ГОСТ 12855-77 бойынша УМ трансформаторлық резеңке: сипаттамалары және тығыздағыштарды монтаждау ережелері

УМ трансформаторлық резеңкесі маймен толтырылған күштік трансформаторларда, май ажыратқыштарында, енгізу құрылғыларында және басқа электр техникалық жабдықтарда герметикалау міндетін атқарады. Бұл материалдан жасалған сақиналар мен төсемдер минералды трансформатор майымен ұзақ жанасқанда серпімділігін сақтауы, қысым мен температура өзгерістеріне төтеп беруі керек.

Қазақстан жағдайында тығыздағыштың сенімділігіне тек материал маркасы емес, қысқы суық, жазғы ыстық, шаң, ультракүлгін сәуле, биіктік айырмасы және жабдықтың тасымалдануы да әсер етеді. Сондықтан УМ резеңкесін таңдау кезінде ГОСТ 12855-77 талаптары, дайындаушының паспорты және нақты пайдалану ортасы бірге қарастырылады.

ГОСТ 12855-77 бойынша УМ резеңкесі деген не?

ГОСТ 12855-77 трансформаторлық резеңкеге қойылатын техникалық талаптарды, қабылдау тәртібін, сынау әдістерін және таңбалау қағидаларын белгілейтін нормативтік құжат ретінде қолданылады. УМ резеңкесі май әсеріне бейімделген эластомерлік материалдар тобына жатады. Оның құрамы әдетте майға төзімді синтетикалық каучук, вулканизация жүйесі, күшейткіш толтырғыштар, пластификаторлар және тұрақтандырғыштардан тұрады.

Нақты рецептура өндірушіге байланысты өзгеруі мүмкін. Сондықтан тек резеңкенің атауына сүйеніп, оның барлық қасиеті бірдей деп есептеуге болмайды. Сатып алу кезінде дайындаушыдан сапа паспорты, сәйкестік құжаты, партия нөмірі және қолдану температурасы көрсетілген құжаттарды сұратқан дұрыс.

Трансформатор тығыздағышы үшін ең маңызды көрсеткіш — бастапқы қаттылық емес, қысу кезінде май өткізбейтін тұрақты герметиканы сақтауы. Резеңке дұрыс таңдалмаса, ең сапалы фланецтің өзі ағып кетуі мүмкін.

УМ материалының негізгі сипаттамалары

ГОСТ бойынша бақылау кезінде резеңкенің созылу кезіндегі беріктігі, салыстырмалы ұзаруы, қаттылығы, қалдық деформациясы және май әсерінен кейінгі өзгерістері бағаланады. Электр энергетикасында резеңкенің диэлектрлік қасиеттері де маңызды болуы мүмкін, бірақ тығыздағыш ретінде қолданылатын бөлшек үшін негізгі міндет — майға төзімділік пен механикалық тұрақтылық.

Жеткізушілер қолданатын техникалық шарттарда созылу беріктігі, ұзаруы немесе қаттылығы бойынша нақты шектер көрсетілуі мүмкін. Алайда партиялық бақылау нәтижесі нақты өнім паспортымен расталуы тиіс. Белгісіз шығу тегі бар қара резеңке табақты УМ материалының орнына қолдану трансформатор майының ағуына, оқшаулаудың ластануына және авариялық тоқтауға әкелуі ықтимал.

Қазақстан климаты үшін материалды таңдау

Астана, Қарағанды және Теміртау аймақтарында қысқы температура төмендеп, жабдық ашық алаңда орнатылса, тығыздағыштың төмен температурадағы серпімділігі маңызды. Алматы мен Шымкентте жазғы қызу, күн сәулесі және шаң әсері басым. Ақтау, Атырау және Маңғыстау өңірлерінде тұзды ауа мен мұнай-газ нысандарындағы көмірсутек булары қосымша қауіп тудырады.

Мұнай-газ кәсіпорындарында, соның ішінде ҚазМұнайГаз жүйесіндегі объектілерде, тығыздағыштың трансформатор майымен үйлесімділігі ғана емес, техникалық қызмет көрсету регламенті де ескеріледі. Металлургиялық кәсіпорындарда, бұрынғы АрселорМиттал Теміртау өндірістік алаңдарында және Алматы, Астана, Шымкент зауыттарында шаң мен діріл фланецтік қосылыстың жұмысын қиындатуы мүмкін.

• Жұмыс ортасын анықтаңыз: трансформатор майы, атмосфералық ауа, шаң немесе май буы.
• Жабдықтың нақты температуралық диапазонын трансформатор паспортымен тексеріңіз.
• Фланец өлшемін, ойықтың енін, қалыңдығын және бұранда орналасуын өлшеңіз.
• ГОСТ 12855-77 бойынша құжаттары бар партияны таңдаңыз.
• Сақина мен төсемді бұрынғы бөлшекке емес, сызбаға немесе нақты өлшемге сәйкестендіріңіз.

Тығыздағыштарды монтаждауға дайындау

Монтаж алдында трансформаторды қауіпсіз күйге келтіру, кернеуді ажырату, жерге қосу және майдың қысымын жою қажет. Жұмысты тек электр қауіпсіздігі бойынша рұқсаты бар персонал орындауы тиіс. Егер жабдықта май деңгейі жоғары болса, қақпақты ашқан кезде төгілу мен ауаның кіріп кетуін болдырмайтын технологиялық тәртіп сақталады.

Негізгі монтаж кезеңдері

1. Бөлшекті тексеру. Тығыздағышта жарықшақ, кесік, қатпар, кеуек, жабысқан бөлшек немесе майлы ластану болмауы керек.
2. Фланецті тазалау. Ескі резеңке, герметик қалдығы, тот және металл қиқымы толық алынады. Бетті тазалағанда фланецті терең сызатпау қажет.
3. Өлшемді сәйкестендіру. Тығыздағыш болттарға кедергі келтірмеуі және ішкі қыры май арнасына түсіп кетпеуі тиіс.
4. Құрғақ орналастыру. УМ резеңкесін әдетте құрғақ, таза бетке орнатады. Майға немесе кездейсоқ герметикке алдын ала батыруға болмайды.
5. Бұрандаларды біркелкі тарту. Қысу диагональ бойынша, бірнеше кезеңмен жүргізіледі. Бір болтты бірден қатты тарту тығыздағыштың қисаюына әкеледі.
6. Қорытынды бақылау. Май құйылғаннан кейін қосылыс визуалды тексеріліп, қажет болса жұмыс қысымында герметикалығы бақыланады.

Бұрандаларды тарту моменті әмбебап бір санмен белгіленбейді: ол болт диаметріне, беріктік класына, фланец материалына, тығыздағыш қалыңдығына және трансформатор өндірушісінің нұсқаулығына байланысты. Момент кілтін пайдаланған жөн. Тығыздағышты шамадан тыс қысу оның көлденең қимасын жаншып, кейінгі термиялық циклдерде жарықшақ түзуі мүмкін.

Сақтау, тасымалдау және жиі кездесетін қателер

Резеңке бұйымдары жабық, құрғақ және желдетілетін жерде сақталуы керек. Ұсынылатын шарттар әдетте тікелей күн сәулесін, озон көздерін, қыздырғыштарды, майды, еріткіштерді және өткір металл заттарды болдырмауды қамтиды. Сақина ілініп тұрмауы, қатты бүктелмеуі және ауыр жүктің астында қалмауы тиіс.

Қазақстанға басқа өңірден жеткізу кезінде ұзақ логистика, қысқы суық немесе жазғы вагон ішіндегі жоғары температура ескеріледі. Қаптамасы зақымдалған өнімді қабылдамас бұрын резеңкенің беті, маркировкасы және партия құжаты тексеріледі. Бірнеше жыл ашық қоймада жатқан белгісіз өнімді жауапты трансформаторға орнату қауіпті.

• Ескі тығыздағышты жаңа бөлшек ретінде қайта қолдану.
• Төмен сапалы әмбебап герметикпен резеңке ақауын жасыру.
• Болттарды бір жақтан ретсіз тарту.
• Фланецтегі тот пен ескі май қалдығын қалдыру.
• Тығыздағышты пышақпен шамадан тыс созып орнату.
• Материал паспортынсыз өнімді жауапты электр қондырғысына қолдану.

УМ резеңкесіне тапсырыс беру

Егер дайын сақина немесе стандартты емес пішіндегі трансформатор тығыздағышы қажет болса, техникалық тапсырмада жабдық маркасын, фланец сызбасын, ішкі және сыртқы диаметрді, қиманы, жұмыс ортасын, температураны және қажетті санын көрсетіңіз. Үлгі бөлшек немесе өлшемді сызба бойынша РТИ дайындауға болады.

Өнім түрлерін РТИ каталогынан көруге болады. УМ резеңкесі бойынша партия құжаттарын, өлшемдерді және жеткізу мүмкіндігін нақтылау үшін ural-rti.org сайты арқылы өтінім қалдырыңыз немесе +7 958 578-05-89 нөміріне хабарласыңыз. Техникалық сұрақтарды kz@ural-rti.org электрондық поштасына жіберуге болады.

Қорытынды

ГОСТ 12855-77 бойынша УМ трансформаторлық резеңкесін таңдау — тек табақтың қалыңдығын немесе қара түсін анықтау емес. Материалдың майға төзімділігі, серпімділігі, температуралық тұрақтылығы, өлшем дәлдігі және монтаж технологиясы бірге бағалануы қажет. Дұрыс дайындалған фланец, біркелкі қысу және құжатталған сапалы тығыздағыш трансформатордың май ағуын азайтып, жоспардан тыс жөндеу тәуекелін төмендетеді.