РВД және фитингтерді қалай дұрыс таңдау керек

РВД — жоғары қысымды жең, ал фитинг — оны гидравликалық жүйеге қосатын ұштық элемент. Дұрыс таңдалмаған жинақ майдың ағуына, қысым жоғалуына, шлангтың жарылуына және өндірістің тоқтауына әкеледі. Қазақстан кәсіпорындарында — мұнай-газ нысандарында, тау-кен техникасында, металлургияда, Алматы, Астана және Шымкент зауыттарында — РВД қысқы аяздан жазғы ыстыққа дейін әртүрлі жағдайда жұмыс істейді.

Сондықтан тапсырыс берген кезде тек «1/2 дюймдік РВД керек» деу жеткіліксіз. Инженер фитингтің қосылу түрін, нақты жұмыс қысымын, импульстік жүктемені, майысу радиусын, шлангтың ішкі диаметрін және жұмыс ортасының химиялық қасиетін анықтауы тиіс.

РВД таңдаудың негізгі техникалық параметрлері

1. Жұмыс қысымы және қауіпсіздік қоры

Алдымен жүйенің номиналды қысымы анықталады. РВД таңдау кезінде сорғының паспортындағы қысым ғана емес, іске қосу кезіндегі қысым соққысы мен гидравликалық импульстер де есепке алынады. Шлангтың жұмыс қысымы жүйедегі ең жоғары тұрақты қысымнан төмен болмауы керек.

Практикада жұмыс қысымына кемінде 20–30% қор қалдырған жөн. Егер гидрожүйеде қысым соққысы жиі пайда болса, 1,5 есеге дейінгі қор қарастырылады. РВД-нің жарылу қысымы жұмыс қысымынан бірнеше есе жоғары болғанымен, оны тұрақты пайдалану режимі ретінде қабылдауға болмайды.

РВД-ні таңдау ережесі: шлангтың номиналды қысымы жүйенің ең жоғары нақты қысымынан жоғары болуы тиіс, ал фитинг пен адаптердің қысым класы РВД-ден төмен болмауы керек.

2. Ішкі диаметр және ағын жылдамдығы

Диаметр дұрыс таңдалмаса, жүйеде қысым жоғалады, май қызады және сорғыға артық жүктеме түседі. Ішкі диаметрді анықтауда сұйықтықтың көлемдік шығыны мен рұқсат етілген ағын жылдамдығы қолданылады. Жоғары қысымды желілерде әдетте 3–5 м/с, қайтарым желілерінде 2–3 м/с, сору желілерінде 0,5–1,5 м/с аралығы қарастырылады.

Мысалы, 40 л/мин шығыны бар желіге тым жіңішке DN10 шланг қойылса, қысым жоғалуы мен қызу артады. Мұндай жағдайда DN16 немесе DN19 өлшемін гидравликалық есеппен салыстыру қажет. Нақты өлшемді өндірушінің номограммасы немесе есептік бағдарламасы арқылы растаған дұрыс.

3. Температура және жұмыс ортасы

РВД таңдау кезінде майдың, эмульсияның, судың, ауаның немесе химиялық ерітіндінің түрі көрсетіледі. Мұнай негізіндегі гидравликалық майлар үшін көбіне NBR каучугі пайдаланылады. Озонға, ультракүлгін сәулеге және ыстық суға төзімділік қажет болса, EPDM қолайлы, бірақ ол минералды майлармен үйлеспейді. Жоғары температура мен агрессивті ортада FKM, ал өте таза немесе химиялық тұрақты желілерде ішкі қабаты PTFE қолданылған шланг таңдалады. Сыртқы қабатта көбіне CR немесе тозуға төзімді синтетикалық резеңке пайдаланылады.

РВД конструкциясы және арматура түрлері

Жоғары қысымды шланг ішкі герметикалық қабаттан, беріктендіргіш қабаттан және сыртқы қорғаныс қабатынан тұрады. Беріктендіру түріне қарай тоқыма қабатты, бір немесе екі металл оплеткалы, спиральды сымды РВД болады.

• Бір металл оплетка — орташа қысымды гидравликалық желілерге;
• Екі металл оплетка — экскаватор, тиегіш және өндірістік гидравликаға;
• Сымды спираль — өте жоғары қысымға және қайталанатын импульстерге;
• Тоқыма күшейткіш — төмен қысымды май, ауа немесе су желілеріне.

Қазақстандағы карьерлік самосвалдарда, бұрғылау қондырғыларында және металлургиялық жабдықта сыртқы қабаттың абразивке төзімділігі ерекше маңызды. Шланг металл конструкцияға үйкелсе, қорғаныс қабығы жыртылып, оплетка коррозияға ұшырайды. Мұндай нүктелерде қорғаныс жеңі, спиральды қаптама немесе арнайы abrasion-resistant қабат қолдану керек.

Фитингті қалай таңдау керек

Қосылу стандарты және бұранда

Фитинг таңдағанда тек номиналды диаметрді емес, бұранда стандартын да тексеріңіз. Қазақстанда метрлік DIN, BSP, JIC, ORFS, SAE және кейбір Ресей техникасында қолданылатын ГОСТ қосылымдары кездеседі. Бірдей сыртқы өлшемді бұрандалар қадамы мен бұрышына байланысты өзара үйлеспеуі мүмкін.

Фитингтің негізгі түрлері: түзу, 45° және 90° бұрышты, тройник, крестовина, өтпелі адаптер, фланецті және тез ажыратылатын муфта. Қозғалмалы тораптарда бұрышты фитинг шлангтың қатты иілуін азайтады. Дегенмен фитингті шлангты бұрып орналастырудың орнына қолдануға болмайды: дұрыс емес монтаж бұралу кернеуін көбейтеді.

Стандарттар мен құжаттар

РВД-ні қабылдағанда өндіруші таңбасы, ішкі диаметрі, жұмыс қысымы, өндірілген күні және стандартқа сәйкестігі тексеріледі. Тәжірибеде ГОСТ 18698-79, ГОСТ 25452-90, сондай-ақ ISO 18752, EN 853 және EN 856 талаптарына сәйкес өнімдер кездеседі. Нақты қолдану саласына қарай өндірушінің ТУ, паспорт, сынақ хаттамасы және ЕАЭО сәйкестік құжаттары сұралады. Құбыр арматурасы мен жабдық паспорты талап етсе, ҚР СТ немесе кәсіпорынның ішкі техникалық регламенттері де ескеріледі.

Монтаждау және пайдалану кезіндегі маңызды ережелер

1. РВД-ні орнатпас бұрын оның ішкі қуысына бөгде бөлшек түспегенін тексеріңіз.
2. Шлангты өз осі бойынша бұрамаңыз; бұралу фитингке және оплеткаға артық күш түсіреді.
3. Минималды майысу радиусын өндіруші каталогынан алыңыз. Радиус нормадан азайса, шлангтың қызмет мерзімі қысқарады.
4. РВД-ні қысым астында өлшемін тексеру үшін қолмен ұстамаңыз. Жіңішке ағын теріні тесіп, майды тінге енгізуі мүмкін.
5. Фитинг гайкасын шамадан тыс қатайтпаңыз. Тығыздау моменті бұранда түріне және өндіруші талабына сәйкес болуы керек.
6. Шлангты ыстық коллектордан, өткір жиектен, дәнекерлеу ұшқынынан және химиялық әсерден қорғаңыз.

Қысқы жағдайда, әсіресе Қарағанды, Павлодар, Қостанай және Ақмола облыстарында, төмен температурада резеңке қатаяды. Жабдықты бірден толық қысымға шығармай, бірнеше минут баяу қыздырған жөн. Алматы мен Шымкенттегі шаңды және ыстық ортада сыртқы қабаттың абразивке, озонға және ультракүлгінге төзімділігі маңызды.

РВД-ні ауыстыру мерзімі және ақау белгілері

РВД-нің белгіленген әмбебап қызмет мерзімі жоқ: ол қысым цикліне, температураға, май түріне, монтаж сапасына және жұмыс жағдайына тәуелді. Қабықтың көпіршіктенуі, жарықшақ, май ағуы, оплетканың көрінуі, фитинг маңындағы майысу және түстің өзгеруі — ауыстыруға негіз.

Жоспарлы техникалық қызмет кезінде барлық РВД-лерді визуалды тексеріп, маңызды желілердің ауыстыру тарихын жүргізіңіз. Мұнай-газ, тау-кен және металлургиялық кәсіпорындарда шлангты оның істен шығуын күтпей, регламент бойынша алдын ала ауыстыру өндірістік тәуекелді азайтады.

Тапсырыс беруге арналған қысқа техникалық сауалнама

• РВД ұзындығы және ішкі диаметрі;
• ең жоғары жұмыс қысымы және температурасы;
• тасымалданатын сұйықтықтың нақты атауы;
• шлангтың бір немесе екі оплеткалы түрі;
• екі жақтағы фитинг түрі, бұрандасы және бұрылу бұрышы;
• жұмыс ортасы: ашық алаң, карьер, цех немесе мұнай-газ нысаны;
• қажет болса, сызба, ескі үлгі немесе фотосурет.

РВД және фитингтер бойынша өлшемді нақтылау, балама материал таңдау немесе партиялық жеткізу қажет болса, каталогты ural-rti.org/catalog/ сайтынан қараңыз. Техникалық кеңес алу үшін +7 958 578-05-89 нөміріне қоңырау шалуға немесе kz@ural-rti.org электрондық поштасына жазыңыз. Байланыс ақпараты: https://ural-rti.org/.