Капролонды қолдану
Капролон (блокты полиамид-6) ГОСТ 7850-86 бойынша капролактамның аниондық полимеризациясының өнімі болып табылады, ол сілтілік катализаторлар мен активаторлардың қатысуымен тікелей пішінде жүргізіледі.
Материал ретінде қолданылады антифрикциялық, электрооқшаулағыш және конструкцилық өнеркәсіптің түрлі салаларында. Одан әрі механикалық өңдеу үшін блоктар, төлкелер және басқа да дайындамалар жасалады.
Капролон тозған бөлшектерді — мойынтіректерді, төлкелерді, поршеньдерді, аз жүктелген тісті доңғалақтарды, роликтер мен бағыттауыштарды ауыстыру үшін пайдаланылады. Бұл шу деңгейін төмендетуге, үйкеліс жұптарының тозуын азайтуға және бірқатар жағдайларда майлаусыз жұмыс істеуге мүмкіндік береді.
Түрлері, маркалары және жіктелуі
Негізгі материал
Құжатта қарастырылады капролон ПА-6 әртүрлі диаметрлі және қалыңдықтағы блоктар мен төлкелер түрінде.
Модификациялары
Келесі модификациялары шығарылады:
- боялған (қара);
- графитпен толтырылған;
- маймен толтырылған.
Материалдың қасиеттері
Химиялық төзімділік
Капролон мыналардың әсеріне төзімді:
- көмірсутектерге;
- майларға;
- спирттерге;
- кетондарға;
- эфирлерге;
- сілтілерге;
- әлсіз қышқылдарға.
Материал коррозияға ұшырамайды, тұзды суда жұмыс істей алады, экологиялық таза және тамақ өнімдері мен ауыз сумен жанасуға гигиеналық сертификаты бар.
Капролон крезолдарда, фенолдарда, концентрленген бейорганикалық қышқылдарда, құмырсқа және сірке қышқылдарында ериді.
Эксплуатациялық артықшылықтары
- тұрақты механикалық жүктеме кезінде де ұзақ қызмет ету мерзімі;
- жоғары электрлік беріктік және жақсы диэлектрлік қасиеттер;
- металдармен жұпта төмен үйкеліс коэффициенті;
- үйлесуге жоғары қабілеттілік;
- үйкеліс тораптарында майлаусыз жұмыс істеу мүмкіндігі;
- соққылық жүктемелерді жақсы жұту.
Капролоннан жасалған мойынтіректер майлау кезінде шеңберлік жылдамдығы мынаған дейін жұмыс істей алады 15 м/с және меншікті қысымы мынаған дейін 50 кгс/см². Болат пен қола бойынша үйкеліс коэффициенті майлаумен құрайды 0,04–0,08.
Негізгі параметрлер мен физика-механикалық сипаттамалар
| Көрсеткіш | Мәні |
|---|---|
| Сыртқы көрінісі | Ақтан крем түсіне дейінгі блок, сколдар мен қуыстарсыз, блок бетінің 1000 мм²-не 1,5 мм-ден аспайтын өлшемдегі тесіктер саны — 15 данадан аспайды. |
| Тығыздық, г/см³ | 1,15–1,16 |
| Балқу температурасы, °С | 215–235 |
| Жұмыс температурасы, °С | −50-ден +120-ға дейін, қысқа мерзімді +180-ге дейін |
| Мартенс бойынша жылуға төзімділік, °С | 75–76 |
| 24 сағаттағы су сіңіру, % | 0,9–1,2 |
| Бринелль бойынша қаттылық, МПа | 160–190 |
| Созылу кезіндегі серпімділік модулі, МПа | 2300 |
| Созылу кезіндегі бұзылу кернеуі, МПа | 65–90 |
| Үзілу кезіндегі салыстырмалы ұзару, % | 14 |
| Үлгі қалыңдығының 1,5 есесіне тең иілу кезіндегі иілу кернеуі, МПа | 80 |
| Шарпи бойынша үшкір тіліктегі үлгілердегі соққы тұтқырлығы, кДж/м² | 10 |
| Белгіленген 6 % деформация кезіндегі сығылу кернеуі, МПа | 90–100 |
| 1,8 МПа кернеу кезіндегі иілу бойынша жұмсару температурасы, °С | 70–110 |
| 1 °С-қа шаққандағы сызықтық жылулық ұлғаюдың орташа коэффициенті | 6,6–9,8 × 10⁻⁵ |
| Жылу өткізгіштік коэффициенті, ккал/м·сағ | 0,23–0,29 |
| Абразивтік тозу, г | 0,055 |
| Болат бойынша үйкеліс коэффициенті | 0,15–0,3 |
| Литол-24 майлауымен болат бойынша үйкеліс коэффициенті | 0,06 |
| 10 МГц жиіліктегі диэлектрлік өтімділік | 3,0–3,3 |
| 10 МГц жиіліктегі диэлектрлік шығындар бұрышының тангенсі | 0,015–0,025 |
| Меншікті беттік электр кедергісі, Ом | 1 × 10¹⁰ – 3,5 × 10¹⁵ |
| Меншікті көлемдік электр кедергісі, Ом·м | 2 × 10¹⁴ – 2 × 10¹⁷ |
| Электрлік беріктік, кВ/мм | 20–35 |
| Экстракцияланатын заттардың мөлшері, % | 2–4 |
| Оттегі индексі, % | 24–25 |
Басқа құрылымдық материалдармен салыстыру
| Көрсеткіш | Капролон | Полиамид 6 | Полиамид 66 | Текстолит | Фторопласт | Қола |
|---|---|---|---|---|---|---|
| Тығыздығы, г/см³ | 1,15–1,16 | 1,13 | 1,14 | 1,3–1,4 | 2,14–2,26 | 7,5–8,9 |
| Бринелль бойынша қаттылығы, кгс/мм² | 13–15 | 5–8 | 8–10 | 25–30 | 3–4 | 60–75 |
| Ойықсыз соққы тұтқырлығы, кДж/м² | 120–150 | 100–130 | 90–95 | 30–35 | 100 | 100–160 |
| Пайдаланудың температуралық диапазоны, °С | −50…+120 | −30…+105 | −30…+105 | −60…+105 | −120…+260 | — |
Қолданудың типтік салалары
Станок жасауда қолдану мысалдары
| Жабдық | Капролоннан жасалған бөлшектердің мысалдары |
|---|---|
| Бұранда кескіш, револьверлік, карусельді, координаталық-ойғыш, фрезерлік, шлицефрезерлік және бойлық-жонғыш станоктар | Суппорттың жылжу втулкалары, таратқыш біліктің тісті дөңгелектері, құртты редукторлардың венцтері, көлденең суппорттардың маткалық гайкалары, жылжымалы бағыттауыштар, жылдамдық қорабының тісті дөңгелектері, жетектің құртты дөңгелектері, үйкеліс түйіндеріндегі салындылар, шпиндель салындылары |
| Тіс кескіш станоктар | Бағыттауыш сыналардың төсемелері, салазкалар, втулкалар, тісті дөңгелектер |
| Бөтелкелерді жуу, сұйықтықтарды құю және тығындау, этикетка жапсыру автоматтары | Сырғанау подшипниктері, жұлдызшалар, тісті дөңгелектер, соққы тақталары, қабырғалар, роликтер, тығындар, шнектер, қоңыраушалар, штоктың роликті тірегі |
| Терең бұрғылау және ойғыш станоктар | Бұрғылау және ойғыш бастиектердің бағыттауыштары, салындылар, кондукторлық втулкалар, стебельдік люнеттердің толтырғыштары |
| РТИ үшін жабдық | Үйкеліс түйіндерінің втулкалары, салындылар, планкалар, тісті дөңгелектер, тығыздағыш бөлшектер, сырғымалар |
| Тоқыма және иіру-жіп машиналары | Қайықшалардың бағыттауыш роликтері, қайықшалар, тісті дөңгелектер |
Тамақ өнеркәсібінде қолданылуы
| Жабдық | Бөлшектердің мысалдары |
|---|---|
| Құю және тығындау аппараттары | Штоктың роликті тірегі, шнек, жұлдызшалар, тісті дөңгелектер, қоңыраушалар, сырғанау подшипниктері, втулкалар |
| Этикетка жапсыру машиналары | Тісті дөңгелектер, жұлдызшалар, соққы тақталары, қабырғалар, тығындар |
| Транспортерлер және рольгангтер | Роликтер, сырғанау подшипниктері |
| Макарон, балмұздақ, ет фаршы, кондитерлік бұйымдар, пельмен өндірісіне арналған жабдық | Фильералар, шнектер, итеріп шығаратын барабан, штамптар, тісті және құртты дөңгелектер, втулкалар |
| Етті қайта өңдеуге арналған жабдық | Турау тақталары, роликтер, подшипниктер, куттер пышақтарының пакеті |
| Зақаттау машиналары | Валиктер |
| Сепараторлар, сорғылар | Тығыздағыш сақиналар, манжет ұстағыштар, сырғанау подшипниктері |
| Арбалар, вагонеткалар, бөлгіштер, гидравликалық арбалар | Тіреу және бағыттауыш дөңгелектердің салындылары, дөңгелектер және дөңгелек ступицалары, роликтер |
| Кран-балкалар, крандар | Кран-балка дөңгелектері, төлкелер, роликтер, шарикті подшипникті дөңгелектер және ұстағыштар |
Техникалық талаптар
Материал жоғары механикалық беріктікті, төмен үйкеліс коэффициентін, химиялық төзімділікті және жақсы диэлектрлік параметрлерді біріктіреді. Капролоннан жасалған бұйымдар бірқатар жағдайларда қола аналогтарынан экономикалық тиімдірек және олардан 10–12 есе арзан.
Ұзақ сақтау кезінде полиамид-6 блоктық ауа оттегімен тотығып, макромолекулаларда асқын тотық топтарын түзуі мүмкін. Иондаушы сәулелену полиамид-6 молекулаларының тігілуін тудырып, оның кристалдылығын азайтады.
Ылғалды ауаның немесе судың ұзақ әсерінде капролон 1–4 % ылғал сіңіруі мүмкін. Бұл кезде соққылық тұтқырлық бірнеше есе артады, ал беттің қаттылығы біршама төмендейді.
Сынау әдістері
Ұсынылған парақтарда келесі стандарттар бойынша сынау әдістеріне сілтемелер берілген:
- ГОСТ 11262 — созылу кезіндегі бұзылу кернеуін және салыстырмалы ұзаруды анықтау;
- ГОСТ 4648 — иілу кернеуін анықтау;
- ГОСТ 4647 — Шарпи бойынша соққылық тұтқырлық;
- ГОСТ 4651 — берілген деформация кезіндегі сығылу кернеуі;
- ГОСТ 4670 — қаттылық;
- ГОСТ 11629 — үйкеліс коэффициенті және тозу қарқындылығы;
- ГОСТ 11012 — абразивтік тозу.
Шартты белгілеулер
Ұсынылған беттерде бұйымдардың шартты белгілеуінің формализацияланған схемасы берілмеген. Жеткізу тәжірибесінде әдетте материал, модификация, дайындаманың пішіні мен өлшемдерікөрсетіледі, мысалы ТУ BY 190526813.001-2015 бойынша қажетті диаметрдегі, қалыңдықтағы және ұзындықтағы блок, төлке немесе өзек.
Таңбалау, қаптау, сақтау
Қолжетімді беттерде таңбалау мен қаптау туралы жеке бөлім берілмеген. Тапсырыс беру кезінде блоктың, төлкенің немесе өзектің өлшемдерін, түсін, модификацияның болуын және қоймалық сақтау шарттарын өндірушіден немесе жеткізушіден нақтылау ұсынылады.
Өндірушінің кепілдіктері
Ұсынылған парақтарда өндірушінің кепілдіктері туралы бөлім жоқ. Жеткізу және сатып алу үшін нақты өндірушіден сапа паспортын және ТУ BY 190526813.001-2015 сәйкестігін растауды сұрату ұсынылады.
Механикалық өңдеу бойынша ұсыныстар
Капролон кәдімгі металл өңдеу станоктарында өңделеді, бірақ төмен жылу өткізгіштігі мен салыстырмалы түрде төмен балқу температурасына байланысты тиімді жылу бөлу қажет.
Жалпы ұсыныстар
- Аспаптың кесу жиектері жақсы қайралған болуы тиіс.
- Жоңқаның жақсы шығарылуын қамтамасыз ету қажет.
- Жылу бөлу көп болған кезде салқындату қажет, мысалы бұрғылау кезінде.
- Ішкі кернеулерді жою және ірі бұйымдардың жарылуын болдырмау үшін күрделі өңдеуді қарапайым операцияларға бөлу ұсынылады, олардың арасында материалды суда 48 сағат.
- Капролон блоктары суық мезгілде тек 5 күн жылы бөлмеде ұстағаннан кейін ғана өңдеуге жіберіледі.
Токарлық өңдеу
- Артқы бұрыш α — 5–15°;
- алдыңғы бұрыш γ — 0–10°;
- басты бұрыш η — 0–45°;
- кесу жылдамдығы — 200–500 м/мин;
- беріліс — 0,05–0,5 мм/айналым.
Фрезерлеу
- Артқы бұрыш α — 5–15°;
- Алдыңғы бұрыш γ — 0–15°;
- Кесу жылдамдығы — 200–500 м/мин;
- беріліс — 0,05 мм/тіске дейін.
Бұрғылау
- Артқы бұрыш α — 10–15°;
- Алдыңғы бұрыш γ — 3–5°;
- Негізгі бұрыш η — 90–120°;
- Кесу жылдамдығы — 50–100 м/мин;
- беріліс — 0,1–0,3 мм/айналым.
Үлкен диаметрлі тесіктер үшін кезекті бұрғылау ұсынылады. Мысалы, 50 мм алдымен кіші диаметрлермен, мысалы, 12 және 25 мм, бұрғылауды орындап, содан кейін ұлғайтады.
Кесу
Капролон дайындамаларын кесу үшін салыстырмалы түрде үлкен тіс қадамы бар таспалы, дөңгелек немесе қол аралары қолданылады.
| Құрал | Негізгі параметрлер |
|---|---|
| Дөңгелек ара | Артқы бұрыш 10–15°, алдыңғы бұрыш 0–15°, тіс қадамы 8–45 мм, кесу жылдамдығы 1000–3000 м/мин |
| Таспалы ара | Артқы бұрыш 25–40°, алдыңғы бұрыш 0–8°, тіс қадамы 4–10 мм, кесу жылдамдығы 50–500 м/мин |
Сілтемелік нормативтік құжаттар
| Белгіленуі | Мақсаты |
|---|---|
| ГОСТ 7850-86 | Полиамид-6 алу үшін капролактам |
| ГОСТ 11262 | Созылуға сынау |
| ГОСТ 4648 | Статикалық иілуге сынау |
| ГОСТ 4647 | Шарпи бойынша соққыға төзімділік |
| ГОСТ 4651 | Сығуға сынаулар |
| ГОСТ 4670 | Қаттылықты анықтау |
| ГОСТ 11012 | Абразивті тозуды анықтау |
| ГОСТ 11629 | Үйкеліс және тозу коэффициентін анықтау |