Ақ тағамдық резеңке сүт, сусын, ұн, май, ет және фармацевтикалық өнімдермен жұмыс істейтін жабдықтарда тығыздағыш, төсем, мембрана, люк тығыздағышы және икемді қосылыс элементі ретінде қолданылады. Бірақ ақ түс материалдың автоматты түрде тағамға жарамды екенін білдірмейді. Негізгі дәлел — резеңке қоспасының құрамы, өндірістік технологиясы, сынақ хаттамасы және тағамдық ортамен жанасуға арналған сәйкестік құжаттары.
Қазақстан кәсіпорындарында РТИ таңдағанда бір мезгілде бірнеше құжат қаралады: ГОСТ 17133-83, өндірушінің техникалық шарттары, санитариялық-эпидемиологиялық талаптар, өнімнің паспорты және қажет болған жағдайда ЕАЭО техникалық регламенттері. Сондықтан тек түсіне немесе каталогтағы жалпы сипаттамаға сүйену қауіпті.
Ақ түс тағамдық резеңкеге не үшін қажет
Ақ немесе ашық түсті резеңке бетінде бөгде бөлшектер, май дақтары, күйе, металл үгіндісі және микробиологиялық ластану белгілері қара түсті материалға қарағанда тезірек көрінеді. Бұл әсіресе CIP-жуу жүйелері, сүт желілері, наубайханалар және сусын құю желілерінде визуалды бақылауды жеңілдетеді.
Ақ түстің тағы бір себебі — бояғыш пен техникалық күйенің қолданылуын шектеу. Қара резеңкенің құрамында әдетте техникалық көміртек болады. Ол көптеген жалпы мақсаттағы резеңкелер үшін пайдалы толтырғыш болғанымен, тағаммен жанасатын бұйымдарда қоспалардың миграциясы мен санитариялық тазалық мәселесі жеке бағалануы тиіс.
Алайда ақ түс тағамдық қауіпсіздіктің сертификаты емес. Бір өндірушінің ақ резеңкесі сүтпен жұмыс істеуге жарамды болуы мүмкін, ал басқа өнім тек техникалық мақсатқа арналуы ықтимал. Сатып алу кезінде материалдың нақты маркасын, қолдану ортасын және тағаммен жанасуға рұқсат құжатын сұрау қажет.
Инженерлік ереже: резеңке маркасы алдымен ортаның химиялық құрамы мен температурасына қарай таңдалады, ал ақ түс санитариялық бақылауды толықтырады, бірақ оның орнын баспайды.
ГОСТ 17133-83 нені реттейді
ГОСТ 17133-83 резеңке қоспалардан жасалған техникалық пластиналарға, яғни парақтық және орамдық РТИ-ге қойылатын талаптарды белгілейді. Мұндай материалдар тығыздағыштар, төсемдер, фланец аралық элементтер, люк және қақпақ тығыздағыштары ретінде кесіледі. Стандартта пластиналардың қолданылу ортасы, түрі, өлшемдері, физика-механикалық қасиеттері және қабылдау тәртібі қарастырылады.
Стандарттағы белгілеу жүйесінде қолдану ортасына байланысты бірнеше бағыт кездеседі: су, әлсіз қышқыл-сілті ерітінділері, май және отын, газ, төмен температура немесе тағамдық орта. Нақты марка мен орындалу түрін әрқашан қолданыстағы стандарт мәтінімен және өндірушінің техникалық паспортындағы белгілеумен салыстыру керек, себебі қоймадағы коммерциялық атау ГОСТ белгілеуімен толық сәйкес келмеуі мүмкін.
Марка таңдауда бағаланатын негізгі параметрлер
- Жұмыс ортасы: су, сүт, шырын, спирті төмен сусын, өсімдік майы, жануар майы, жуғыш ерітінді немесе бу.
- Температура: тұрақты температура, қысқа мерзімді шыңдар, пастерлеу, стерильдеу және CIP-жуу циклдері.
- Қысым: төсемнің фланецте қысылуы, құбырдағы қысым, вакуум және қысымның қайталама өзгеруі.
- Механикалық жүктеме: созылу, үйкеліс, діріл, арматураны қайта-қайта ашу және жабу.
- Гигиеналық талап: иіс пен дәм бермеу, бетінің тегістігі, жуғыш заттарға тұрақтылық және сәйкестік құжаттары.
- Қаттылық пен қалыңдық: фланец саңылауы, болттардың тартылу күші және тығыздағыштың қысылу дәрежесі.
Тағамдық резеңке маркасын таңдаудың практикалық алгоритмі
- Өнімді анықтаңыз. Мысалы, сүт желісі, күнбағыс майы құбыры, қант шәрбаты сорғысы немесе ұн өндіру желісі. Бір ғана тағамдық белгі барлық ортаға бірдей жарамдылықты білдірмейді.
- Температуралық режимді жазыңыз. Жұмыс температурасын ғана емес, жуу кезіндегі ыстық су, бу және қысқа мерзімді температура шыңдарын да көрсетіңіз.
- Химиялық әсерді бағалаңыз. Сілтілі CIP ерітінділері, азот қышқылды немесе фосфор қышқылды жуу құралдары, майлар және дезинфекциялағыштар резеңкеге әртүрлі әсер етеді.
- ГОСТ маркасын өндірушімен растаңыз. Сұраныста ГОСТ 17133-83 бойынша маркасы, түрі, қалыңдығы, қаттылығы, түсі және тағамдық ортаға арналған сынақ құжаттары көрсетілуі керек.
- Сынақ үлгісін тексеріңіз. Өніммен жанасқаннан кейін ісіну, жабысқақтық, жарықшақ, түс өзгеруі немесе иіс пайда болса, материалды сериялық пайдалануға жібермеңіз.
Марка мен орындауды салыстыру
| Қолдану жағдайы | Негізгі қауіп | Таңдау кезінде маңызды талап | Практикалық ескерту |
|---|---|---|---|
| Сүт, су, сусын желілері | Микробиологиялық ластану және жуғыш зат әсері | Тағамдық рұқсат, бетінің тегістігі, жууға төзімділік | CIP цикліндегі температура мен химиялық концентрацияны міндетті түрде көрсету керек |
| Өсімдік және жануар майлары | Ісіну, жұмсару, беріктіктің төмендеуі | Майға тұрақты тағамдық орындау | Жалпы мақсаттағы ақ резеңкені май желісіне құжатсыз қолдануға болмайды |
| Пастерлеу және ыстық жуу | Қартаю, қысылу қалдығы, жарықшақ | Температуралық қор және қысу тұрақтылығы | Қысқа мерзімді бу әсері жұмыс режимінен бөлек есептеледі |
| Вакуум немесе қысымдағы фланец | Тығыздағыштың сығылып шығуы, ағу | Қаттылық, қалыңдық, фланец геометриясы | Болттарды біркелкі айқыш тәртіппен тарту қажет |
| Ұн және құрғақ өнім желісі | Абразивтік тозу және бөлшектердің түсуі | Тозуға төзімді бет және санитариялық тазалық | Жыртылған немесе үгітілетін төсемді дереу ауыстыру керек |
Қазақстан кәсіпорындары үшін пайдалану ерекшеліктері
Қазақстандағы өндіріс алаңдарында температура айырмасы, ұзақ логистика және қоймада сақтаудың дұрыс ұйымдастырылмауы РТИ ресурсына әсер етеді. Алматы мен Шымкенттегі тағам өндірістерінде жазғы ыстық, ал Астана мен Қарағанды өңірлерінде қысқы суық материалды монтаждау кезінде маңызды. Қоймадағы резеңке тікелей күн сәулесінен, озон көздерінен, майдан және жылыту құрылғыларынан алыс, көлденең немесе өндіруші көрсеткен қалыпта сақталуы тиіс.
Арзан сату 
Асботехникалық бұйымдар 
Жеңдер мен шлангілер 
Жетек белдіктері 
Жоғары қысымды жеңдер 
Инженерлік пластиктер 
Конвейер таспалары 
Қосылыстар мен қысқыштар 
Мойынтіректер 
Резеңке жабындар 
Резеңке қоспалары мен желімдер 
Сақиналар мен манжеттер 
Техникалық пластиналар 
Шнурлар мен профильдер Мұнай-газ және тамақ өндірістерінде, соның ішінде ҚазМұнайГаз жүйесіне қызмет көрсететін мердігер ұйымдарда, бір қарағанда ұқсас тығыздағыштарды алмастыруға болмайды. Мұнай өнімдеріне арналған резеңке мен тағамдық резеңкенің рецептурасы, рұқсат етілген ортасы және құжаттамасы әртүрлі. АрселорМиттал Теміртау атауымен белгілі болған металлургиялық алаңдардағы техникалық тораптарға арналған РТИ де тағамдық өндіріс үшін автоматты түрде жарамды деп саналмайды.
Логистика кезінде материалдың партия нөмірі, өндірілген күні, қалыңдығы және сәйкестік құжаттары бірге сақталуы керек. Қазақстанға жеткізілетін өнім үшін шот-фактурамен қатар сапа паспорты, ГОСТ немесе ТУ сілтемесі және қажет болса ЕАЭО талаптарына сәйкестік туралы ақпарат сұралады.
Жиі кездесетін қателер
- Ақ түсті кез келген резеңкені тағамдық деп қабылдау.
- Май, сүт және қышқыл ортаға бір марканы құжатсыз қолдану.
- Нақты температураны емес, тек жабдықтың атаулы температурасын есепке алу.
- Қалыңдықты фланец саңылауын өлшемей таңдау.
- Тығыздағышты қайта пайдалану және бетінде ойық немесе қысылу ізі қалғанын елемеу.
- Материалдың сертификатын партиямен салыстырмау.
Тапсырыс алдында қандай мәлімет беру керек
РТИ жеткізушісіне жабдықтың сызбасын немесе ескі тығыздағыштың өлшемін, ішкі және сыртқы диаметрін, қалыңдығын, фланец түрін, орта атауын, қысымды, температураны және CIP режимін жіберіңіз. Егер өнім сүт, май, сусын немесе фармацевтикалық ерітіндімен жанасса, бұл ақпаратты жасырмау қажет. Сонда маман ГОСТ 17133-83 бойынша сәйкес орындауды және қажет болса басқа нормативтік материалды ұсына алады.
Ақ тағамдық резеңке, парақтық тығыздағыштар және дайындалған РТИ бойынша каталогты ural-rti.org каталогынан көруге болады. Техникалық сұрақтар үшін ural-rti.org сайты арқылы өтінім қалдырыңыз, +7 958 578-05-89 нөміріне қоңырау шалыңыз немесе kz@ural-rti.org электрондық поштасына жабдық параметрлерін жіберіңіз.
Ақ түсті резеңке міндетті түрде тағамдық болып санала ма?
Жоқ. Ақ түс тек материалдың санитариялық тазалығын визуалды бақылауды жеңілдетеді және кейбір рецептураларда техникалық күйені қолданбауға мүмкіндік береді. Тағамдық жарамдылық ГОСТ немесе ТУ белгісімен, өндірушінің паспортымен және тағаммен жанасуға арналған сәйкестік құжаттарымен расталады.
Сүт желісіне ГОСТ 17133-83 бойынша кез келген ақ резеңке жарай ма?
Жоқ. Сүт желісі үшін резеңке сүт өнімдеріне, ыстық суға, жуғыш және дезинфекциялағыш ерітінділерге төзімді болуы керек. Температура, қысым, CIP циклінің ұзақтығы және фланец конструкциясы көрсетілгеннен кейін ғана нақты марка таңдалады.
Өсімдік майына арналған тығыздағышты қалай таңдаймыз?
Маймен жанасатын материалдың ісінуі мен жұмсаруы тексеріледі. Сондықтан тағамдық әрі майға тұрақты орындау қажет. Қарапайым ақ резеңкені өндірушінің жазбаша рұқсатынсыз қолдануға болмайды; оның орнына материал паспорты мен сынақ деректерін сұраңыз.
Қазақстанда резеңке төсемді қыста монтаждауға бола ма?
Болады, бірақ материал монтаж алдында бөлме температурасында кондициялануы тиіс. Суық резеңке қатайып, фланецке толық отырмауы мүмкін. Астана, Қарағанды және солтүстік өңірлерде қоймадан шығарылған өнімді бірден ашық алаңда орнату ұсынылмайды.
Тағамдық резеңкеге тапсырыс беру үшін қандай құжаттар керек?
Сапа паспорты, материал маркасы, ГОСТ 17133-83 немесе тиісті ТУ сілтемесі, қалыңдық пен қаттылық деректері, партия нөмірі және тағамдық ортаға жарамдылығын растайтын құжат сұралады. Өндірушіге орта, температура, қысым және өлшемдерді бергенде таңдау дәл болады.
Кеңес немесе есептеу қажет пе?
Сұраныс жіберіңіз — технолог есептеу дайындап, қажетті өнімді таңдап береді