Резеңкенің диэлектрлік қасиеті оның электр тогын өткізбеу қабілетімен ғана анықталмайды. Электрқорғауға арналған бұйымда оқшаулау кедергісі, тесіп өту кернеуі, беткі ағып кету тогы, қалыңдықтың тұрақтылығы, ылғалға төзімділік және механикалық ақауларға сезімталдық қатаң бақыланады. Сондықтан қоймада тұрған кез келген қара резеңке парақты электр қалқанының алдына немесе кернеудегі жабдық жанына төсеу қауіпті.
Қазақстандағы мұнай-газ, металлургия, энергетика және коммуналдық кәсіпорындарда бұл мәселе әсіресе маңызды. Қарағандының қысы, Атырау мен Ақтаудың тұзды шаңы, Шымкенттің жоғары температурасы және Алматыдағы ылғалдылық резеңкенің электрлік сипаттамасына тікелей әсер етеді.
Диэлектрлік қасиет нені білдіреді?
Диэлектрик — электр тогын өте аз өткізетін материал. Оның негізгі көрсеткіштері: көлемдік электр кедергісі, беткі кедергі, диэлектрлік беріктік және диэлектрлік шығындар. Резеңке қоспасының құрамында полимерден бөлек күйе, минералдық толтырғыш, пластификатор, күкірт, үдеткіштер және қартаюға қарсы қоспалар болады. Әр компонент электр оқшаулау деңгейін өзгерте алады.
Тіпті бір маркалы резеңкенің электрлік қасиеті партияға, вулканизация режиміне, бетінің ластануына және сақталу жағдайына байланысты өзгереді. Май, су, металл ұнтағы немесе көміртекті шаң бетке сіңсе, ағып кету тогы көбейеді. Қатпар, тесік, жарықшақ және қабат арасындағы ажырау электр доғасының пайда болуына жағдай жасайды.
Маңызды инженерлік ереже: «Жалпы мақсаттағы резеңке» деген белгі материалдың диэлектрлік қорғаныс құралы екенін білдірмейді. Электр қауіпсіздігі үшін нақты нормативке сәйкес дайындалған және сынақтан өткен өнім ғана қолданылады.
ТМКЩ резеңкесі неге электрқорғауға арналмаған?
ТМКЩ — жылуға, аязға және сілтілі ортаға төзімді резеңке маркасы. Атауы «термостойкая, морозостойкая, щелочестойкая» қасиеттерін сипаттайды. ТМКЩ парақтары тығыздағыш, төсем, фланец аралық қабат, жабдық тірегі және өндірістік қорғаныс элементі ретінде пайдаланылады.
Алайда ТМКЩ үшін басты басымдық — температуралық және химиялық тұрақтылық. Қоспада техникалық көміртек пен минералдық толтырғыштардың болуы электрлік кедергіні төмендетуі мүмкін. Сонымен қатар бұл марканың стандартты нұсқасы электр оқшаулағыш бұйым ретінде қабылдау сынақтарынан өтпейді. Парақтың үстінде көзге көрінбейтін микрокеуек немесе өткізгіш бөлшек болса, номиналды кернеуде қауіпті ағып кету пайда болуы ықтимал.
ТМКЩ-ны ылғалды цехта, жуылатын еденде немесе металл негізде қолдану тәуекелді арттырады. Сыртқы беті құрғақ көрінгенімен, материалдың көлеміне енген су мен сілті электр кедергісін айтарлықтай төмендетуі мүмкін.
МБС резеңкесі неліктен диэлектрлік төсенішті алмастырмайды?
МБС — майға және бензинге төзімді резеңке. Мұндай материал мұнай өнімдерімен жанасатын тығыздағыштарда, шланг элементтерінде, төсемдерде және технологиялық жабдық бөлшектерінде қолданылады. Негізгі полимерлік негізі көбіне майға төзімді бутадиен-нитрил каучугіне жақын қоспалардан тұрады.
МБС құрамындағы нитрил каучугі, пластификаторлар, техникалық көміртек және арнайы толтырғыштар материалдың электрлік сипаттамасын тұрақты диэлектрлік деңгейде сақтауға арналмаған. Майға төзімділік пен электр оқшаулау — бір-бірін алмастырмайтын екі бөлек қасиет. Мұнай базасында немесе компрессор станциясында МБС жақсы тығыздағыш болуы мүмкін, бірақ оны 6–10 кВ жабдығының жанындағы қорғаныс төсеніш ретінде пайдалануға болмайды.
Материалдарды салыстыру
| Материал немесе бұйым | Негізгі мақсаты | Артықшылығы | Электрқорғау мәртебесі |
|---|---|---|---|
| ТМКЩ парағы | Жылу, аяз және сілті әсеріндегі тығыздау | Температуралық және химиялық төзімділік | Диэлектрлік құрал ретінде жарамсыз, егер арнайы сынақ құжаты болмаса |
| МБС парағы | Май және бензинмен жанасатын тығыздағыштар | Мұнай өнімдеріне төзімділік | Электр оқшаулағыш төсенішті алмастырмайды |
| Диэлектрлік резеңке кілемше | Электр қондырғылары алдында операторды оқшаулау | Нормаланған электрлік және механикалық көрсеткіштер | ГОСТ 4997-75 талаптарына және өндіруші сынақтарына сәйкестігі тексеріледі |
| Арнайы оқшаулағыш төсем | Электр шкафы, тарату құрылғысы, зертхана | Жұмыс кернеуіне, ортаға және өлшемге таңдалады | Паспортпен, таңбамен және мерзімдік сынақпен қолданылады |
Кестедегі мәліметтер жалпы техникалық бағдар болып саналады. Нақты рұқсат етілген кернеу мен сынақ жиілігі бұйымның паспортына, нормативтік құжатына және кәсіпорынның электр қауіпсіздігі регламентіне сәйкес анықталады.
Арзан сату 
Асботехникалық бұйымдар 
Жеңдер мен шлангілер 
Жетек белдіктері 
Жоғары қысымды жеңдер 
Инженерлік пластиктер 
Конвейер таспалары 
Қосылыстар мен қысқыштар 
Мойынтіректер 
Резеңке жабындар 
Резеңке қоспалары мен желімдер 
Сақиналар мен манжеттер 
Техникалық пластиналар 
Шнурлар мен профильдер Қандай нормативтерге сүйену керек?
Диэлектрлік резеңке кілемшелер үшін тәжірибеде ГОСТ 4997-75 «Ковры диэлектрические резиновые» талаптары қолданылады. Бұл құжат бұйымның құрылымына, бетіне, өлшеміне, механикалық қасиеттеріне және электрлік сынақтарына қойылатын талаптарды белгілейді. Қазақстанда ГОСТ құжаттарының қолданыстағы мәртебесін кәсіпорынның техникалық реттеу қызметі немесе сәйкестікті бағалау жөніндегі маманы нақтылауы тиіс; кейбір құжаттар ұлттық стандарт ретінде қабылдануы немесе жаңартылған техникалық регламентпен ауыстырылуы мүмкін.
Сатып алу кезінде тек «диэлектрлік» деген атауға сенбей, мына құжаттарды сұраңыз:
- өндірушінің паспорты және сәйкестік құжаты;
- ГОСТ 4997-75 немесе қолданылатын ТУ-ға сілтеме;
- электрлік сынақ хаттамасы және сынақ күні;
- жұмыс кернеуі, өлшемі, қалыңдығы және сақтау мерзімі;
- қолдану температурасының диапазоны және мұнай өнімдеріне төзімділігі.
Қазақстан жағдайында таңдау және пайдалану
Климат пен өндірістік орта
Солтүстік және орталық өңірлерде қысқы тасымалдау кезінде резеңке қатайып, иілуге сезімтал болуы мүмкін. Алматы мен Шымкентте ультракүлгін сәуле мен жоғары температура қартаюды жылдамдатады. Атырау, Ақтау және Маңғыстау нысандарында тұзды аэрозоль, мұнай буы және шаң беткі ағып кету тогын арттырады. Сондықтан ашық алаңдағы электр қалқандары үшін UV-тұрақтылығы мен климаттық орындалуы көрсетілген өнім таңдалады.
Монтаж және бақылау
- Кілемшені құрғақ, тегіс және металл шығыңқы жерлері жоқ негізге төсеңіз.
- Оны майланған, бензин төгілген немесе химиялық реагентпен ластанған жағдайда пайдаланбаңыз.
- Әр ауысым алдында жарықшақ, тесік, күйік, қабыршақтану және қатпар бар-жоғын тексеріңіз.
- Кілемшені шегемен бекітпеңіз, үстіне ауыр өткір бөлшек қоймаңыз және бояумен жаппаңыз.
- Мерзімдік электр сынақтарын кәсіпорынның жауапты электр маманы бекіткен кесте бойынша жүргізіңіз.
Кәсіпорын қоймасында ТМКЩ пен МБС парақтарын диэлектрлік кілемшелерден бөлек сақтап, таңбалауды анық жүргізген дұрыс. Бұл қарапайым шара жөндеу кезінде материалдың қате қолданылуын болдырмайды.
Қорытынды
ТМКЩ пен МБС — өз міндетіне сай сапалы техникалық резеңкелер, бірақ олардың жылуға, сілтіге немесе майға төзімділігі электр қауіпсіздігіне кепілдік бермейді. Электр қондырғылары үшін нормативке сәйкес дайындалған, паспорты бар және сынақтан өткен диэлектрлік кілемше немесе арнайы оқшаулағыш бұйым қажет.
Өлшемді, жұмыс ортасын, кернеу класын немесе материалды таңдауға қатысты кеңес алу үшін РТИ каталогын қараңыз. Жеке техникалық сұраулар бойынша ural-rti.org сайтына кіріп, kz@ural-rti.org электрондық поштасына жазыңыз немесе +7 958 578-05-89 нөміріне хабарласыңыз.
ТМКЩ резеңкесін электр шкафының алдына төсеуге бола ма?
Тек оның өндіруші паспорты нақты диэлектрлік мақсатты, қолданылатын нормативті және электрлік сынақ нәтижесін көрсетсе ғана қарастыруға болады. Стандартты ТМКЩ парағы жалпы техникалық тығыздағыш ретінде шығарылады және электр шкафының алдындағы диэлектрлік кілемшені алмастырмайды.
МБС резеңкесі майға төзімді болса, мұнай базасында электрден қорғауға жарай ма?
Жоқ, майға төзімділік электр оқшаулау қасиетін білдірмейді. МБС тығыздағыш ретінде мұнай өнімдерімен жұмыс істеуге қолайлы болуы мүмкін, бірақ мұнай базасындағы электр қондырғылары алдында арнайы майға төзімді диэлектрлік кілемше қолданылуы керек.
Диэлектрлік кілемше қандай құжаттармен бірге жеткізілуі тиіс?
Өнім паспортында өндіруші, маркасы, өлшемі, қалыңдығы, қолдану шарттары, жұмыс кернеуі және нормативтік құжат көрсетілуі керек. Бұған қоса сәйкестік құжаты мен электрлік сынақ туралы ақпарат сұралғаны дұрыс. Құжатсыз өнімді жауапты электр қондырғысында пайдалануға болмайды.
Диэлектрлік резеңке кілемшені қаншалықты жиі тексеру керек?
Көзбен шолу әр ауысым алдында немесе жұмыс басталарда жүргізіледі. Электрлік сынақ мерзімі кәсіпорынның қауіпсіздік регламентіне, қолданыстағы нормативке және өндіруші нұсқаулығына байланысты белгіленеді. Жарықшақ, тесік, күйік, май сіңуі немесе қатты деформация анықталса, бұйым дереу пайдаланудан шығарылады.
Қазақстан климаты диэлектрлік кілемшені таңдауға әсер ете ме?
Иә. Аяз резеңкені қатайтады, ыстық пен ультракүлгін сәуле қартаюды жылдамдатады, ал тұзды шаң мен ылғал беткі ағып кету тогын арттырады. Сондықтан нысанның өңірін, ашық немесе жабық монтажды, температура диапазонын және мұнай-химиялық ортаны ескеріп таңдау қажет.
Кеңес немесе есептеу қажет пе?
Сұраныс жіберіңіз — технолог есептеу дайындап, қажетті өнімді таңдап береді