ГОСТ 262-93 Резеңке. Жыртуға төзімділігін анықтау (айыр, бұрышты және орақ тәрізді үлгілер)

Қолданылу аясы

ГОСТ 262-93 анықтауға арналған сынау әдістерін белгілейді резинаның жырылуға беріктігін. Стандартта келесі әдістер қарастырылған:

• А әдісі — екіге айырылған үлгілер үшін;
• В әдісі — белгіленген тереңдіктегі ойығы бар немесе онсыз бұрыштық үлгілер үшін;
• С әдісі — орақ тәрізді үлгілер үшін;
• D әдісі — қосымша, доға тәрізді үлгілер үшін.

Стандарт мыналарға таралады резинаға және резина бұйымдарына. Резинадан жасалған шағын үлгілерге, атап айтқанда дельфиялық үлгілерге арналған жеке әдіс ГОСТ 23016 стандартында белгіленген.

Әдістің мәні

Сынау мыналар үшін қажетті күшті өлшеуден тұрады үлгіні толық жырту бұрыннан бар ойықтың немесе кесілген жердің ұлғаюы кезінде, ал ойықсыз В әдісі жағдайында — үлгіні бүкіл қалыңдығы бойынша көлденеңінен жырту үшін.

Жырту күші үлгінің бұзылуына дейін траверсаның тұрақты жылдамдықпен үздіксіз жұмыс істейтін созылу машинасында беріледі. Әдіске байланысты жыртуға беріктікті есептеу үшін қолданылады максималды күш немесе медиана бойынша орташа күш.

Стандарт тікелей көрсетеді: корреляцияның болмауы болжанады әртүрлі типтегі үлгілерде алынған деректер арасында.

Әдіс түрлері және олардың ерекшеліктері

А әдісі үзілу кезіндегі материалдың негізгі беріктік қасиеттерімен оңайырақ байланысатындықтан және ұзын жағының аздап созылуы шартында серпімділік модулінің әсеріне азырақ сезімтал болғандықтан басым әдіс болып саналады.

Сынамалардың негізгі өлшемдері мен параметрлері

Екіге бөлінген сынама

А әдісі үшін штанцтық пышақпен ойып алынған, ұзындығы кем емес 100 мм, ені 15 ± 0,5 мм және қалыңдығы 2,0 ± 0,2 мм. Сынаманың ортасымен тереңдігі 40 ± 5 мм.

Бұрыштық сынама

В әдісі үшін ені кем емес бұрыштық сынама қолданылады 100 мм. Ойықтары бар әдістеме кезінде ойық ішкі бұрыштың төбесінен тереңдігі 1,0 ± 0,2 мм.

Орақ тәрізді сынама

С әдісі үшін орақ тәрізді сынама қолданылады. Стандарттың негізгі бөлігінде ойықтың тереңдігі 1,0 ± 0,2 мм, ал курсивпен бөлінген қосымшаларда ел экономикасы үшін тереңдігі 0,50 ± 0,08 мм сынаманың ойыс бетінің ортасындағы ойық нұсқасы қарастырылған.

Доға тәрізді сынама

D қосымша әдісі ойығы бар доға тәрізді сынаманы қолдануға негізделген. Ойық тереңдігі 0,50 ± 0,08 мм ойыс ішкі қырдың ортасымен жасалады.

Сынамалардың қалыңдығы

Сынамалардың ұсынылатын қалыңдығы — 2,0 ± 0,2 мм. Ешқандай мән таңдалған мәннен 2%артық ауытқымауы тиіс. Сынамалар топтарын салыстыру кезінде әрбір топтың орташа қалыңдығы 7,5% барлық топтар бойынша жалпы орташа қалыңдықтың шегінде болуы тиіс.

Қалыңдығы 1,0 ± 0,2 ммболатын сынамаларды сынауға рұқсат етіледі. Сондай-ақ, салыстырылатын сынамалар арасындағы айырмашылық ±10%.

Жабдықтар

Штанцелік пышақтар

Кесіп алу үшін келесіге арналған жеке штанцелік пышақтарды қолданады:

• екіге бөлінген үлгілер;
• бұрыштық үлгілер;
• орақ тәрізді үлгілер;
• доға тәрізді үлгілер.

Пышақтардың кескіш жиектері өткір және ойықсыз.

Тіліктерге арналған кескіш құрал

Тілік немесе кесу алу үшін өткір ұстара жүзі немесе ойықсыз қайралған пышақ қолданылады. Тілік тереңдігін анықтау үшін микроскоп, оптикалық проектор немесе өлшеу дәлдігі 0,025 мм немесе одан жоғары.

Сынақ машинасы

Машина ГОСТ 28840 талаптарына сәйкес келуі және қолданылатын жүктемені шегінде тіркеп отыруы тиіс 2% сынақ кезінде.

Екіге бөлінген үлгіні қолданған кезде инерциясы аз машинаны күшті автоматты түрде тіркеу функциясымен. Маятникті күш өлшегіші бар машинада сынақ жүргізуге рұқсат етіледі, бұл ретте өлшенетін күш шкаланың номиналды мәнінің 20% -ден 85% дейінгі аралығында болуы тиіс.

Жоғары температурада сынақ жүргізу үшін жұмыс көлеміндегі ауа ортасының температурасын ұстап тұратын термокамерасы бар машинаны қолдануға рұқсат етіледі 100 ± 2 °C.

Қысқыштар

Сынақ машинасы белгілі бір түрдегі, мысалы, пневматикалық қысқыштармен жабдықталуы тиіс, олар жүктеме артқан сайын автоматты түрде қысылады және үлгінің кеңейіп жатқан жиегі бойынша біркелкі қысымды қамтамасыз етеді.

Әрбір қысқыш үлгінің орналасуын реттеу құрылғыларын қамтуы тиіс, осылайша ол симметриялы және осьтік центровкамен жыртылу бағытына қатысты орналасуы керек. Екіге бөлінген үлгілер үшін қысқыштағы орналасуы стандартта келтірілген схемаға сәйкес келуі тиіс.

Үлгілерді дайындау және баптау

Үлгілер резеңке парағынан тік жүрісті престің көмегімен кесіп алынады. Резеңкені сумен немесе сабынды ерітіндімен ылғалдандыруға болады және ол тері, резеңкеленген мата немесе картон сияқты аздап иілгіш материал парағымен ұсталып тұруы тиіс.

Егер мүмкін болса, үлгілерді жыртылуға төзімділікті анықтауға болатындай етіп кесіп алады екі бағыт бойынша, бір-біріне тік бұрыш жасай орналасқан. Каландрлеу әсерінен резеңкенің анизотропиясы болған жағдайда, үлгілерді каландрлеу бағыты бойында және оған перпендикуляр етіп кесіп алады.

Вулканизациялау мен сынақ арасындағы кезеңде үлгілерді жарықтан қорғайды.

Сынақ алдында үлгілерді баптайды:

• негізгі басылым бойынша — кемінде 3 ч стандартты зертханалық температурада;
• арнайы көрсетілген өзгерістер бойынша — кемінде 1 ч кесуге немесе ойық жасауға дейін.

Егер дайындау тегістеуді қамтыса, тегістеу мен сынақ арасындағы кезең 72 ч-тан аспауы тиіс. Кесу немесе ойық жасауды әдістемеде көзделген жағдайда қартаю сынағынан кейін орындау қажет.

Сынақ температурасы

Әдетте сынақтар стандартты зертханалық температурада жүргізіледі:

• 23 ± 2 °C;
• немесе 27 ± 2 °C.

Егер басқа температура қажет болса, ол ГОСТ 269 бойынша таңдалады. Салыстырмалы сынақтар сериясын жүргізгенде температура бірдей деңгейде ұсталады.

Сынақты жүргізу

Баптаудан кейін үлгіні қолданылатын қысқыштардың түріне сәйкес сынақ машинасына орналастырады. Содан кейін толық жыртылғанға дейін қысқыштың белгіленген жылдамдығымен үлгіге үнемі артып отыратын күш түсіреді.

Бұрыштық, орақ тәрізді және доға тәрізді үлгілер үшін ең жоғарғы күштіркеледі. Екіге бөлінген үлгі үшін күшті автоматты түрде жазу жыртылу процесінің барысында жүргізіледі.

Қысқыштар арасындағы ұсынылатын қашықтық:

• орақ тәрізді үлгілер үшін — кемінде 70 мм;
• доға тәрізді үлгілер үшін — кемінде 15 мм.

Жоғары температурада сынақ жүргізгенде үлгіні камерада кемінде 3 мин, бірақ қыздырудың ең ұзақ уақыты 15 мин.

Нәтижелерді өңдеу

Жыртылуға төзімділік Т_r қалыңдығына шаққандағы кН/м күштің үлгі қалыңдығына қатынасы ретінде есептеледі.

Есептеу үшін мыналар қолданылады:

• максималды күш — В, С және D әдістері үшін;
• медиана бойынша орташа күш, ГОСТ 6768 бойынша есептелген — А әдісі үшін.

Әр бағыт үшін медиана бойынша орташа мән және мәндер диапазоны анықталады. Нәтиже дәлдікпен ұсынылады 1 кН/м.

Доғатәрізді және орақтәрізді үлгілер үшін орташа арифметикалық бес үлгінің көрсеткіштерін қабылдауға рұқсат етіледі. Егер жекелеген үлгілердің нәтижелері орташа мәннен 10%артық ерекшеленсе, олар ескерілмейді және орташа арифметикалық қалған үлгілер бойынша есептеледі, олардың саны кемінде үшболуы тиіс. Егер өңдеуден кейін үштен аз үлгі қалса, сынақ қайталанады.

Әдісті таңдау методикасы

А әдісі ең жақсы қайталанымдылық және кесік ұзындығының ең аз әсері талап етілген жағдайларда артықшылықты болып табылады. Кесіксіз В әдісі жыртылудың пайда болуын да, дамуын да қамтитын жалпы бұзылу күшін бағалау қажет болғанда қолданылады. Кесікті В әдісі, С әдісі және D әдісі бұрыннан бар кесіктің таралуын бағалау үшін қолданылады.

Бұл ретте әртүрлі типтегі үлгілерде алынған нәтижелерді тікелей салыстыру ұсынылмайтынын.

Сынақ хаттамасы

Сынақ хаттамасы мыналарды қамтуы тиіс:

• осы стандартқа сілтеме;
• сыналатын резеңке немесе бұйымның белгіленуі;
• үлгі типі;
• әр бағыт бойынша кН/м-мен жыртылуға қарсылықтың медиана бойынша орташа мәні және мәндер диапазоны;
• үлгінің медиана бойынша орташа қалыңдығы;
• резеңкені білікпен өңдеу бағытына қатысты созылу бағыты;
• сынақ температурасы;
• сынақ кезінде және одан кейін үлгі мінез-құлқының ерекшеліктері, мысалы кесіктің таралу бағыты;
• В әдісі үшін — кесіктің бар немесе жоқ екендігі туралы мәліметтер;
• вулкандау күні, егер ол белгілі болса, және сынақ күні.

Стандартқа қосымшаларда сондай-ақ мыналарды көрсету қарастырылған:

• резеңкенің белгіленуі және вулкандау шарттары;
• орақтәрізді және доғатәрізді үлгінің қалыңдығы;
• үлгілер саны;
• әр үлгіні жырту кезіндегі күш;
• әр үлгінің жыртылуға қарсылығы және орташа арифметикалық мән.

Сілтемелік нормативтік құжаттар