Тағамдық техпластина: жалғанды қалай ажыратуға болады және ГОСТ 17133-83 талаптары

Тағамдық техпластина — сорғы, люк, фланец, құбыр қосылыстары мен технологиялық жабдықтарда тығыздағыш ретінде қолданылатын вулканизацияланған резеңке табақ материалы. Қазақстандағы сүт зауыттарында, сусын өндіретін кәсіпорындарда, ет өңдеу цехтарында және ұн өндірісінде бұл бұйым тағаммен, буымен, сумен, жуғыш ерітінділермен жанасуы мүмкін. Сондықтан қара түсті кез келген резеңке парақты «тағамдық» деп қабылдау қауіпті.

Негізгі мәселе — нарықта ГОСТ атауы жазылған, бірақ нақты құрамы мен қолдану саласы расталмаған өнімдердің болуы. Техпластинаны таңдағанда тек сыртқы көрініске емес, материал маркасына, партиялық құжаттарға, санитариялық талаптарға және жұмыс режиміне сүйену қажет.

ГОСТ 17133-83 нені реттейді?

ГОСТ 17133-83 «Техникалық резеңке пластиналар. Техникалық шарттар» резеңке пластиналарды өндіруге, қабылдауға, өлшемдеріне, сыртқы түріне, физика-механикалық қасиеттеріне және сынау әдістеріне қойылатын жалпы талаптарды белгілейді. Стандарт пластинаның өндірістік сапасын бағалауға мүмкіндік береді, бірақ оның кез келген маркасы автоматты түрде тағаммен жанасуға рұқсат етілгенін білдірмейді.

Тағамдық қолдану үшін өндіруші резеңке қоспасының рецептурасын, қолданылған каучук пен қоспалардың рұқсат етілгенін, сондай-ақ дайын бұйымның тағамдық ортамен жанасуға жарамдылығын құжатпен дәлелдеуі тиіс. Қазақстанда ЕАЭО техникалық регламенттері, санитариялық-эпидемиологиялық талаптар және кәсіпорынның ішкі HACCP рәсімдері де ескеріледі.

Маңызды ереже: ГОСТ 17133-83 бойынша жасалғаны туралы белгі — пластинаның сапа стандартына сәйкестігін көрсетеді, бірақ жалғыз өзі «тағаммен жанасуға рұқсат» құжаты болып саналмайды.

Тағамдық және жалпы мақсаттағы техпластинаның айырмашылығы

Тағамдық резеңке үшін құрамдағы пластификаторлар, пигменттер, вулканизация жүйесі және толтырғыштар ерекше маңызды. Арзан жалпы мақсаттағы резеңке мұнай өнімдеріне, техникалық майларға немесе шаңды ортаға жарамды болуы мүмкін, алайда оның құрамындағы компоненттер тағамға көшуі ықтимал.

Тағамдық тығыздағыштың беті біркелкі, тегіс және бөгде қосындыларсыз болуы керек. Иіс те маңызды белгі: өткір бензин, еріткіш, күйік немесе фенол тәрізді иіс материалдың дұрыс вулканизацияланбағанын немесе тағамдық емес қоспалар қолданылғанын көрсетуі мүмкін. Дегенмен иістің жоқтығы қауіпсіздікті толық дәлелдемейді, сондықтан зертханалық және құжаттық бақылау қажет.

Жиі кездесетін материал түрлері

Жалған тағамдық техпластинаны қалай анықтауға болады?

1. Маркировканы тексеріңіз. Орамда өндіруші, бұйым атауы, маркасы, өлшемі, партия нөмірі, шығарылған күні және нормативтік құжат көрсетілуі керек. Тек «food rubber» немесе «ГОСТ» деген жалпы жазу жеткіліксіз.
2. Құжаттарды сұраңыз. Сапа паспорты, сәйкестік декларациясы немесе сертификаты, сынақ хаттамасы және тағаммен жанасуға жарамдылықты растайтын құжат болуы қажет. Құжаттағы партия нөмірі нақты жеткізілген рулонмен сәйкес келуі тиіс.
3. Қалыңдық пен қаттылықты өлшеңіз. Микрометрмен бірнеше нүктеде өлшеу арқылы өндіруші мәлімдеген өлшемнің сақталуын тексеріңіз. Қалыңдықтың үлкен ауытқуы технологияның тұрақсыздығын көрсетеді.
4. Бетті бақылаңыз. Жарықтар, қабаттану, көпіршіктер, ойықтар, жабысқақ аймақтар және бөгде бөлшектер болмауы керек. Шетінен қабаттың ажырауы — материалдың дұрыс каландрланбағанының белгісі.
5. Иіс пен серпімділікті бағалаңыз. Резеңке шамадан тыс жабысқақ, борпылдақ немесе иілткенде ағармайтын болуы тиіс. Бұл әдіс тек алдын ала бақылау болып саналады және химиялық қауіпсіздікті алмастырмайды.
6. Сынама сынағын ұйымдастырыңыз. Ірі кәсіпорында материалды суға, сүтке, әлсіз сілтілі жуу ерітіндісіне және жұмыс температурасындағы буға қысқа сынақтан өткізуге болады. Нәтиже технологиялық зертхана немесе аккредиттелген зертхана арқылы рәсімделгені дұрыс.

Физика-механикалық көрсеткіштер не үшін маңызды?

Пластинаның қаттылығы, созылу кезіндегі беріктігі, салыстырмалы ұзаруы, сығудан кейінгі қалдық деформациясы және температураға төзімділігі тығыздағыштың қызмет мерзімін анықтайды. Фланец аралығында қысым жеткіліксіз болса, сұйықтық ағып кетеді; шамадан тыс қысу резеңкені жаншып, монтаж кезінде зақымдайды.

Нақты шекті мәндер пластинаның маркасына, түріне және нормативтік құжат редакциясына байланысты тексерілуі керек. Сондықтан сатушының жалпы каталогтағы бір санын барлық тағамдық пластинаға қолдану дұрыс емес. Сапа паспортындағы көрсеткіштер ГОСТ 17133-83 бойынша қабылдау сынақтарымен немесе өндірушінің бекітілген техникалық шарттарымен байланыстырылуы қажет.

Қазақстан жағдайында таңдау және сақтау ерекшеліктері

Алматы мен Шымкенттегі жылы цехтарда, Астана мен Қарағандыдағы суық қоймаларда материалдың сақтау режимі әртүрлі болуы мүмкін. Қазақстан климатының құрғақ ауасы, қысқы төмен температурасы және жазғы қызуы резеңкенің қартаюына әсер етеді. Рулондарды күн сәулесінен, жылытқыштардан, озон көздерінен және майлардан алыс, 0–25 °C шамасындағы құрғақ қоймада сақтау ұсынылады. Пластинаны еденге тікелей қоймай, тегіс тірекке орналастыру қажет.

Qarmet сияқты металлургиялық кәсіпорындарда, мұнай-газ нысандарында және тамақ өндірісінде бірдей көрінетін материалдардың қызметі мүлде бөлек. Мұнай өнімдерімен жұмысқа арналған МБС пластинасын сүт желісіне, ал жалпы ТМКЩ пластинасын тағамдық желіге құжатсыз орнатуға болмайды. Жабдық паспорты, температура, қысым, орта құрамы және CIP-жуу режимі алдын ала талданады.

Сатып алу кезінде техникалық тапсырмаға енгізілетін деректер

• орта: су, сүт, шырын, май, бу немесе жуғыш ерітінді;
• жұмыс температурасы мен қысымы;
• қажетті қалыңдық, ені және ұзындығы;
• қаттылық диапазоны және тығыздағыштың конструкциясы;
• ГОСТ 17133-83 немесе өндірушінің нақты ТУ бойынша жеткізу талабы;
• тағаммен жанасуға жарамдылықты растайтын құжаттар және партиялық паспорт.

Монтаж және пайдалану бойынша практикалық кеңестер

Тығыздағыш контуры бойынша пластинаны өткір пышақпен немесе арнайы кескішпен кесіңіз. Фланец беттері таза, майсыз және қылтасыз болуы керек. Ескі тығыздағышты қайта қолдануға болмайды, себебі оның қалдық деформациясы мен беткі микрожарықтары герметиканы төмендетеді.

Болттарды бірден толық тартпай, айқыш тәртіппен бірнеше кезеңде қатайтыңыз. CIP-жуу кезінде температура мен химиялық ерітінді концентрациясы өндіруші көрсеткен шектен аспауы тиіс. Ағып кету байқалса, болтты шектен тыс тарту орнына тығыздағыштың маркасын, қалыңдығын және жұмыс ортасымен үйлесімділігін қайта тексеріңіз.

Қорытынды

Шынайы тағамдық техпластинаны анықтаудың ең сенімді жолы — сыртқы белгілерді құжаттық және техникалық бақылаумен біріктіру. ГОСТ 17133-83 сапа талаптарының негізін береді, ал тағаммен жанасу қауіпсіздігі жеке расталуы тиіс. Қажетті марканы, өлшемді және құжаттар жиынтығын нақтылау үшін каталогты қараңыз немесе ural-rti.org сайты арқылы мамандарға хабарласыңыз. Байланыс: +7 958 578-05-89, kz@ural-rti.org.