Қолданылу аясы
Бұл стандарт дөңгелек сым, таспа, үш қырлы, дөңгелек және төртбұрышты шыбықтар, флюспен толтырылған дөңгелек түтіктер, сондай-ақ ұнтақ түріндегі қалайы-қорғасын дәнекерлеуіштеріне қолданылады. Өнім бөлшектерді қалауға және дәнекерлеуге арналған.
Түрлері, пішіндері және жіктелуі
Стандарт дәнекерлеуіштерді келесі пішіндерде жеткізуді қарастырады:
- дөңгелек қималы сым;
- таспа;
- дөңгелек шыбық;
- төртбұрышты шыбық;
- үш қырлы шыбық;
- флюс-толтырғышы бар дөңгелек түтік;
- ұнтақ.
Қалайы-қорғасын дәнекерлеуіштерінің химиялық құрамы ГОСТ 21930 талаптарына сәйкес келуі тиіс.
Негізгі өлшемдері және сұрыптамасы
Сым диаметрлері
| Сымның номиналды диаметрі, мм | Шекті ауытқу, мм |
|---|---|
| 0,4 | ±0,05 |
| 0,5 | ±0,05 |
| 0,6 | ±0,06 |
| 0,8 | ±0,08 |
| 0,95 | ±0,08 |
| 1,0 | ±0,10 |
| 1,2 | ±0,10 |
| 1,5 | ±0,10 |
| 1,8 | ±0,10 |
| 2,0 | ±0,10 |
| 2,5 | ±0,12 |
| 3,0 | ±0,15 |
| 3,5 | ±0,17 |
| 4,0 | ±0,17 |
| 5,0 | ±0,17 |
| 6,0 | ±0,18 |
| 7,0 | ±0,20 |
Шыбықтардың өлшемдері
| Шыбық түрі | Номиналды өлшемі, мм | Шекті ауытқу, мм |
|---|---|---|
| Дөңгелек | 8 | ±0,24 |
| Дөңгелек | 10 | ±0,30 |
| Дөңгелек | 12 | ±0,36 |
| Дөңгелек | 15 | ±0,45 |
| Дөңгелек | 40 | ±1,2 |
| Үш қырлы | 10 | ±0,30 |
| Үш қырлы | 12 | ±0,36 |
| Үш қырлы | 14 | ±0,42 |
| Үш қырлы | 16 | ±0,48 |
| Төртбұрышты | 5 | ±0,25 |
| Төртбұрышты | 7 | ±0,35 |
| Төртбұрышты | 9 | ±0,45 |
| Төртбұрышты | 11 | ±0,55 |
| Төртбұрышты | 13 | ±0,55 |
| Төртбұрышты | 15 | ±0,55 |
Шыбықтардың ұзындығы (400 ±20) мм. Бір бумадағы шыбықтардың ұзындық айырмашылығы — 10 мм-ден аспауы тиіс.
Таспаның өлшемдері
| Таспаның номиналды қалыңдығы, мм | Лентаның номиналды ені, мм |
|---|---|
| 0,8 | 8–10 |
| 1,0 | 8–10 |
| 1,5 | 5–10; 15 |
| 2,0 | 5–10; 15 |
| 2,5 | 5–10; 15 |
| 3,0 | 5–10; 15 |
| 4,0 | 5–10; 15 |
| 5,0 | 5–10; 15 |
Лента өлшемдерінің шекті ауытқулары
| Лентаның номиналды қалыңдығы, мм | Шекті ауытқу, мм | Лентаның номиналды ені, мм | Шекті ауытқу, мм |
|---|---|---|---|
| 0,8 | ±0,08 | 5,0 | ±0,5 |
| 1,0 | ±0,10 | 6,0 | ±0,6 |
| 1,5 | ±0,10 | 7,0 | ±0,7 |
| 2,0 | ±0,10 | 8,0 | ±0,8 |
| 2,5 | ±0,10 | 9,0 | ±0,9 |
| 3,0 | ±0,12 | 10,0 | ±1,0 |
| 4,0 | ±0,16 | 15,0 | ±1,0 |
| 5,0 | ±0,20 | 15,0 | ±1,0 |
Флюсі бар түтіктердің диаметрлері
| Түтіктің номиналды сыртқы диаметрі, мм | Сыртқы диаметрдің шекті ауытқуы, мм |
|---|---|
| 1,0 | ±0,05 |
| 1,5 | ±0,07 |
| 2,0 | ±0,07 |
| 2,5 | ±0,07 |
| 3,0 | ±0,09 |
| 3,5 | ±0,10 |
| 4,0 | ±0,12 |
| 5,0 | ±0,15 |
Тұтынушының өндірушімен келісімі бойынша басқа пішіндегі және өлшемдегі бұйымдарды жасауға рұқсат етіледі.
Сым мен түтік кесіндісінің ұзындығы кемінде 20 м, лентаның ұзындығы кемінде 10 м болуы тиіс.
Ұнтақтың гранулометриялық құрамы
| ГОСТ 6613 бойынша тор нөмірі | Електегі ұнтақ қалдығы, %, артық емес | Елек арқылы өткен ұнтақ, %, кем емес |
|---|---|---|
| 008 | 0,5 | — |
| 0071 | — | 80 |
Техникалық талаптар
- Бұйымдардағы припойлар белгіленген тәртіппен бекітілген технологиялық нұсқаулыққа сәйкес стандарт талаптарына сай жасалады.
- Қалайы-қорғасын припойларының химиялық құрамы ГОСТ 21930 талаптарына сәйкес келуі тиіс.
- Шыбықтардың, сымдардың, ленталардың және түтіктердің бетінде бөгде қоспалар, жарықтар және қабаттардың ажырауы болмауы тиіс.
- Шыбықтардың, сымдардың және ленталардың бетінде шлак қоспалары жоқ жеке ашылмаған ауа көпіршіктеріне рұқсат етіледі.
- Сымның, шыбықтың, лентаның және түтіктің сынығында бөгде қоспалар болмауы тиіс.
Флюсі бар түтікшелі припойға қойылатын талаптар
- Түтіктердің толтырғыш-флюс ретінде ГОСТ 19113 бойынша қарағай канифолі қолданылады.
- Флюс түтіктің бүкіл ұзындығы бойынша үздіксіз болуы тиіс.
- Тұтынушымен келісім бойынша белсендірек флюстерді пайдалануға рұқсат етіледі.
- Түтіктегі флюстің массасы мынадай болуы тиіс (2,5 ±0,5) % түтік массасынан.
- Түтіктегі флюстің үздіксіздігі жасау технологиясымен қамтамасыз етіледі.
Физикалық-механикалық қасиеттері және қолданылу аялары
Припойлардың физикалық-механикалық қасиеттері ГОСТ 21930 1-қосымшасында келтірілген. Припойлардың негізгі қолданылу аялары ГОСТ 21930 2-қосымшасында келтірілген.
Шартты белгілер
Припойлардың шартты белгісі келесі схема бойынша қалыптасады:
Припой + профильді сұрыптаманың атауы + қима пішіні + өлшемдер + марка + стандарт белгіленімі
Белгілеуде қолданылатын қысқартулар
- сым — Прв;
- шыбық — Пт;
- лента — Л;
- түтік — Т;
- ұнтақ — Пор;
- дөңгелек пішін — КР;
- шаршы пішін — КВ;
- үш қырлы пішін — ТРГ.
Жоқ көрсеткіштің орнына белгі қойылады «Х».
Тапсырыс беру мысалдары
- Дәнекер Прв КР2 ПОССу 61–0,5 ГОСТ 21931–76 — ПОССу 61–0,5 маркалы, диаметрі 2 мм дөңгелек қималы сым.
- Дәнекер ПтКВ 9,0 ПОССу 40–0,5 ГОСТ 21931–76 — ПОССу 40–0,5 маркалы, қабырғасы 9 мм шаршы қималы шыбық.
- Дәнекер ПтмТРГ 14 ПОС 61 ГОСТ 21931–76 — ПОС 61 маркалы, қабырғасының өлшемі 14 мм үш қырлы қималы шыбық.
- Дәнекер Л 0,8 × 8 ПОС 40 ГОСТ 21931–76 — ПОС 40 маркалы, қалыңдығы 0,8 мм және ені 8 мм таспа.
- Дәнекер Т 5 ПОССу 25–2 ГОСТ 21931–76 — ПОССу 25–2 маркалы, сыртқы диаметрі 5 мм канифоль толтырғышы бар түтік.
- Дәнекер Пор ПОССу 30–2 ГОСТ 21931–76 — ПОССу 30–2 маркалы ұнтақ.
Қауіпсіздік талаптары
- Қалайы-қорғасынды және қалайы-қорғасын-кадмийлі дәнекерлерді өндіру және дәнекерлеу процестері қорғасын мен кадмий оксидтері сияқты улы заттардың бөлінуімен қатар жүруі мүмкін.
- Қорғасын мен кадмий оксидтері 1-ші қауіптілік сыныбындағы заттарға жатады.
- Жұмыс аймағының ауасындағы қорғасынның шекті рұқсат етілген концентрациясы — 0,01 мг/м³, кадмий оксидінің — 0,1 мг/м³.
- Жұмыс аймағының ауасындағы зиянды заттардың мөлшерін бақылау ГОСТ 12.1.005 және ГОСТ 12.1.007 бойынша жүргізілуі тиіс.
- Өндірістік үй-жайлардың жабдықтары мен әрленуі қорғасын құрамды қорытпалармен жұмыс істеу кезіндегі қауіпсіздік талаптарына сәйкес келуі тиіс.
- Тиеу-түсіру жұмыстары кезінде ГОСТ 12.3.009 бойынша қауіпсіздік талаптары сақталуы тиіс.
- Дәнекерлермен жұмыс істейтіндер қауіпсіздік техникасы бойынша нұсқаулықтан, жұмыс әдістері бойынша оқытудан, алдын ала және мерзімді медициналық тексерулерден өтуі тиіс.
- Балқытылған қалайы-қорғасынды дәнекерлермен барлық жұмыстар құрғақ арнайы киімде және қорғаныс құралдарында орындалуы тиіс.
- Балқытылған дәнекерлермен жұмыс істеу кезінде, қаптау және дәнекерлеу ванналарына қызмет көрсету кезінде, сондай-ақ ұнтақпен жұмыс істеу кезінде тыныс алу мүшелерін жеке қорғаныс құралдары — ШБ-1 «Лепесток» респираторлары қолданылуы тиіс.
- Күйік шалуды болдырмау үшін бет ГОСТ 12.4.023 бойынша бас киім қалқандарымен қорғалады.
- Жұмыс істейтіндер СНиП 2.09.04 бойынша тұрмыстық үй-жайлармен қамтамасыз етілуі тиіс.
Қабылдау ережелері
Припойлар партиялармен қабылданады. Әр партия бір маркадағы, бір түрдегі және бір өлшемдегі припойдан тұруы тиіс. Партия массасы шектелмейді.
Партия сапа туралы мыналарды қамтитын бір құжатпен рәсімделуі тиіс:
- тауарлық белгісі немесе өндіруші кәсіпорынның атауы;
- припойдың шартты белгіленуі;
- партия нөмірі;
- химиялық талдау нәтижелері;
- партияның таза және жалпы салмағын кг-мен;
- шығарылған күні.
Бақылау көлемі
- Әр орам, катушка және партия массасының 0,5 % өзектері қарауға және өлшеуге ұшырайды.
- Припойдың химиялық құрамын бақылау үшін партиянан сым орамдарының, диаметрі 2,5 мм-ге дейінгі түтіктердің, қалыңдығы 2,5 мм-ге дейінгі таспалардың массасы бойынша 0,3 % іріктеледі.
- Диаметрі 2,5 мм-ден жоғары сым, түтік және қалыңдығы 2,5 мм-ден жоғары таспа үшін орамдар массасының 0,05 %-ы, бірақ кемінде екі орам іріктеледі.
- Өзектер үшін массасының 0,03 %-ы, бірақ кемінде бес өзек іріктеледі.
- Ұнтақтың химиялық және түйіршіктік құрамын тексеру үшін құтылардың 20 %-ы, бірақ кемінде бес құты іріктеледі.
Кемінде бір көрсеткіш бойынша сынақ нәтижелері қанағаттанарлықсыз болған жағдайда, сол партияның екі еселенген таңдамасында қайталама сынақтар жүргізіледі. Қайталама сынақтардың нәтижелері бүкіл партияға тарайды.
Сынақ әдістері
- Өзектердің, сымның, таспалар мен түтіктердің бетін бақылау ұлғайтқыш аспаптарды қолданбай жүргізіледі.
- Біріктірілген сынаманы іріктеу үшін сым, түтік және таспаның орамдары мен катушкаларының ұштарынан ұзындығы 30–40 см кесінділер алынады.
- Өзектер үш жерде — ортасында және екі шетінен фрезерленеді.
- Талдау үшін массасы 200 г зертханалық сынам дайындалады, ол екі бөлікке бөлінеді: біреуі химиялық талдауға жіберіледі, екіншісі төрелік үшін сақталады.
- Түтікшелі припойдың зертханалық сынамасы талдау алдында канифольден спиртпен немесе басқа еріткіштермен жуылып тазартылуы тиіс.
- Ұнтақ сынамасы әрбір іріктелген құтыдан тереңдігі бойынша кемінде үш нүктеден зондпен алынады.
- Өзектердің, сымның және түтіктердің диаметрін өлшеу бір қиманың кемінде екі өзара перпендикуляр бағытта жүргізіледі.
- Сынық алу үшін припой диаметрдің немесе қалыңдықтың үштен бір бөлігінен аспайтын тереңдікке тілімделеді және тілім бойымен сындырылады.
- Химиялық құрамның талдауы ГОСТ 1429.0 — ГОСТ 1429.15 бойынша жүргізіледі.
- Ұнтақтың түйіршіктік құрамы ГОСТ 9723 бойынша анықталады.
- Түтікшедегі флюстің мөлшері үлгінің флюсті кетіргенге дейінгі және одан кейінгі массасы бойынша анықталады.
Таңбалау, қаптама, тасымалдау және сақтау
Қаптама
- Флюсті сым, таспалар және түтіктер орамдарда жеткізіледі.
- Диаметрі 1 мм-ге дейінгі сым және диаметрі 1,5 мм-ге дейінгі флюсті түтіктер катушкаларға оралған күйде жеткізіледі.
- Флюсті сым мен түтіктердің орамдары мен катушкаларының таза салмағы 1,5-тен 15 кг-ге дейін болуы тиіс.
- Басқа диаметрлердегі сым мен түтіктерді катушкаларға орауға рұқсат етіледі.
- Әр орам кемінде үш жерден жіппен немесе жабысқақ таспамен тығыз байлануы тиіс.
- Өзектер массасы 15 кг-нан аспайтын бумаларда жеткізіледі.
- Ұнтақ ГОСТ 6128 бойынша металл құтыларға қапталады; құтылардың таза салмағы — 30 кг-нан аспайды.
Таңбалау
Әр орамға, катушкаға, өзектер бумасына және ұнтақ құтысына мыналарды көрсете отырып, жарлық немесе этикетка бекітіледі:
- өндіруші кәсіпорынның тауарлық белгісінің;
- дәнекерлеуіштің шартты белгіленуінің;
- партия нөмірінің;
- техникалық бақылау бөлімі контролерінің нөмірінің;
- жасалған күнінің.
Әрбір банкаға осы деректермен, сондай-ақ таза массасын және осы стандарттың белгіленуін көрсететін құжат салынады.
Тасымалдау
- Орамалар, катушкалар, таспалар және таяқшалар топтамасы қағазбен оралып, байлау материалдарымен байланады.
- Катушкалар, орамалар, таспалар, түтіктер, таяқшалар топтамасы және ұнтағы бар банкалар әмбебап контейнерлерде немесе мамандандырылған металл контейнерлерде тасымалданады.
- Ұсақ жөнелтілімдерде бұйымдар ағаш жәшіктерде тасымалданады.
- Көліктік таңбалау — ГОСТ 14192 бойынша.
- Дәнекерлеуіштер жүк тасымалдаудың қолданыстағы ережелеріне сәйкес жабық көлік құралдарында барлық түрдегі көлікпен тасымалданады.
Сақтау
Бұйымдардағы қалайы-қорғасын дәнекерлеуіштерін сақтау — ГОСТ 21930 бойынша.
Сілтеме жасалған нормативтік құжаттар
| Белгіленуі | Атауы / қолданылуы |
|---|---|
| ГОСТ 12.0.004-90 | Қауіпсіздік жөніндегі нұсқаулық және оқыту |
| ГОСТ 12.1.005-88 | Жұмыс аймағының ауасы, зиянды заттарды бақылау |
| ГОСТ 12.1.007-76 | Зиянды заттардың қауіптілік сыныптары |
| ГОСТ 12.3.009-76 | Жүктеу-түсіру жұмыстарының қауіпсіздігі |
| ГОСТ 12.3.010-82 | Өндірістік ыдыстарды пайдалану кезіндегі қауіпсіздік |
| ГОСТ 12.4.023-84 | Бас қалқандары |
| ГОСТ 12.4.028-76 | ШБ-1 «Лепесток» респираторлары |
| ГОСТ 1429.0-77 — ГОСТ 1429.15-77 | Дәнекерлеуіштің химиялық құрамын талдау |
| ГОСТ 2228-81 | Қаптама қағазы |
| ГОСТ 2991-85 | Ағаш жәшіктер |
| ГОСТ 3282-74 | Байлауға арналған сым |
| ГОСТ 3560-73 | Орауға арналған металл таспа |
| ГОСТ 4514-78 | Байлау материалдары |
| ГОСТ 6128-81 | Металл ыдыстар |
| ГОСТ 6613-86 | Ұнтақты бақылауға арналған торлар |
| ГОСТ 9723-73 | Ұнтақтың гранулометриялық құрамын анықтау |
| ГОСТ 10396-84 | Орауға арналған қағаз |
| ГОСТ 14192-96 | Жүктерді таңбалау |
| ГОСТ 14861-91 | Контейнерлер |
| ГОСТ 17308-88 | Байлау материалдары |
| ГОСТ 18477-79 | Универсал контейнерлер |
| ГОСТ 19113-84 | Қарағай канифолі |
| ГОСТ 21140-88 | Тасымалдаудың техникалық шарттары |
| ГОСТ 21930-76 | Қалайы-қорғасын дәнекерлерінің химиялық құрамы, қасиеттері және сақталуы |
| ГОСТ 26663-85 | Көліктік пакеттер |
| СНиП 2.09.04-87 | Өндірістік процестерге арналған тұрмыстық үй-жайлар |
❓ Жиі қойылатын сұрақтар
ГОСТ 21931-76 бойынша дәнекерлеуіш қорытпалар қандай пішіндерде шығарылады?
Стандарт қалайы-қорғасын дәнекерлеуіш қорытпаларын дөңгелек сым, таспа, дөңгелек, квадрат және үш қырлы өзекшелер, флюсы бар дөңгелек түтікшелер және ұнтақ түрінде шығаруды қарастырады. Бұл пішіндер қалайылау және дәнекерлеу кезінде дәнекерлеуіш қорытпаны берудің әртүрлі тәсілдеріне арналған. Тұтынушымен келісім бойынша басқа пішіндер мен өлшемдердегі бұйымдарды жасауға рұқсат етіледі.
Тапсырыс бергенде дәнекерлеуіш қорытпаны қалай дұрыс белгілеу керек?
Белгілеуде профильді сұрыптаманың түрі, қима пішіні, өлшемдері, дәнекерлеуіш қорытпаның маркасы және стандарттың нөмірі көрсетіледі. Мысалы: диаметрі 2 мм сым үшін «Припой Прв КР2 ПОССу 61–0,5 ГОСТ 21931–76». Таспа, өзекшелер, түтікшелер және ұнтақ үшін ұқсас қысқартулар қолданылады: Л, Пт, Т, Пор.
Стандарт бойынша сым мен түтікшелердің қай өлшемдері ең типтік болып табылады?
Стандарт бойынша сымның диаметрі 0,4-тен 7,0 мм-ге дейін шығарылады. Флюсы бар түтікшелердің сыртқы диаметрі 1,0-ден 5,0 мм-ге дейін болады. Әрбір өлшем үшін тапсырыс бергенде және кіріс бақылауында ескеру қажет нақты шекті ауытқулар белгіленген.
Түтікті дәнекерлеуіш қорытпада қандай флюс қолданылады?
Түтікшелердің стандартты толтырғышы ретінде ГОСТ 19113 бойынша қарағай канифолі қолданылады. Флюс түтікшенің бүкіл ұзындығы бойына үздіксіз болуы тиіс, ал оның массасы түтікше массасының 2,5 ±0,5 % құрауы керек. Тұтынушымен келісім бойынша белсенділігі жоғары флюстарды қолдануға рұқсат етіледі.
Қалайы-қорғасын дәнекерлеуіш қорытпаларымен жұмыс істеу кезіндегі негізгі қауіпсіздік талаптары қандай?
Дәнекерлеу және қалайылау кезінде 1-ші қауіптілік класына жататын қорғасын мен кадмий оксидтерінің бөлінуі мүмкін. Жұмысшылар тыныс алу мүшелерін қорғау құралдарын, құрғақ арнайы киім мен қорғаныс қалқандарын пайдалануы, сондай-ақ нұсқаулықтан өтуі және медициналық тексеруден өтуі тиіс. Өндірістік ғимараттарда жұмыс аймағы ауасындағы зиянды заттардың мөлшеріне бақылау жүргізілуі керек.