Гараж жағдайында техпластинаны тығыздағыштарға дұрыс кесу әдісі

Техпластинадан тығыздағыш кесу сырттай қарағанда қарапайым жұмыс болып көрінеді. Алайда фланец өлшемінің бірнеше миллиметрге қате түсуі сорғыда, компрессорда, гидравликалық жүйеде немесе құбыр арматурасында ағып кетуге әкелуі мүмкін. Қазақстанның суық қысы, жазғы ыстығы, мұнай өнімдерімен жанасу және шаңды өндірістік орта материалды дұрыс таңдауды талап етеді.

Гараж жағдайында сапалы нәтиже алу үшін үш шарт орындалуы керек: техпластинаның жұмыс ортасына сәйкестігі, шаблонның дәл дайындалуы және кесу жиегінің бүлінбеуі. Техникалық резеңке табақтарды таңдағанда ҚР аумағында қолданылатын ГОСТ талаптары, өндірушінің паспорты және нақты тораптың пайдалану режимі ескеріледі.

Тығыздағышқа арналған техпластинаны қалай таңдау керек

Техпластина маркасы температураға, қысымға және жанасатын ортаға байланысты белгіленеді. Әмбебап материал барлық жағдайда бірдей тиімді болмайды. Мысалы, су жүйесінде жақсы жұмыс істейтін ТМКЩ маркасы бензинмен немесе дизель отынымен жанасатын фланецке жарамсыз болуы мүмкін.

Техникалық резеңке табақтарға қойылатын жалпы талаптар ГОСТ 7338-90 құжатымен байланысты қарастырылады, бірақ қазіргі жеткізілімде материалдың нақты маркасы, қаттылығы, қалыңдығы және жұмыс температурасы өндіруші сертификатымен тексерілуі тиіс. Қазақстандағы мұнай-газ кәсіпорындары, соның ішінде ҚазМұнайГаз жүйесіндегі мердігерлер, көбіне материалдың сәйкестік құжатын және партия нөмірін сұратады.

Инженерлік ереже: тығыздағышты алдымен «өлшемі сәйкес» деп емес, «жұмыс ортасына және қысымға сәйкес» деп таңдаңыз. Қате маркадан жасалған дәл тығыздағыш та ұзақ қызмет етпейді.

Кесу алдында өлшемді дұрыс алу

Ескі тығыздағышты шаблон ретінде қолдану

Ескі бөлшек жыртылмаған және пішіні өзгермеген болса, оны үлгі ретінде пайдалануға болады. Бірақ резеңке уақыт өте келе созылады, қысылып қалады немесе май әсерінен ісінеді. Сондықтан оның сыртқы өлшемін ғана көшірмей, фланецтің нақты жұмыс бетін өлшеңіз.

1. Фланецті кірден, тоттан және ескі герметиктен тазалаңыз.
2. Бекіту тесіктерінің орталық аралығын штангенциркульмен өлшеңіз.
3. Ішкі өтетін саңылаудың диаметрін және сыртқы контурын белгілеңіз.
4. Қағаздан немесе жұқа картоннан шаблон жасаңыз.
5. Шаблонды фланецке қойып, барлық болт тесіктерінің сәйкестігін тексеріңіз.

Шаблонда өлшемді миллиметрмен жазып, оның қай беті жоғары қарайтынын белгілеу пайдалы. Ассиметриялық қақпақтарда тесіктер бірдей көрінгенімен, бұрылып орнатылған жағдайда тығыздағыш арнаға дәл түспеуі мүмкін.

Қысу қорын есептеу

Резеңке тығыздағыш жұмыс кезінде фланецтер арасында қысылуы керек. Тым жұқа материал саңылауды толтырмайды, ал тым қалың материал болттарды шамадан тыс жүктеп, резеңкені ішке қарай ығыстырады. Көптеген гараждық тораптарда 1–3 мм қалыңдықтағы техпластина қолданылады, бірақ нақты мән фланец саңылауына және өндіруші нұсқаулығына байланысты анықталады.

Егер ескі тығыздағыштың шеті ішке қарай сығылып кеткен болса, оның бастапқы контурын емес, фланецтің өлшемін негізге алыңыз. Болт тесігін тым тар кесуге болмайды: әдетте тесік диаметрі болттан аздап үлкен болуы керек, сонда орнату кезінде материал жыртылмайды.

Гаражда қажет құралдар

• өткір алмастырмалы жүзді макет пышағы немесе арнайы резеңке кескіш;
• болат сызғыш, бұрыштық және штангенциркуль;
• маркер немесе ақ түсті белгілеу қарындашы;
• кесуге арналған қалың фанера, полиуретан тақтасы немесе таза ағаш негіз;
• тесіктерге арналған қуыс тескіштер жиынтығы;
• майсыздандырғыш, таза шүберек және қысқыштар.

Кәдімгі қайшы қалың техпластинаның жиегін қысып, қисайтып жіберуі мүмкін. Ал тегістеуіш немесе бұрыштық тегістеу машинасы резеңкені қыздырып, кесу аймағында күйік пен микрожарық қалыптастырады. Мұндай құралды қолдану ұсынылмайды.

Техпластинаны кесудің дұрыс тәртібі

1. Материалды жазық күйге келтіріңіз. Орамнан шыққан табақты бөлме температурасында бірнеше сағат жайып қойыңыз. Суық қоймада сақталған резеңке қатаяды және өлшемі уақытша өзгеруі мүмкін.
2. Шаблонды бекітіңіз. Қағазды екіжақты таспамен немесе қысқышпен ұстатыңыз. Сырғып кеткен шаблон ең жиі кездесетін қателердің бірі.
3. Контурды белгілеңіз. Алдымен сыртқы шеңберді, кейін ішкі саңылауды және болт тесіктерін сызыңыз. Белгі сызығын тым қалың салмаңыз.
4. Сыртқы контурды кесіңіз. Пышақты тік ұстап, бірден толық қалыңдыққа күш түсірмей, бірнеше жеңіл жүріспен кесіңіз. Бұл жыртылуды азайтады.
5. Ішкі саңылауды өңдеңіз. Ұзын тік бөліктерде сызғышты бағыттаушы ретінде пайдаланыңыз. Дөңгелек бөліктерді қысқа, үздіксіз қозғалыспен кескен дұрыс.
6. Болт тесіктерін тесіңіз. Қуыс тескішті резеңке бетіне тік қойып, балғамен бір қалыпты соғыңыз. Тесікті пышақпен ойып жасау оның сопақтануына әкеледі.
7. Жиекті тексеріңіз. Кесілген бетте жыртық, күйген жер, қабаттану немесе өткір шығыңқы бөлік болмауы керек.

Қалыңдығы 5–10 мм табақта пышақты бір рет қатты басу қауіпті: жүз тайып, қолды жарақаттауы немесе контурды бұзуы мүмкін. Қалың материалды бірнеше өткелде кесіңіз. Жүз мұқалған сайын оны ауыстырыңыз.

Монтаж кезіндегі маңызды ережелер

Фланецтің екі беті таза, құрғақ және бір жазықтықта болуы керек. Ескі герметиктің қалдығы немесе металл жаңқасы тығыздағышты тесіп жіберуі мүмкін. Резеңке тығыздағышқа май жағу тек материал паспорты мен торап өндірушісі рұқсат берген жағдайда орындалады. Кейбір ТМКЩ бұйымдары мұнай негізді майлардан ісінеді.

Болттарды бірден соңына дейін қатайтпай, диагональ бойынша бірнеше кезеңде тартыңыз. Кілтпен шамадан тыс күш түсіру техпластинаны жаншып, ішкі саңылауға ығыстырады. Құбыр желілерінде қысым бермес бұрын қосылысты көзбен тексеріп, мүмкін болса төмен қысымды сынақ жүргізіңіз.

Қазақстан жағдайындағы сақтау және пайдалану

Алматы, Астана және Шымкенттегі қоймаларда температура мен ылғалдылық маусым бойынша қатты өзгереді. Техпластинаны күн сәулесінен, электр қозғалтқышының озонынан, қыздырғыштан және май төгілетін аймақтан алыс, көлденең күйде сақтаңыз. Астанадағы төмен қысқы температурада қатқан табақты бірден кесу жиегін үгітіп жібереді; оны алдын ала жылы бөлмеде ұстаңыз.

Теміртау аймағындағы металлургиялық кәсіпорындарда абразив шаңы көп болғандықтан, кесілген жиекті мұқият тексеру қажет. Мұнай базаларында және жөндеу шеберханаларында МБС сияқты майға төзімді материал қолдану орынды. Qarmet, ҚазМұнайГаз жүйесіндегі кәсіпорындар немесе Алматы, Астана, Шымкент зауыттары үшін жеткізілетін өнімде маркасы, қалыңдығы және партия құжаты көрсетілгені дұрыс.

Жиі жіберілетін қателер

• жұмыс ортасын анықтамай, ең арзан техпластинаны таңдау;
• ескі, созылып кеткен тығыздағышты өлшемнің жалғыз үлгісі ретінде пайдалану;
• доғал пышақпен резеңкені жыртып кесу;
• болт тесіктерін белгісіз өлшеммен немесе көзбен жасау;
• фланец бетін тазаламай монтаждау;
• төмен температурада сақталған материалды бірден өңдеу;
• тығыздағышты герметикпен шамадан тыс майлап, оның ішкі арнаға шығып кетуіне жол беру.

Күрделі пішінді, жоғары қысымды немесе қауіпті сұйықтықпен жұмыс істейтін торапқа гаражда кесілген бөлшекті қолдану дұрыс емес. Мұндай жағдайда сызба, материал паспорты және өндірістік бақылауы бар дайын тығыздағыш қажет.

Қорытынды

Гараж жағдайында техпластинадан сапалы тығыздағыш жасауға болады, егер материал маркасы дұрыс таңдалып, шаблон фланец бойынша тексерілсе және кесу бірнеше жеңіл өтумен орындалса. Күмәнді жағдайларда техпластинаның маркасын, қаттылығын, қалыңдығын және температуралық шегін алдын ала нақтылаңыз.

Техникалық резеңке табақтар мен дайын РТИ бұйымдарын каталогтан көруге болады. Материал таңдау немесе арнайы тығыздағыш дайындау бойынша кеңес алу үшін ural-rti.org сайтына кіріңіз, +7 958 578-05-89 нөміріне қоңырау шалыңыз немесе kz@ural-rti.org электрондық поштасына жазыңыз.