ГОСТ 9833-73 сақиналары — цилиндрлік және фланецті қосылыстарды тығыздауға арналған дөңгелек қималы эластомерлік сақиналар. Өнеркәсіпте олар көбіне O-ring деп аталады. Мұндай бұйымдар сорғыларда, гидроцилиндрлерде, арматурада, компрессорларда, мұнай-газ жабдықтарында және технологиялық құбыр желілерінде қолданылады.
Қазақстан кәсіпорындарында сақинаны тек өлшеміне қарап таңдау дұрыс емес. Жұмыс қысымы, температура, орта құрамы, біліктің қозғалысы, монтаж жағдайы және сақтау мерзімі бірге бағалануы керек. Қате таңдалған эластомер қысқа уақытта ісініп, қатайып немесе қысым әсерінен саңылауға сығылып кетуі мүмкін.
ГОСТ 9833-73 стандарты нені реттейді
ГОСТ 9833-73 дөңгелек қималы резеңке тығыздағыш сақиналардың номиналды өлшемдерін және қолдану принциптерін белгілейді. Негізгі өлшемдер — сақинаның ішкі диаметрі және қимасының диаметрі. Жабдық сызбасында бұл параметрлер әдетте d1 × d2 түрінде көрсетіледі, мұнда d1 — ішкі диаметр, d2 — қима диаметрі.
Стандарттың атауы материалды автоматты түрде анықтамайды. Бір өлшемдегі сақина әртүрлі резеңке қоспасынан өндірілуі мүмкін. Сондықтан сатып алу құжатында ГОСТ 9833-73 өлшемдерімен бірге резеңке тобы, қаттылығы, жұмыс ортасы және температура диапазоны көрсетілуі қажет.
Инженерлік ереже: сақинаның өлшемі сәйкес болғанымен, резеңке маркасы жұмыс ортасына сай келмесе, тығыздағыштың қызмет мерзімі бірнеше ауысымға дейін қысқаруы мүмкін.
Сақина жасалатын негізгі материалдар
Қазақстандағы мұнай-газ, тау-кен, металлургия және энергетика кәсіпорындары үшін материал таңдауы ерекше маңызды. Алматы мен Шымкенттегі жылы климаттан бөлек, Қарағанды, Павлодар және Астана өңірлеріндегі төмен температура, шаң, діріл және ашық алаңда сақтау факторлары ескеріледі.
| Материал | Типтік жұмыс ортасы | Артықшылығы | Шектеуі |
|---|---|---|---|
| NBR, нитрил-бутадиен каучугі | Минералды май, дизель отыны, гидравликалық сұйықтық | Тозуға төзімді, бағасы қолжетімді | Озонға, күн сәулесіне және кейбір химикаттарға төзімділігі шектеулі |
| FKM, фторкаучук | Мұнай өнімдері, жоғары температура, агрессивті сұйықтықтар | Жылуға және химиялық әсерге төзімді | Төмен температурада серпімділігі төмендеуі мүмкін, бағасы жоғары |
| EPDM, этилен-пропилен каучугі | Ыстық су, бу, гликоль, ауа райы әсері | Озонға, ультракүлгінге және ыстық суға жақсы төзімді | Минералды майлармен және мұнай өнімдерімен үйлеспейді |
| VMQ, силикон каучугі | Температурасы кең диапазонды ауа, су және арнайы жүйелер | Суықта икемділігін сақтайды, температураға төзімді | Жыртылу және қажалу төзімділігі төменірек |
| HNBR, гидрленген нитрил | Жоғары қысымды мұнай-газ жабдығы, ыстық май | Жылуға, озонға және динамикалық жүктемеге төзімді | Арнайы өндіріс қажет, құны жоғары |
Қазақстан жағдайында аналогты қалай таңдауға болады
Кейбір жабдықта түпнұсқа сақинаның орнына ГОСТ 9833-73 аналогы, ISO 3601 немесе AS568 жүйесіндегі O-ring ұсынылады. Аналогты тек сыртқы ұқсастығына қарап алмастыруға болмайды: өлшемдік қатар, қима диаметрі, рұқсат өрісі және материал қаттылығы салыстырылады.
ISO 3601 және AS568 жүйелері
ISO 3601 — халықаралық O-ring өлшемдері мен сапасына қатысты кең таралған жүйе. AS568 көбіне АҚШ жабдықтарында қолданылатын өлшемдік қатарды сипаттайды. Кейбір позициялар ГОСТ 9833-73 өлшемдерімен жақын болуы мүмкін, бірақ толық сәйкестік әрдайым бола бермейді. Жобалық құжаттамада ішкі диаметр, қима, қаттылық және нақты рұқсаттар тексерілуі тиіс.
ТУ бойынша жасалған бұйымдар
Арнайы температура, қысым немесе химиялық орта үшін сақина кәсіпорынның техникалық шарттары бойынша өндіріледі. Мұндай жағдайда өндірушіден резеңке қоспасының маркасы, қаттылығы, созылу беріктігі, салыстырмалы ұзаруы және қалдық деформациясы көрсетілген паспорт сұралады. Кемінде өндірістік бақылау хаттамасы және материал сәйкестік құжаты болуы қажет.
Өлшемді және қаттылықты таңдау
Сақина ойыққа орнатылғанда қима радиалды немесе осьтік бағытта біркелкі қысылуы керек. Статикалық қосылыстарда әдетте 10–25% аралығындағы қысу қолданылады, ал динамикалық тораптарда қысу шамасы төменірек таңдалып, үйкеліс пен қызу ескеріледі. Нақты мән жабдық конструкциясы мен өндіруші нұсқаулығына сәйкес анықталады.
- Сақина ішкі диаметрі білікке немесе төлкеге шамадан тыс керілмей қонуы керек.
- Ойықта өткір жиек, сызат, тот және металл жаңқасы болмауы қажет.
- Құрастыру кезінде минералды майды EPDM сақинасына қолдануға болмайды.
- Кесу қаупін азайту үшін ойықтың кіреберісіне фаска жасалып, монтаждық майлау пайдаланылады.
- Жоғары қысымды гидравликада саңылау өлшемі мен қажет болса тірек сақинасы тексеріледі.
Қаттылық көбіне Shore A шкаласымен белгіленеді. 70 Shore A — әмбебап қолдануға жақын нұсқа, 80–90 Shore A — жоғары қысым мен саңылау қаупі бар тораптарға тиімді болуы мүмкін. Алайда қатты сақина әрқашан жақсы деген түсінік қате: төмен температурада немесе бет кедір-бұдырлығы жоғары болғанда тым қатты материалдың герметикалығы нашарлауы мүмкін.
Арзан сату 
Асботехникалық бұйымдар 
Жеңдер мен шлангілер 
Жетек белдіктері 
Жоғары қысымды жеңдер 
Инженерлік пластиктер 
Конвейер таспалары 
Қосылыстар мен қысқыштар 
Мойынтіректер 
Резеңке жабындар 
Резеңке қоспалары мен желімдер 
Сақиналар мен манжеттер 
Техникалық пластиналар 
Шнурлар мен профильдер Қолдану салалары және практикалық мысалдар
Мұнай-газ саласында, соның ішінде ҚазМұнайГаз жүйесіндегі мердігерлік және сервистік кәсіпорындарда, сақиналар мұнай эмульсиясы, дизель отыны, гидравликалық май және газ конденсатымен жанасуы мүмкін. Мұнда NBR немесе FKM таңдау температура мен орта құрамына байланысты жасалады.
Qarmet кәсіпорындары, тау-кен комбинаттары және металлургиялық зауыттарда сақина шаңды ортада, діріл кезінде және ыстық агрегаттар маңында жұмыс істейді. Павлодар мен Өскемендегі энергетикалық жабдықтарда ыстық су, бу және гликоль қолданылса, EPDM жиі тиімді болады. Ал ашық қоймада сақталатын қосалқы бөлшектер үшін озон мен ультракүлгінге төзімді материал қажет.
Астана, Қарағанды және солтүстік өңірлерде қысқы іске қосу кезінде температураның күрт төмендеуі ескеріледі. NBR сақинасы төмен температурада қатайса, VMQ немесе төмен температураға бейімделген арнайы қоспа таңдалуы мүмкін. Бұл шешім жабдықтың нақты жұмыс режимімен расталуы керек.
Сақтау, тасымалдау және қабылдау бақылауы
Резеңке сақиналарды күн сәулесінен, озон көздерінен, электр қозғалтқыштарынан, майдан және химиялық реагенттерден алыс сақтау қажет. Ұсынылатын жағдай — құрғақ бөлме, тікелей жарықсыз орта және температураның күрт ауытқуынсыз сақтау. Сақинаны сымға іліп қою, созылған күйде ұстау немесе ауыр бөлшектердің астына орналастыру деформацияға әкеледі.
- Қаптамадағы өлшемді, материал маркасын және партия нөмірін салыстырыңыз.
- Бетінде жарықшақ, көпіршік, кесік, жабысу және айқын деформация жоқ екенін тексеріңіз.
- Сақинаны өлшеу кезінде оны созбаңыз және қысыммен қыспаңыз.
- Күмәнді партияны монтаждамай, зертханалық немесе өндіруші бақылауына жіберіңіз.
Тапсырыс беру үшін қандай деректер қажет
Сақинаға сұраныс жібергенде ГОСТ 9833-73 нөмірін, өлшемін, резеңке маркасын, қаттылығын, жұмыс ортасын, қысымын және температурасын көрсетіңіз. Егер ескі бөлшек үлгі ретінде берілсе, оның өлшемі ғана жеткіліксіз: жабдық моделі мен қолдану саласын да жазыңыз.
ГОСТ 9833-73 сақиналары мен аналогтарын каталогтан қарап, техникалық кеңес алу үшін ural-rti.org сайтына кіріңіз. Қазақстан бойынша сұрақтар қабылданады: +7 958 578-05-89, kz@ural-rti.org. Арнайы өлшем, материал немесе партиялық жеткізу қажет болса, өтінімде жұмыс шарттарын толық көрсетіңіз.
ГОСТ 9833-73 сақинасын ISO 3601 аналогына тікелей ауыстыруға бола ма?
Тікелей ауыстыру тек өлшемдері, қима диаметрі, рұқсаттары, қаттылығы және материалы толық сәйкес келген жағдайда мүмкін. ISO 3601 және ГОСТ 9833-73 қатарларындағы жақын өлшемдер сырттай бірдей көрінгенімен, ойықтағы қысу мен саңылау әртүрлі болуы ықтимал. Сондықтан ауыстыру алдында жабдық сызбасын, өндіруші каталогын және нақты жұмыс ортасын тексеру қажет.
Қазақстандағы суық климат үшін қандай резеңке сақина таңдалады?
Төмен температурада материалдың әйнектену температурасы мен серпімділігі маңызды. Қарағанды, Астана немесе солтүстік өңірлердегі ашық жабдық үшін стандартты NBR орнына төмен температураға бейімделген NBR, VMQ немесе арнайы HNBR қоспасы қарастырылуы мүмкін. Нақты таңдау іске қосу температурасына, май түріне және қысымға байланысты жасалады.
NBR сақинасын EPDM сақинасына ауыстыруға бола ма?
Бұл материалдар бір-бірінің әмбебап баламасы емес. NBR минералды майлар мен дизель отынына жақсы төзеді, ал EPDM ыстық суға, буға, гликольге, озонға және ауа райына тиімді. EPDM мұнай өнімдерімен жанасқанда ісінуі немесе механикалық қасиеттерін жоғалтуы мүмкін. Сондықтан орта құрамы анықталмайынша ауыстыруға болмайды.
ГОСТ 9833-73 сақинасының жарамдылығын қабылдау кезінде қалай тексеруге болады?
Алдымен қаптама мен таңбалаудағы өлшем, партия және материал деректері тексеріледі. Содан кейін бетінде жарықшақ, кесік, көпіршік, жабысу және тұрақты деформация бар-жоғы қаралады. Өлшемді сақинаны созбай өлшеу керек. Жауапты гидравликалық немесе газ жүйелерінде құжаттық сәйкестік пен үлгілік зертханалық бақылау талап етіледі.
Жоғары қысымды гидравликаға қандай сақина қажет?
Жоғары қысымда тек сақинаның материалы емес, ойық геометриясы, саңылау, қысу және экструзияға қарсы тірек сақинасының қолданылуы маңызды. Майлы ортада NBR, жоғары температурада FKM немесе динамикалық жүктемесі жоғары жүйелерде HNBR қарастырылуы мүмкін. Жұмыс қысымы мен температурасы көрсетілмей, нақты марканы қауіпсіз таңдауға болмайды.
Кеңес немесе есептеу қажет пе?
Сұраныс жіберіңіз — технолог есептеу дайындап, қажетті өнімді таңдап береді