Бұл стандарт резинаға және резиналық бұйымдарға қолданылады және олардың қаттылығын Шор А шкаласы бойынша 0-ден 100 бірлікке дейін анықтау әдісін белгілейді. Әдістің мәні резинаның оған индентордың батырылуына көрсететін кедергісін өлшеуден тұрады. Стандарт СТ СЭВ 1198-78 талаптарына сәйкес келеді.
1. Қолдану аясы
Әдіс резина мен резиналық бұйымдардың қаттылығын Шор А шкаласы бойынша 0-ден 100 бірлікке дейінгі ауқымда анықтауға арналған. Сынақ нәтижелері резиналық материалдардың серпімді-берік қасиеттерін бағалауға және дайын бұйымдардың сапасын бақылауға мүмкіндік береді.
2. Үлгілерді іріктеу әдісі
Сынақ үлгісі параллель жазықтықтары бар пластина немесе шайба түрінде болады. Үлгілерге қойылатын негізгі талаптар:
- өлшеу нүктелері арасындағы қашықтық — 5 мм-ден кем емес;
- кез келген өлшеу нүктесінен үлгінің шетіне дейінгі қашықтық — 13 мм-ден кем емес;
- үлгінің қалыңдығы — 6 мм-ден кем емес.
Бұйымдарды сынау кезінде бірдей резинадан тұратын, бірақ үштен көп емес бірнеше қабаттан тұратын үлгілерді пайдалануға рұқсат етіледі. Жоғарғы қабаттың қалыңдығы 2 мм-ден кем болмауы тиіс. Үлгінің беті тегіс, ойықсыз, жарықсыз, көпіршіксіз, кеуексіз, сызатсыз, жырылымсыз, бөгде қоспаларсыз және қарусыз көзге көрінетін басқа да ақауларсыз болуы керек.
3. Құрылғылар
3.1. Қаттылықты анықтауға арналған құрылғы
Құрылғы келесі негізгі бөліктерден тұруы тиіс:
- шынықтырылған болаттан жасалған индентор;
- инденторға жүктеме түсіруге арналған серіппе;
- 0-ден 100-ге дейінгі қаттылық бірліктерінің шкаласы, мұндағы 0 индентордың максималды енуіне (2,54 мм), ал 100 нөлдік енуіне сәйкес келеді.
Шор А қаттылығы мен жүктеме арасындағы тәуелділік кестеде келтірілген:
| Шор А бойынша қаттылық | Жүктеме, Н (гс) (ауытқу шегі ±0,08 (±8)) |
|---|---|
| 0 | 0,55 (56,0) |
| 10 | 1,30 (132,5) |
| 20 | 2,05 (209,0) |
| 30 | 2,80 (286,0) |
| 40 | 3,56 (362,5) |
| 50 | 4,31 (439,0) |
| 60 | 5,06 (515,5) |
| 70 | 5,81 (592,0) |
| 80 | 6,56 (669,0) |
| 90 | 7,31 (745,5) |
| 100 | 8,06 (822,0) |
Құрылғының тірек алаңының ауданы 100 мм²-ден кем емес болуы тиіс. Құрылғыға тексеру кем дегенде алты айда бір рет жүргізіледі.
3.2. Қосалқы өлшеу құралдары
- Өлшеу шегі 0-ден 10 мм-ге дейін, бөлік бағасы 0,01 мм болатын ГОСТ 11358-74 бойынша ТР10-60 типті қалыңдықөлшегі.
- ГОСТ 5072-79 бойынша СОПр-36-3-121 секундомері.
- ТУ 25-07-1503-82 бойынша екінші реттік көрсететін электр сағаттары.
- Өлшеу шегі минус 50-ден плюс 100 °С-қа дейін, бөлік бағасы 1 °С болатын ГОСТ 27544-87 бойынша шыны термометр.
4. Сынақты жүргізу
- Вулканизациядан кейін үлгілер ГОСТ 269-66 талаптарына сәйкес ұсталады.
- Сынақ алдында үлгілер тікелей күн сәулелерінің әсерінен қорғай отырып, (23 ± 2) °С температурада кем дегенде 1 сағат бойы ұсталады.
- Сынақ температурасы (23 ± 2) °С тең болуы тиіс. Үлгінің қалыңдығы өлшенеді, нәтиже бүтін санға дейін дөңгелектенеді.
- Сыналатын үлгі тегіс көлденең бетке орналастырылады. Қаттылықөлшегіш үлгіге соққылар мен сілкіністерсіз, перпендикуляр қалыпта, тірек алаңының беті үлгімен түйісетіндей етіп орнатылады.
- Индентордың одан әрі айқын батырылуы байқалатын үлгілер үшін көрсеткіш (15 ± 1) с өткеннен кейін есептеледі. Бұл режим резина мен резиналық бұйымдарға арналған нормативтік-техникалық құжаттамада көзделеді.
- Қаттылық үлгінің әртүрлі жерлерінде кем дегенде үш нүктеде өлшенеді.
5. Нәтижелерді өңдеу
Сынақ нәтижесі ретінде барлық өлшеулердің бүтін санға дейін дөңгелектенген орташа арифметикалық мәні қабылданады. Әрбір өлшеудің орташа арифметикалық мәннен ауытқуы ±3 бірліктен аспауы тиіс.
Салыстыруға келмейтін нәтижелер мына сынақтар кезінде алынады:
- әртүрлі әдістермен жасалған үлгілердің;
- қалыңдығы әртүрлі үлгілердің;
- әртүрлі қабаттар санынан тұратын үлгілердің;
- көрсеткішті 3 және 15 с өткен соң есептеу кезіндегі үлгілер мен бұйымдардың;
6. Сынақ хаттамасын рәсімдеу
Сынақ нәтижелері хаттамамен рәсімделеді, онда мыналар көрсетіледі:
- резеңкенің немесе резеңке бұйымның белгіленуі;
- үлгінің қалыңдығын;
- үлгіні жасау әдісін;
- Шор А бірліктерімен әрбір қаттылықты өлшеу нәтижесін және оның орташа арифметикалық мәнін;
- сынақ күнін;
- осы стандарттың белгіленуі.
7. Қауіпсіздік талаптары
- Сынақ бөлмесі сорғып-тартау желдету жүйесімен жабдықталуы және ГОСТ 12.1.004-85 және ГОСТ 12.1.005-88 талаптарына сәйкес келуі тиіс.
- Сынаққа дайындық және оны жүргізу кезінде өнеркәсіптік кәсіпорындардың өрт қауіпсіздігі ережелері сақталады.
- Құрылғылар ГОСТ 12.1.019-79 және ГОСТ 12.1.030-81 талаптарына сәйкес келуі тиіс.
8. Сілтемелік нормативтік құжаттар
| НҚЖ белгіленуі | Тармақ нөмірі |
|---|---|
| ГОСТ 12.1.004-85 | 5.1 |
| ГОСТ 12.1.005-88 | 5.1 |
| ГОСТ 12.1.019-79 | 5.3 |
| ГОСТ 12.1.030-81 | 5.3 |
| ГОСТ 12.3.002-75 | 5.2 |
| ГОСТ 269-66 | 3.1 |
| ГОСТ 5072-79 | 2.3 |
| ГОСТ 11358-74 | 2.2 |
| ГОСТ 27544-87 | 2.3б |
| ТУ 25-07-1503-82 | 2.3а |