Қазақстанда қар тазалау техникасы қыс мезгілінде әртүрлі жағдайда жұмыс істейді: Астанада қатты аяз бен құрғақ қар, Алматыда ылғалды қар мен тау бөктеріндегі мұз, Қарағандыда қар аралас абразивті топырақ, ал Шымкентте температураның жиі ауытқуы байқалады. Осындай жағдайда отвалдың төменгі жиегіне орнатылатын грейдерлік резеңке пластина тек қарды итеріп қана қоймай, жол жабынын, брусчатканы және люк қақпақтарын соққыдан қорғайды.
Дұрыс таңдалмаған резеңке суықта морт сынады, тез қажалады немесе отвалдан майысып шығады. Сондықтан жеткізушіге тек «қар тазалайтын резеңке керек» деп хабарлау жеткіліксіз. Материал маркасы, қаттылығы, қалыңдығы, ұзындығы, бекіту тесіктері және нақты жұмыс режимі бірге қарастырылуы тиіс.
Грейдерлік пластина қандай міндет атқарады
Отвалдың төменгі жиегіне арналған резеңке пышақ металл кескіш элементпен салыстырғанда жұмсақ әрі серпімді. Ол қарды жолдан жинап, бетті сызбайды және жасырын кедергілерге соғылған кезде соққы энергиясының бір бөлігін сіңіреді. Бұл әсіресе аула ішіндегі асфальтта, тұрақтарда, қойма аумақтарында және бетон плиталарда маңызды.
Резеңке пластина дұрыс таңдалса, бірнеше техникалық нәтиже береді:
- асфальт пен брусчатканың механикалық зақымдануын азайтады;
- отвалдың металл жиегін және бекіту кронштейндерін қорғайды;
- қарды біркелкі ығыстырып, тазалау сапасын арттырады;
- шу мен дірілді төмендетеді;
- маусым ішіндегі тоқтап қалу мен қосалқы бөлшек шығынын қысқартады.
Материалды таңдаудың негізгі критерийлері
1. Каучук негізі
Қар тазалайтын отвал үшін көбіне табиғи каучук пен бутадиен-стирол каучугі негізіндегі резеңке қоспалар пайдаланылады. NR/SBR композициясы қажалуға төзімділігі, серпімділігі және бағасының теңгерімі бойынша әмбебап шешім саналады. Табиғи каучук төмен температурада жақсы иілгіштік береді, ал SBR абразивті тозуға төзімділікті арттырады.
Егер техника мұнай өнімдері төгілуі мүмкін өндірістік аумақта, мысалы, ҚазМұнайГаз нысандарына жақын жолдарда жұмыс істесе, майға төзімді арнайы қоспа қажет. Мұндай жағдайда NBR негізіндегі резеңке қарастырылады. Алайда NBR-дің аяздағы серпімділігі NR/SBR-ге қарағанда төмен болуы мүмкін, сондықтан нақты климат пен температура диапазоны көрсетілуі керек.
EPDM қоспасы суға, озонға және атмосфералық әсерге төзімді, бірақ минералды майлармен жанасатын жерде жарамсыз. CR негізіндегі резеңке ауа райына және кейбір майларға тұрақты, алайда бағасы жоғарырақ. Сондықтан материалды тек «ең төзімді» деген сипаттамаға қарап емес, нақты ортаға сәйкес таңдау қажет.
2. Қаттылық
Қаттылық әдетте Shore A шкаласымен көрсетіледі. Қар тазалау отвалы үшін көп жағдайда 65–80 Shore A диапазоны қолданылады. 65–70 Shore A жұмсақ резеңке тегіс асфальтта жақсы жанасады және бетті аз зақымдайды. 75–80 Shore A қаттырақ пластина қиыршықтас, мұз қабаты және қарға араласқан құм жағдайында ұзақ қызмет етеді.
Тым жұмсақ пластина үлкен жылдамдықта бүгіліп, қарды толық ығыстырмауы мүмкін. Тым қатты материал төмен температурада серпімділігін жоғалтып, соққы кезінде жарылуға бейім болады. Қазақстанның солтүстік өңірлері үшін материалдың жұмыс температурасы кемінде -40 °C деңгейінде тексерілгені дұрыс.
3. Қалыңдық пен өлшем
Қалыңдық техника салмағына, отвал еніне және пайдалану жылдамдығына байланысты белгіленеді. Жеңіл коммуналдық техникада 20–25 мм пластина жеткілікті болуы мүмкін. Орташа автогрейдерлер мен тиегіштерде 25–40 мм, ал ауыр қар тазалау машиналарында 40–50 мм өлшемі қарастырылады.
| Қолдану жағдайы | Ұсынылатын қаттылық | Жиі қолданылатын қалыңдық | Ескерту |
|---|---|---|---|
| Аула, тұрақ, брусчатка | 65–70 Shore A | 20–30 мм | Жол бетін қорғау басым |
| Қала көшесі, асфальт | 70–75 Shore A | 25–40 мм | Тозу мен серпімділік теңгерімі қажет |
| Қиыршықтас жол, өндірістік алаң | 75–80 Shore A | 30–50 мм | Абразивті тозуға төзімді қоспа керек |
| Мұз, құм және реагент аралас қар | 75–80 Shore A | 30–40 мм | Арматураланған немесе майға төзімді нұсқа қаралады |
Көрсетілген өлшемдер бастапқы бағдар ғана. Соңғы шешім отвалдың зауыттық сызбасына, бекіту саңылауларының қадамына және резеңке жиегінің рұқсат етілген шығуына сүйеніп қабылданады.
ГОСТ, ТУ және сапаны қабылдау
Резеңке пластинаның техникалық сипаттамасын рәсімдеу кезінде жалпы мақсаттағы резеңке пластиналарға арналған ГОСТ 7338-90 талаптары жиі негізге алынады. Ал нақты грейдерлік пышақтың геометриясы, бекіту тесіктері, қаттылығы және төмен температурадағы қасиеттері өндірушінің ТУ немесе келісілген техникалық шарттарында көрсетіледі. Қазақстанда қолданылатын СТ РК және ГОСТ стандарттарының нақты редакциясын жеткізу кезінде тапсырыс берушінің техникалық бақылау бөлімімен келісу қажет.
Арзан сату 
Асботехникалық бұйымдар 
Жеңдер мен шлангілер 
Жетек белдіктері 
Жоғары қысымды жеңдер 
Инженерлік пластиктер 
Конвейер таспалары 
Қосылыстар мен қысқыштар 
Мойынтіректер 
Резеңке жабындар 
Резеңке қоспалары мен желімдер 
Сақиналар мен манжеттер 
Техникалық пластиналар 
Шнурлар мен профильдер Грейдерлік резеңкені тек өлшеміне қарап қабылдамаңыз: бірдей қалыңдықтағы екі пластинаның қаттылығы, серпімділігі және абразивке төзімділігі айтарлықтай өзгеше болуы мүмкін.
Қабылдау кезінде мына көрсеткіштерді сұрату орынды:
- резеңке маркасы және каучук негізі;
- Shore A бойынша қаттылық мәні мен рұқсат етілген ауытқу;
- үзілу кезіндегі беріктік және салыстырмалы ұзару;
- абразивті тозу көрсеткіші;
- жұмыс температурасының диапазоны;
- партия паспорты немесе сынақ хаттамасы;
- тесіктердің координаталары мен пластина геометриясы.
Қазақстан жағдайында қолдану ерекшеліктері
Астана мен Солтүстік Қазақстанда аяз кезінде резеңкенің шынылану температурасы маңызды. -30…-40 °C аралығында қатайып қалатын материал отвал кедергіге тигенде сынып немесе бекіту тесіктері маңынан жыртылуы мүмкін. Алматы мен тау бөктерінде қардың ылғалдылығы жоғары болғандықтан, пластинаның серпімділігі мен металл бекіткіштерді коррозиядан қорғау маңызды.
Қарағанды, Теміртау және тау-кен кәсіпорындары орналасқан өңірлерде қарға құм, шлак және ұсақ тас араласады. Мұнда жұмсақ қалалық резеңке тез қажалады. Qarmet сияқты ірі металлургиялық кәсіпорындардың өндірістік аумақтарында немесе мұнай-газ нысандарында резеңке таңдауы техника қауіпсіздігі, май әсері және ауысымдық жүктемемен бірге бағаланады.
Қазақстандағы жеткізу мерзімі де есепке алынуы тиіс. Маусым басталар алдында стандартты өлшемдегі пластиналарды алдын ала қорда ұстау тиімді. Қоймада резеңкені күн сәулесінен, қыздыру аспаптарынан, озон көздерінен және майдан алыс, 5–25 °C температурада сақтау керек.
Орнату және пайдалану бойынша практикалық кеңестер
- Ескі пластинаны шешпес бұрын оның ұзындығын, қалыңдығын және тесіктер арасындағы қадамды өлшеңіз.
- Бекіту болттарының басы резеңке жұмыс жиегіне кедергі келтірмейтіндей етіп орналастырылуы тиіс.
- Пластинаны шамадан тыс қыспаңыз: қысымның біркелкі болмауы жергілікті жарылуға әкеледі.
- Жұмыс алдында барлық болттарды тексеріп, алғашқы 2–3 сағаттан кейін қайта тартыңыз.
- Резеңкенің бір жағы тез тозса, отвалдың көлбеу бұрышын және қысымын тексеріңіз.
- Жұмыс маусымы соңында пластинаны жуып, кептіріп, май мен реагент қалдықтарынан тазалаңыз.
Пластинаны ауыстыру қажет екенін оның жұмыс жиегі бастапқы биіктігінің шамамен үштен біріне дейін қысқарғанда, ұзын бойлық жарықтар пайда болғанда немесе бекіту тесіктері созылғанда анықтауға болады. Жыртылған бөлікті уақытша ғана пайдаланған дұрыс, себебі босап кеткен резеңке отвал астына түсіп, техникаға немесе адамға қауіп төндіреді.
Тапсырыс беруге қажетті ақпарат
Есептеу үшін бізге техниканың маркасы мен моделі, отвалдың жалпы ұзындығы, пластина өлшемі, тесіктердің сызбасы, жұмыс температурасы, жол жабыны және күтілетін маусымдық көлем қажет. Дайын стандартты өлшемдер мен РТИ бұйымдарын каталогтан көруге болады. Арнайы өлшем, тесіктері бар дайындама немесе материал таңдау қажет болса, ural-rti.org сайты арқылы өтінім жіберіңіз.
Техникалық кеңес алу үшін +7 958 578-05-89 телефонына қоңырау шалыңыз немесе kz@ural-rti.org электрондық поштасына сызба мен фотосуретті жолдаңыз. Резеңке пластинаны дұрыс таңдау қар тазалау техникасының өнімділігін арттырып, жол жабынын және отвалдың металл бөлшектерін ұзақ сақтауға мүмкіндік береді.
Қазақстанның аязды өңірлеріне қандай грейдерлік резеңке қолайлы?
Астана, Қарағанды және Солтүстік Қазақстан үшін төмен температурада серпімділігін сақтайтын NR/SBR негізіндегі резеңке жиі таңдалады. Материалдың жұмыс диапазоны кемінде -40 °C деңгейінде көрсетілуі, қаттылығы әдетте 65–75 Shore A аралығында болуы керек. Нақты таңдау отвалдың салмағы мен жол жабынына байланысты жасалады.
Резеңке пластинаның қалыңдығын қалай анықтауға болады?
Қалыңдық отвалдың еніне, техника салмағына, қозғалыс жылдамдығына және қар құрамындағы абразив мөлшеріне тәуелді. Қалалық жеңіл техникаға 20–30 мм, автогрейдерге 25–40 мм, ауыр өндірістік техникаға 40–50 мм нұсқалар қарастырылады. Ескі пластинаны өлшеп қана қоймай, бекіту тесіктерінің сызбасын да тексеру қажет.
Жұмсақ немесе қатты резеңкенің қайсысы тиімді?
Жұмсақ резеңке асфальтты, брусчатканы және бетонды жақсы қорғайды, бірақ қиыршықтас пен құмда тезірек тозады. Қатты резеңке абразивті ортада ұзақ қызмет етеді, алайда қатты аязда морттануы және жол бетін сызуы мүмкін. Сондықтан қалалық және өндірістік учаскелер үшін бірдей марканы қолдану әрдайым дұрыс емес.
Грейдерлік резеңке май мен жанармай әсеріне төзімді болуы керек пе?
Егер отвал мұнай базасында, жанармай құю аумағында немесе мұнай-газ кәсіпорнының жолдарында жұмыс істесе, майға төзімді NBR немесе CR негізіндегі қоспаны қарастырған жөн. Қарапайым NR/SBR резеңкесі мұнай өнімдерімен ұзақ жанасқанда ісінуі және беріктігін жоғалтуы мүмкін. Бірақ NBR-дің төмен температурадағы қасиеттері жеке тексерілуі тиіс.
Резеңке пластинаны қашан ауыстыру керек?
Жұмыс жиегі қатты жұқарғанда, бойлық немесе көлденең жарықтар пайда болғанда, бекіту тесіктері созылғанда және пластина қарды толық ығыстырмай бастағанда ауыстыру қажет. Жиектің біркелкі емес тозуы отвал бұрышының, қысымының немесе бекіту болттарының дұрыс реттелмегенін көрсетеді.
Кеңес немесе есептеу қажет пе?
Сұраныс жіберіңіз — технолог есептеу дайындап, қажетті өнімді таңдап береді