Фторопласттан бейстандартты тығыздағышты айналдыру әдісімен қалай жасауға болады

Фторопласттан бейстандартты тығыздағышты айналдыру әдісімен жасау стандартты өлшемдегі сақина қойылмайтын тораптарда тиімді шешім болып саналады. Мұндай бөлшектер сорғы, арматура, гидроцилиндр, жылу алмастырғыш, компрессор және технологиялық құбыр желілерінде қолданылады. Қазақстан кәсіпорындарында жабдықтың импорттық немесе бұрыннан пайдаланылып келе жатқан үлгісі болғандықтан, тығыздағыштың нақты өлшемін сызба бойынша өндіру жиі қажет болады.

Фторопласт, әсіресе Ф-4, химиялық тұрақтылығы, төмен үйкеліс коэффициенті және электр оқшаулағыш қасиетімен ерекшеленеді. Бірақ материалдың суық ағуға бейімділігі бар. Сондықтан тек сыртқы диаметр мен ішкі тесікті өлшеп қою жеткіліксіз: қысым, температура, ортаның құрамы, саңылау және орнату технологиясы да есепке алынуы тиіс.

Айналдыру әдісі қандай жағдайда қолданылады

Айналдыру немесе токарлық өңдеу әдісі фторопласт дайындамасынан сақина тәрізді, цилиндрлік және фасонды тығыздағыштарды алуға мүмкіндік береді. Дайындама ретінде көбіне престелген өзек, құбыр немесе табақ қолданылады. Бөлшек токарлық станокта бекітіліп, сыртқы диаметрі, ішкі диаметрі, биіктігі, ойығы және жұмыс фаскасы бірізді өңделеді.

Бұл тәсілдің негізгі артықшылығы — бейстандартты геометрияны қысқа мерзімде жасау. Бірнеше дана немесе тәжірибелік партия үшін пресс-қалып дайындаудың қажеті жоқ. Әдіс ҚазМұнайГаз жүйесіндегі мұнай-газ жабдықтарына, Қарағанды металлургия кәсіпорындарына, Алматы мен Шымкенттегі сорғы және химиялық өндіріс желілеріне арналған жөндеу бөлшектерін дайындауда ыңғайлы.

Материалды дұрыс таңдау

Фторопласт маркасы жұмыс ортасына және механикалық жүктемеге қарай белгіленеді. Жалпы мақсаттағы Ф-4 көптеген қышқылдар мен сілтілерге төзімді. Егер қысым жоғары, саңылау үлкен немесе үйкеліс режимі ауыр болса, толтырылған композициялар қарастырылады: көміртекті, шыны талшықты немесе графитті фторопласт. Нақты марка өндірушінің техникалық құжатымен расталуы керек.

Ф-4 материалы үшін жұмыс температурасы көп жағдайда шамамен –60-тан +260 °C-қа дейін деп қабылданады, алайда нақты шек қысымға, ортаға және конструкцияға тәуелді. Криогендік немесе жоғары температуралы торапта өндірушінің паспорты мен есептік деректері міндетті түрде тексеріледі.

Сарапшы кеңесі: фторопласт тығыздағышының сенімділігі тек материал маркасымен емес, қысу дәрежесімен және саңылаудың дұрыс таңдалуымен анықталады. Қысым жоғарылаған сайын суық ағуды шектеу үшін тірек сақинасын немесе толтырылған композицияны қарастырған дұрыс.

Өлшемдерді анықтау және сызбаны дайындау

Дайындауды бастамас бұрын тығыздағыш орнатылатын ұяның нақты өлшемдері алынады. Қажетті деректер: сыртқы диаметр, ішкі диаметр, биіктік, ойықтың ені мен тереңдігі, қысым бағыты, білік немесе штоктың қозғалысы және түйісетін беттердің күйі.

1. Торапты өлшеу. Диаметрлерді штангенциркульмен ғана емес, қажет болса микрометрмен және ішкі өлшегішпен тексеру керек. Өлшем бірнеше нүктеде алынып, сопақтық анықталады.
2. Қону түрін белгілеу. Статикалық фланецтік тығыздағыш пен қозғалысты шток тығыздағышының өлшемдік талаптары бірдей емес.
3. Сығылуды есептеу. Фторопласт эластомер емес, сондықтан оның тығыздалуы резеңке сияқты серпімді қалпына келуге негізделмейді. Қысу шамасы конструкцияға және материалдың маркасына сай таңдалады.
4. Саңылауды тексеру. Қысым әсерінен сақина саңылауға сығылып шығуы мүмкін. Бұл жағдайда тірек сақинасы, азайтылған саңылау немесе күшейтілген фторопласт қажет.
5. Техникалық талаптарды жазу. Сызбада материал, қаттылық немесе тығыздық көрсеткіші, бет кедір-бұдырлығы, рұқсат өрістері, фаска және бақылау әдісі беріледі.

Токарлық өңдеу технологиясы

Дайындаманы бекіту

Фторопласт жұмсақ әрі жылу өткізгіштігі төмен материал болғандықтан, оны патронға шамадан тыс күшпен қысуға болмайды. Артық қысым дайындаманы деформациялап, өңдеуден кейін өлшемнің өзгеруіне әкеледі. Жұмыс алдында дайындама бөлме температурасында ұсталып, бетінде сызат, қабаттану және бөгде қосынды жоқтығы тексеріледі.

Кесу режимі

Өңдеу өткір және дұрыс қайралған кескішпен орындалады. Кескіштің алдыңғы бұрышы, беріліс және кесу тереңдігі дайындаманың маркасына қарай таңдалады. Өте жоғары жылдамдық материалды қыздырып, жиектің балқуына немесе ішкі кернеудің босауына себеп болуы мүмкін. Әдетте өңдеу бірнеше жеңіл өтіммен жасалады, ал соңғы өтімде аз припуск алынады.

Салқындату кезінде өндірістік ортаға сәйкес келетін сұйықтық таңдалуы керек. Көп жағдайда құрғақ өңдеу жеткілікті, бірақ қызып кету байқалса, материалмен үйлесімді салқындатқыш пайдаланылады. Дайын бөлшек өлшенбес бұрын оның температурасы цех температурасымен теңесуі тиіс.

Бетті өңдеу

Тығыздалатын бетте өткір қыр, жыртылу және бойлық сызат болмауы қажет. Қозғалысты штокпен жанасатын бет үшін кедір-бұдырлық көбіне Ra 0,2–0,8 мкм аралығында таңдалады, бірақ нақты мән торап сызбасымен белгіленеді. Статикалық фланецте талап өзгеше болуы мүмкін. Орнатуды жеңілдету үшін жұмыс жиегіне шағын фаска жасалады.

ГОСТ және сапаны бақылау

Фторопласт шикізатын таңдағанда ГОСТ 10007-80 талаптары және өндірушінің техникалық шарттары ескеріледі. Қазақстанда жеткізу құжаттарында материалдың маркасы, партиясы, сертификаты және өндіруші көрсетілуі тиіс. Жобалық құжаттамаға қарай ҚР СТ, кәсіпорын стандарты немесе тапсырыс берушінің ТУ талаптары басым болуы мүмкін.

Дайын тығыздағыш мына параметрлер бойынша қабылданады:

• сыртқы және ішкі диаметрдің сызбаға сәйкестігі;
• биіктік, ойық және фаска өлшемдері;
• жарық, қабаттану, күйік және механикалық зақымның болмауы;
• материал маркасы мен сертификаттың сәйкестігі;
• қажет болса, герметикалығын сынау және қысыммен тексеру нәтижесі.

Қазақстан жағдайында пайдалану ерекшеліктері

Қазақстандағы климаттық айырмашылықтар тығыздағыш таңдауға әсер етеді. Астанадағы төмен қысқы температурада фторопласттың суықтағы өлшемдік мінез-құлқы, ал Маңғыстау мен Атырауда мұнай өнімдері, тұзды орта және құм әсері ескеріледі. Шымкент пен Алматыдағы өндірістік нысандарда температуралық циклдер мен жабдықтың жиі тоқтап-қосылуы материалдың ұзақ мерзімді тұрақтылығына ықпал етеді.

Қоймада дайын бұйымдар күн сәулесінен, қыздыру аспаптарынан және маймен ластанудан қорғалып сақталады. Ұзақ логистика кезінде бөлшек жеке қаптамаға салынып, өлшемі өзгермейтіндей орналастырылады. Орнату алдында ұя тазаланып, металл беттердегі тот, ескі герметик және өткір жиектер алынады.

Бейстандартты тығыздағышқа тапсырыс беру

Есептеу үшін тораптың сызбасын, эскизін немесе өлшемдері көрсетілген фотосуретін жіберуге болады. Өтінімде жұмыс ортасы, қысым, температура, қозғалыс түрі, білік жылдамдығы және қажетті саны көрсетілсе, материал мен конструкцияны дәлірек таңдауға мүмкіндік туады.

Фторопласттан жасалған тығыздағыштарды және басқа РТИ бұйымдарын каталогтан көруге болады. Бейстандартты дайындама бойынша техникалық кеңес алу үшін ural-rti.org сайтына кіріңіз, +7 958 578-05-89 телефонына немесе kz@ural-rti.org электрондық поштасына жазыңыз.