеде оның серіппесі, демпфері және ролик мойынтірегі тексеріледі. Қолдан жасалған қосымша кергіш орнату ұсынылмайды, себебі ол білікке түсетін күшті есепсіз арттырады.
Май немесе антифриз тиген белдікті жай ғана сүртіп қайта пайдалану қауіпті. Резеңке қоспасы ісінсе, жұмсарса немесе беті жылтырланса, белдік ауыстырылады. Шкивті еріткішпен тазалағаннан кейін оның ойықтары мен геометриясы өлшенеді. Белдікке сабын, май, силикон немесе арнайы емес аэрозоль жағуға болмайды: мұндай әдістер дыбысты уақытша ғана басып, сырғанауды және қызуды күшейтуі мүмкін.
Жаңа белдік орнатқанда шкивтерді де тексеріңіз. Бір жүйеде жұмыс істейтін бірнеше V-белдік болса, оларды бір жинақ ретінде ауыстырған жөн. Әртүрлі өндірушінің немесе әртүрлі ұзындықтағы белдіктерін араластыру жүктеменің біркелкі бөлінбеуіне әкеледі.
Қазақстан кәсіпорындарындағы пайдалану ерекшеліктері
Мұнай-газ нысандарында, соның ішінде ҚазМұнайГаз жүйесіндегі қосалқы агрегаттарда, белдік май тұманына, температураның жоғарылауына және үздіксіз жұмысқа ұшырайды. Металлургиялық кәсіпорындарда, бұрынғы АрселорМиттал Теміртау өндірістік алаңдарында және қазіргі Qarmet нысандарындағыдай шаң мен қызу әсері маңызды фактор болып табылады. Алматы мен Шымкенттегі шаңды ортада сүзгі және қорғаныс қақпағының тазалығы, Астана мен Қарағандыда қысқы іске қосу кезіндегі резеңке серпімділігі ескерілуі керек.
Қоймада белдіктерді күн сәулесінен, озон көздерінен, майдан және қыздыру құралдарынан алыс сақтаңыз. Ұсынылатын орта әдетте салқын, құрғақ және желдетілетін орын; белдікті қатты бүктеуге немесе еденге қысыммен жинауға болмайды. Ұзақ логистика жағдайында өнімнің шығарылған күнін, таңбалануын және қаптамасының бүтіндігін тексеру маңызды.
Қай кезде маманға жүгіну керек
Белдік ауыстырылғаннан кейін де дыбыс сақталса, шкив соғуы байқалса, генератор қызса, зарядтау кернеуі тұрақсызданса немесе белдік бірнеше күн ішінде қайта қажалса, жетекті толық диагностикалау қажет. Белдік өлшемін фотосуретпен ғана анықтау қате болуы мүмкін: профиль таңбасы, ұзындығы, арна саны және нақты жұмыс жағдайы керек.
Резеңке-техникалық бұйымдарды, жетек белдіктерін және арнайы орындаудағы өнімдерді таңдау бойынша каталогты қараңыз. Өлшем, материал, орта және жүктеме бойынша кеңес алу үшін ural-rti.org сайтына кіріңіз немесе +7 958 578-05-89 нөміріне хабарласыңыз. Электрондық пошта: kz@ural-rti.org.
Генератор белдігі су тигенде неге ысқырады?
Су белдік пен шкив арасындағы үйкелісті уақытша азайтады. Егер дыбыс бірнеше секундтан кейін жоғалса, белдіктің беті немесе шкив ойығы жылтырланған болуы мүмкін. Дыбыс қайталана берсе, керілуін, туралануын және белдіктің тозуын тексеріңіз. Белдікке май немесе аэрозоль жағу мәселені шешпейді.
Ысқырықты тоқтату үшін генератор белдігін қаттырақ тартуға бола ма?
Тек өндіруші көрсеткен шекте реттеуге болады. Артық керілу генератор, су сорғысы және кергіш ролик мойынтіректеріне қосымша күш түсіреді. Дұрыс тәсіл — динамометрмен керілуін өлшеп, шкивтердің бір осьтілігін және белдік өлшемін бірге тексеру.
Белдіктің өлшемін ескі бұйымның сыртқы ұзындығымен таңдауға бола ма?
Бұл сенімді әдіс емес. Клинді белдікте профиль мен есептік ұзындық, поликлинді белдікте арна саны мен жұмыс ұзындығы, ал тісті белдікте тіс қадамы мен ені маңызды. Таңбалауды, жабдық паспортын және шкив параметрлерін салыстыру қажет.
Май тиген жетек белдігін тазалап, қайта пайдалануға бола ма?
Егер май аз мөлшерде ғана сыртқы бетке тиген болса, ластану көзін жойып, өндіруші ұсынған әдіспен бағалауға болады. Бірақ белдік ісінсе, жұмсарса, тайғақ болып қалса немесе қабаттары ажыраса, оны ауыстыру қажет. Майлы орта үшін NBR немесе арнайы химиялық төзімді қоспа таңдалады.
Қазақстанның суық климатында белдік таңдағанда нені ескеру керек?
Астана, Қарағанды және солтүстік өңірлерде төмен температурадағы иілгіштік маңызды. EPDM және арнайы суыққа төзімді CR қоспалары ауа райы мен озон әсеріне жақсы төтеп береді. Дегенмен нақты таңдау температура диапазонына, айналу жылдамдығына, жүктемеге және өндірушінің техникалық құжатына сүйенуі керек.
Кеңес немесе есептеу қажет пе?
Сұраныс жіберіңіз — технолог есептеу дайындап, қажетті өнімді таңдап береді